| YouTube Channel

कर्कटः (karkaTaH)

 
Apte
English
कर्कटः [karkaṭḥ], 1 A crab.
Cancer, the fourth sign of the zodiac.
A kind of crane.
The fibrous root of a lotus.
A thorn.
The curved end of the beam of a balance.
A kind of coitus (रतिबन्ध).
The radius of a circle.
Compass, circuit.
A kind of pin or wedge.
टी A female crab.
A kind of cucumber.
The curved end of a balance.
A small water-pot.
Apte 1890
English
कर्कटः 1 A crab.
2 Cancer, the fourth sign of the zodiac.
3 A kind of crane.
4 The fibrous root of a lotus.
5 A thorn.
6 The curved end of the beam of a balance.
7 A kind of coitus (रतिबंध).
8 The radius of a circle.
9 Compass, circuit.
10 A kind of pin or wedge.
टी 1 A female crab.
2 A kind of cucumber.
3 The curved end of a balance.
4 A small water-pot.
Apte Hindi
Hindi
कर्कटः
पुं*
 - कर्क्-अटन्
केकड़ा
कर्कटः
पुं*
 - कर्क्-अटन्
"कर्कराशि, चतुर्थ राशि"
कर्कटः
पुं*
 - कर्क्-अटन्
"वृत्त, घेरा"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 अधिमांसः, अधिमांसकः, अधिकमांसार्म, अर्बुदरोगः, कर्कटः, व्रणः
noun
रोगविशेषः यस्मिन् शरीरे कुत्रापि मांसं वर्धते।
"सागरः अधिमांसेन पीडितः।"
Synonyms:
 कर्कटः
noun
साधनविशेषः
"रेखागणिते कर्कटः आवश्यकः।"
Synonyms:
 कर्कः, कुलीरः, कर्कटः, कर्कटकः, तिर्य्यग्यानः, वहिश्चरः, जलविल्वः, अपत्यशत्रुः, बहुकः, षोडशाङ्घ्रिः, मृत्युसूतिः, पङ्कवासः, कुरचिल्लः
noun
जलजन्तुविशेषः तिर्यग्गामी जलनिवासी जन्तुः।
"एकस्मिन् जलाशये कर्कः वसति स्म।"
Synonyms:
 कर्कः, कर्कटः, कर्कराशिः, कर्कटराशिः
noun
मेषादिद्वादशराश्यान्तर्गतः चतुर्थः राशिः स च पूनर्वसुशेषपादेन सह पुष्याश्लेषाभ्यां भवति।
"कर्कस्य चिह्नं कुलीरः इति।"
Synonyms:
 क्षुद्रधात्री, कर्कटः , क्षुद्रामलकसंज्ञः
noun
एकः क्षुपः ।
"क्षुद्रधात्री कोशे वर्णिता अस्ति"
Synonyms:
 क्षुद्रधात्री, कर्कटः, क्षुद्रामलकसंज्ञः
noun
एकः वृक्षकः ।
"क्षुद्रधात्री कोशे वर्णिता अस्ति"
Synonyms:
 कर्कटः
noun
क्षुपस्य नामविशेषः ।
"कर्कटः इति नैकानां क्षुपाणां नाम अस्ति"
Synonyms:
 कर्कटः
noun
क्षुपविशेषः ।
"कर्कटः इति नामकाः नैके क्षुपाः सन्ति"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कर्कटः,
पुं,
 (कर्क + अटन् प्रत्ययः ।) वृक्षविशेषः ।तत्पर्य्यायः । कर्कः २ क्षुद्रधात्री ३ क्षुद्रामलक-संज्ञः ४ कर्कफलम् ५ ॥
* ॥
जलजन्तुविशेषः ।काँकडा इति भाषा । तत्पर्य्यायः । कर्कटकः २कुलीरः ३ कुलीरकः ४ सदंशकः ५ पङ्कवासः ६तिर्य्यग्गामी ७ । (यथाह आर्य्याशप्तती । ३२२ ।“अयमुद्गृहीतवडिशः कर्कट इव मर्कटः पुरतः” ॥
)अस्य गुणाः । सृष्टविण्मूत्रत्वम् । भग्नसन्धातृत्वम् ।वायुपित्तनाशित्वच्च ॥
कृष्णकर्कटगुणाः । बलका-रित्वम् । ईषदुष्णत्वम् । अनिलापहत्वञ्च । इतिराजनिर्घण्टः ॥
* ॥
पक्षिविशेषः । इति मेदिनीकरकटिया इति भाषा ॥
पद्मकन्दः । तुम्बी ।इति जटाधरः ॥
* ॥
मेषादिद्वादशराश्यन्तर्गत-चतुर्थराशिः । स तु पुनर्व्वसुशेष पादेन सह पुष्या-श्लेषाभ्यां भवति । अस्य देवता कुलीराकृतिः । सतु पृष्ठोदयः । श्वेतवर्णः । कफप्रकृतिः । स्निग्धः ।जलचरः । विप्रवर्णः । उत्तरदिक्स्वामी । बहु-स्त्रीसङ्गः । बहुसन्तानश्च । अत्र जातस्य फलम् ।कपटमनस्त्वं मृदुभाषित्वं मन्त्रित्वं अप्रवासित्वंअऋणित्वञ्च । इति ज्योतिषम् ॥
* ॥
जन्मकालीनचन्द्राश्रितैतद्राशिफलम् ।“श्रुतकलामलनिर्म्मलवृत्तयःसुकृशगन्धजलाशयकेलयः ।किल नरास्तु कुलीरगते विधौवसुमतः सुमतोऽर्थिलब्धयः” ॥
इति कोष्ठीप्रदीपः ॥
० ॥
तस्योदये तन्नामकलग्नंभवति । तस्य गणितप्राप्तपरिमाणं यथा । दश-व्यङ्गुलाधिकपञ्चाङ्गुलप्रभे कलिकाताख्यदेशे वर्त्त-मानोनविंशायनांश चत्वारिंशदधिकपञ्चदण्डाः ।इति ज्योतिषम् ॥
तत्र जातफलम् ।“कर्किलग्ने समुत्पन्नो भोगी सर्व्वजनप्रियः ॥
मिष्टान्नपानभोगी च जायते स्वजनप्रियः” ॥
इति कोष्ठीप्रदीपः ॥
(नागविशेषः । यथा पुराणम् ।“अनन्तो वासुकीः पद्मो महापद्मस्तु तक्षकः ।कुलीरः कर्कटः शङ्खश्चाष्टौ नागाः प्रकीर्त्तिताः” ॥
)