| YouTube Channel

कर्णः (karNaH)

 
Hindi
Hindi
कर्ण
Apte Hindi
Hindi
कर्णः
पुं*
 - -
"कान, कर्ण"
कर्णः
पुं*
 - -
गंगाल का कड़ा
कर्णः
पुं*
 - -
नाव की पतवार
कर्णः
पुं*
 - -
त्रिभुज के समकोण के सामने की रेखा
कर्णः
पुं*
 - -
महाभारत में वर्णित कौरव पक्ष का एक महारथी
कर्णः
पुं*
 - कर्ण्+अप्
वृत की व्यास
कर्णः
पुं*
 - कर्ण्+अप्
"अन्तर्वर्ती प्रदेश, उपदिशा"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 शुकफलः, विक्षीरः, राजार्कः, सूर्यलता, रविप्रियः, प्रतापः, ह्रस्वाग्निः, सूर्यपत्रः, आस्फोतकः, शीतपुष्पकः, रश्मिपतिःदिवाकरः, सूरः, आदित्यपत्रः, बहुकः, शिवपुष्पकः, विकीरणः, सूर्याह्वः, सदाप्रसूनः, रविपत्त्रः, भास्करः, कर्णः, वृषाः
noun
एका बहुवर्षीया वनस्पतिः।
"शुकफलस्य पत्राणि विषमयानि भवन्ति।"
Synonyms:
 व्यासः, विष्कम्भः, कर्णः, विस्तृतिः
noun
गोलस्य मध्यरेखा।
"अस्य वर्तुलस्य व्यासं जानातु।"
Synonyms:
 कर्णः, राधेयः, वसुषेणः, अर्कनन्दनः, घटोत्कचान्तकः, चाम्पेशः, चाम्पाधिपः, सूतपुत्रकः, अङ्गराट्, राधासुतः, अर्कतनयः, अङ्गाधिपः, अर्कनन्दनः
noun
कुन्तेः ज्येष्ठः पुत्रः यः दानवीरः आसीत् ।
"कर्णस्य दानवीरतायाः कथा जनाः अधुनापि शृण्वन्ति।"
Synonyms:
 विकर्णः, कर्णः
noun
एककोणाद् अन्यकोणपर्यन्तम् अङ्कितः।
"अस्य विकर्णस्य परिमाणम् 3 से.मी. वर्तते।"
Synonyms:
 कर्णः, श्रोत्रम्, श्रुतिः, श्रवः, श्रवणम्, श्रोतः, शबेदग्रहः, ध्वनिग्रहः, शब्दाधिष्ठानम्, पैञ्जूषः, कुहरम्, श्रवणेन्द्रियम्
noun
अवयवविशेषः, श्रुतिमण्डलम्।
"श्रुत्या शोभते कर्णः न कुण्डलैः।"
Synonyms:
 कर्णः
noun
पुरुषनामविशेषः ।
"कर्णः इति नामकानां नैकेषां पुरुषाणाम् उल्लेखः कोषे अस्ति"
Synonyms:
 कर्णः
noun
पुरुषस्य नामविशेषः ।
"कर्णः इति नाम नैकानां पुरुषाणां वर्तते"
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: कर्णः
Root: कर्ण
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ कर्णविहीनः वृषभः
Meaning(s):
⇒ Earless
Shloka(s):
3|4|59|1 ► कर्णः कर्णविहीनः स्यात् पण्डस्तु च्छिन्नपुच्छकः। (भूमिकाण्डः/पशुसङ्ग्रहाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|4|59|1 ⇢ कर्णः (कर्ण) (पुं) ⇒ Earless ⇒ कर्णविहीनः वृषभः
➠ 3|4|59|1 ⇢ कर्णा (कर्ण) (स्त्री) ⇒ Earless ⇒ कर्णविहीनः वृषभः
➠ 3|4|59|1 ⇢ कर्णम् (कर्ण) (नपुं) ⇒ Earless ⇒ कर्णविहीनः वृषभः
➠ 3|4|59|1 ⇢ कर्णविहीनः (कर्णविहीन) (पुं) ⇒ Earless ⇒ कर्णविहीनः वृषभः
➠ 3|4|59|1 ⇢ कर्णविहीना (कर्णविहीन) (स्त्री) ⇒ Earless ⇒ कर्णविहीनः वृषभः
➠ 3|4|59|1 ⇢ कर्णविहीनम् (कर्णविहीन) (नपुं) ⇒ Earless ⇒ कर्णविहीनः वृषभः
Related word(s):
Tamil
Tamil
கர்ண: : காது, கங்காளத்தின் இரு புறங்களிலும் உள்ள வளையம், படகு அல்லது கப்பலின் சுக்கான், ஒரு வீரனின் பெயர், முக்கோணத்தில் நேர் கோணத்துக்கு எதிரே உள்ள பக்கம் (hypotenuse of a right angled triangle).
अमरकोशः
Sanskrit
Word: कर्णः
Root: कर्ण
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ ear
⇒ eared
⇒ spondee
⇒ diagonal [geom.]
⇒ diameter of a circle
⇒ furnished with chaff
⇒ helm or rudder of a ship
⇒ handle or ear of a vessel
⇒ furnished with ears or long ears
⇒ Indian laburnum tree [Cassia fistula - Bot.]
⇒ Crown flower plant [Calotropis Gigantea - Bot.]
⇒ hypothenuse of a triangle or the diagonal of a tetragon
Shloka(s):
2|6|94|2 ► कर्णशब्दग्रहौ श्रोत्रं श्रुतिः स्त्री श्रवणं श्रवः॥ (मनुष्यवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|6|94|2 ⇢ कर्णः (कर्ण) (पुं) ⇒ ear, eared, spondee, diagonal [geom.], diameter of a circle, furnished with chaff, helm or rudder of a ship, handle or ear of a vessel, furnished with ears or long ears, Indian laburnum tree [Cassia fistula - Bot.], Crown flower plant [Calotropis Gigantea - Bot.], hypothenuse of a triangle or the diagonal of a tetragon
➠ 2|6|94|2 ⇢ शब्दग्रहः (शब्दग्रह) (पुं) ⇒ ear, receiver of sounds, receiving or catching sound
➠ 2|6|94|2 ⇢ श्रोत्रम् (श्रोत्र) (नपुं) ⇒ ear, auricle, organ of hearing, act of hearing or listening to, conversancy with the veda or sacred knowledge itself
➠ 2|6|94|2 ⇢ श्रुतिः (श्रुति) (स्त्री) ⇒ ear, saw, path, news, veda, name, word, noise, sound, title, rumour, saying, report, course, hearing, hearsay, learning, listening, scholarship, intelligence, constellation, aggregate of sounds, quarter tone or interval, organ or power of hearing, particular division of the octave, that which is heard or perceived with the ear, diagonal of a tetragon or hypothenuse of a triangle, that which has been heard or communicated from the beginning, sacred knowledge orally transmitted by the Brahmans from generation to generation
➠ 2|6|94|2 ⇢ श्रवणः (श्रवण) (पुं)
➠ 2|6|94|2 ⇢ श्रवः (श्रवस्) (नपुं)
Related word(s):
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ कर्णपाली
परा_अपरासंबन्धः ➡ चक्षुरादीन्द्रियम्
उपाधि ➡ अवयवः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कर्णः,
पुं,
 (कीर्य्यते क्षिप्यते । शब्दो वायुना यत्र ।किरति शब्दग्रहणेन मनसि सुखं क्षिपति ददा-तीत्यर्थः । कॄश विक्षेपे + “कॄवृजॄसीति” नन्निच्च । उणां ३ । १० । यद्वा कर्ण्यते आकर्ण्यतेअनेन । कर्ण + करणे अप् ।) श्रवणेन्द्रियम् ।काण् इति भाषा । तत्पर्य्यायः । शब्दग्रहः २श्रोत्रम् ३ श्रुतिः ४ श्रवणम् ५ श्रवः ६ । इत्य-मरः । २ । ६ । ९४ ॥
श्रौत्रम् ७ । इति तट्टीका ॥
वचोग्रहः ८ । इति राजनिर्घण्टः ॥
(यथा रघः । १ । ९ ।“तद्गुणैः कर्णमागत्य चापलाय प्रचोदितः” ॥
)कर्णस्तु श्रवणेन्द्रियस्य गोलकं स्थानम् । तत्र श्रोत्र-मिन्द्रियम् । तत्तु कर्णशस्कुल्यवच्छिन्ननभोभागः ।तस्य देवता दिक् । विषयः शब्दः । इति श्री-भागवतम् ॥
युधिष्ठिराग्रजः । स तु कुन्त्याःकन्याकाले सूर्य्यौरसजातः । एतेन काणीन इत्या-ख्ययापि प्रसिद्धः । अस्य जन्मादिविवरणन्तु महा-भारते । १ । १११ अध्याये द्रष्टव्यं ॥
तत्पर्य्यायः । राधेयः२ वसुषेणः ३ अर्कनन्दनः ४ घटोत्कचान्तकः ५चाम्पेशः ६ सूतपुत्त्रकः ७ । इति त्रिकाण्डशेषः ॥
चाम्पाधिपः ८ अड्गराट् ९ राधासुतः १० अर्क-तनयः ११ । इति हेमचन्द्रः ॥
अङ्गाधिपः १२ ।इति भूरिप्रयोगः ॥
(यथा महाभारते । १ ।सम्भवपर्ब्बणि १११ । ३१ ।“प्राङ्नाम तस्य कथितं वसुषेण इति क्षितौ ।कर्णो वैकर्त्तणश्चैव कर्म्मणा तेन सोऽभवत्” ॥
अयं हि दातॄणामग्रगण्यः । अस्य किमपि नादेय-मासीत् । अन्यैरभेद्यं सहजमपि स्वदेहकवचंशरीरात् समुत्कृत्य ब्राह्मणरूपधारिणे याच-मानाय इन्द्राय दत्तवान् तथा उपोषितं द्विज-रूपधारिणं विष्णुं स्वपुत्त्रमांसेन प्रीणयामास ।एतद्विवरणन्तु जैमिनिभारते सुष्पष्टमस्त्येव । अयंपरशुरामशिष्यी महावीर्य्यः भारतयुद्धे दुर्य्योध-नपक्षावलम्बी आसीत् । अष्ठादशदिवसव्याप्तेभारतसंग्रामे भीष्मदेवः सेनापतिपदमधिरुह्यदशाहं यावत् युद्धमकरोत् । ततः शरशय्यां गतेतस्मिन् द्रोणश्चतुर्द्दिनानि अयुध्यत । एतस्मि-न्नेव समयेऽयं कर्णोऽपि स्वसेनावलमादाय पाण्डवैःसह युयुधे । ततो गतजीविते द्रोणे सैनापत्य-मधिरूढोसौ दिवसद्वयं वियुध्य कृष्णसहायेना-र्ज्जुनेन निहत आसीत् ॥
) सुवर्णालिवृक्षः । इतिमेदिनी ॥
(धृतराष्ट्रशतपुत्त्रेषु एकः पुत्त्रः । यथामहाभारते १ । ११७ । ३ ।“दुर्म्मर्षणो दुर्म्मुखश्च दुष्कर्णः कर्ण एव च” ।नौकायाः क्षेपणीविशेषः । (दाँड इति भाषा ॥
यथा रामायणे ६ । २३ । ३० ।“हतप्रवीरा विध्वस्ता निरुत्साहा निरुद्यमा ।सेना भवति संग्रामे हतकर्णेव नौर्जले” ॥
कर्णः अस्त्यस्य प्राशस्त्येन । अर्श आद्यच् । दीर्घ-कर्णे त्रि, यथा यजुर्व्वेदे । २ । ४ । ४० ।“खड्गो वैश्वदेवः श्वाकृष्णा कर्णो गर्द्दभः” ॥
)
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“कर्ण भेदने”@} 2 अदन्तः।
‘छिद्र कर्णभेदने’ 3 इत्यत्र ‘कर्ण’ इति पृथग्धात्वन्तरं इति पक्षे रूपाणि विलिख्यन्ते।
कर्णकः-र्णिका, चिकर्णयिषकः-षिका
4 कर्णयिता-त्री, चिकर्णयिषिता-त्री
कर्णयन्-न्ती, चिकर्णयिषन्-न्ती
कर्णयिष्यन्-न्ती-ती, चिकर्णयिषिष्यन्-न्ती-ती
कर्णयमानः, चिकर्णयिषमाणः
कर्णयिष्यमाणः, चिकर्णयिषिष्यमाणः
कर्ण्-कर्णौ-कर्णः
-- कर्णितम्-तः, चिकर्णयिषितः-तवान्
कर्णः, चिकर्णयिषुः
कर्णयितव्यम्, चिकर्णयिषितव्यम्
कर्णनीयम्, चिकर्णयिषणीयम्
कर्ण्यम्, चिकर्णयिष्यम्
ईषत्कर्णः-दुष्कर्णः-सुकर्णः
-- कर्ण्यमानः, चिकर्णयिष्यमाणः
कर्णः, चिकर्णयिषः
कर्णयितुम्, चिकर्णयिषितुम्
कर्णना, चिकर्णयिषा
कर्णनम्, चिकर्णयिषणम्
कर्णयित्वा, चिकर्णयिषित्वा
प्रकर्ण्य, प्रचिकर्णयिष्य
कर्णम् २, कर्णयित्वा २, चिकर्णयिषम् २
चिकर्णयिषित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१७०)
02
=>
 (१०-चुरादिः-१९२४। सक। सेट्। उभ।)
03
=>
 (X-१९२४)
04
=>
 [[१। अदन्तत्वेनानेकाच्त्वात् यङ् न।]]