| YouTube Channel

करेणु (kareNu)

 
शब्दसागरः
English
करेणु mf. (-णुः-णुः) A male or female elephant.
m.
 (-णुः) A plant: see
कर्णिकार.
E.
 कृ to do, &c. एणु Unadi affix
also with a final long
vowel, करेणू.
Capeller Eng
English
करेणु
m.
f.
 an elephant (f. also °का).
Yates
English
करे_णु (णुः) 2.
m.
f.
 An elephant.
m.
A plant, a sort of cassia.
Spoken Sanskrit
English
करेणु kareNu
f.
 female elephant
करेणु kareNu
f.
 sort of plant
करेणु kareNu
f.
 svarabhakti between r and h
करेणु kareNu
f.
 elephant
करेणु kareNu
m.
 Dinner plate or karnikara tree [ Pterospermum Acerifolium - Bot. ]
Wilson
English
करेणु
mf. (-णुः) A male or female elephant.
m.
 (-णुः) A plant:
see कर्णिकार.
E.
 कृ to do, &c. ण्णु Uṇādi affix
also with a final long vowel,
करेणू.
Apte
English
करेणुः [karēṇuḥ], [कृ-एणु
Uṇ.*
 2.1
के मस्तके रेणुरस्य Tv.] An elephant in general
करेणुरारोहयते निषादिनम्
Śi.*
 12.5, 5.48
The Karṇikāra tree. -णुः, -णूः
f.
A female elephant
स घर्मतप्तः करिभिः करेणुभिः
Bhāg.*
 8.2.23
ददौ रसात्पङ्कजरेणुगन्धि गजाय गण्डूषजलं करेणुः
Ku.*
 3.37
R.*
 16, 16.
N.
 of the mother of Pālakāpya.
N.
 of a medicinal plant.
Comp.
 -भूः, -सुतः
N.
 of Pālakāpya the founder of the science of elephants.
Apte 1890
English
करेणुः [कृ-एणु Uṇ. 2. 1
के मस्तके रेणुरस्य Tv.] 1 An elephant in general
करेणुरारोहयते निषादिनं Śi. 12. 5, 5. 48.
2 The Karṇikāra tree.
णुः
णूः f. 1 A female elephant
ददौ रसात्पंकजरेणुगंधि गजाय गंडूषजलं करेणुः Ku. 3. 37
R. 16. 16.
2 N. of the mother of Pālakāpya.
3 N. of a medicinal plant.
Comp.
भूः,
सुतः N. of Pālakāpya the founder of the science of elephants.
Monier Williams Cologne
English
करेणु a
m.
 (Uṇ. ii, 1) an elephant,
MBh.
Pañcat.
&c.
Pterospermum Acerifolium,
L.
करेणु
f.
 (उस् [and ऊस्,
L.
 ]) a female elephant,
MBh.
Suśr.
Ragh.
&c.
a sort of plant,
Suśr.
 ii, 171, 16
173, 7
the Svarabhakti (q.v.) between र् and ह् Comm. on
TPrāt.
करेणु b
&c.
 See
p.
 254, col. 3.
Monier Williams 1872
English
करेणु करेणु, उस्, m. f. (said to be fr. rt. 1.
कृ
cf. 1. कर), a male or female elephant, gene-
rally used for the latter
according to some also
करेणू
(उस्), m. the tree Pterospermum Aceri-
folium
(उस्), f., N. of a plant used as a drug and
supposed to grow in Kāśmīra.
—करेणु-पाल, अस्,
m. the groom or keeper of a female elephant
N. of
a man
[cf. कारेणुपालि।]
—करेणु-भू, ऊस्, m. an
epithet of Pālakāpya.
—करेणु-मती, f., N. of the
wife of Nakula, daughter of a king of Cedi.
—क-
रेणु-वर्य, अस्, m. a large or powerful elephant.
—करेणु-सुत, अस्, m. an epithet of Pālakāpya.
Macdonell
English
करेणु kareṇu,
m.
f.
 elephant: -kā,
f.
 female 🞄elephant.
Benfey
English
करेणु करेणु (base कर),
I.
m.
f.
A male or female elephant, MBh. 13,
4899
1, 4477.
II.
m.
 The name of a
plant, Suśr. 2, 171, 16.
Apte Hindi
Hindi
करेणुः
पुं*
 - कृ-एणु-अथवा के मस्तके रेणुरस्य @ तारा*
हाथी
करेणुः
पुं*
 - कृ-एणु-अथवा के मस्तके रेणुरस्य @ तारा१
कर्णिकार वृक्ष
करेणुः
स्त्री*
 - -
हथिनी
करेणुः
स्त्री*
 - -
पालकाप्य की माता
Shabdartha Kaustubha
Kannada
करेणु
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗಜ /ಆನೆ
निष्पत्तिः - > डुकृञ् (करणे) - "एणुः" (उ० २-१)
प्रयोगाः - > "आकुञ्चितप्रोहनिरूपितक्रमं करेणुरारोहते निषादिनम्"
उल्लेखाः - > माघ० १२-५
करेणु
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬೆಟ್ಟ ಗಣಗಿಲೆ
करेणु
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹೆಣ್ಣಾನೆ
प्रयोगाः - > "त्रस्तः समस्तजनहासकरः करेणोस्तावत्करः प्रखरमुल्ललयाञ्चकार"
उल्लेखाः - > माघ० ५-७
विस्तारः - > "करेणुर्गजयोषायां स्त्रियां पुंसि मतङ्गजे" - मेदि० । "करेणुर्गजहस्तिन्योः कर्णिकारेऽपि च क्वचित्" - विश्व० ।
L R Vaidya
English
kareRu {% (I) m. %} 1. An elephant, करेणुरारोहयते निषादिनम् Sis.xii.5, स्वातंत्र्यमुज्ज्वलमवाप करेणुराजः v.48
2. the Karṇikāra tree.
kareRu {% (II) f. %} 1. A female elephant, गजाय गंडूषजलं करेणुः K.S.iii.37, R.xvi.16
2. name of the mother of Pālakāvya.
भूतसङ्ख्या
Sanskrit
८, अनीक, अनुष्टुभ्, अहि, इभ, उरग, करटिन्, करिन्, करेणु, कर्मन्, कुज्जर, गज, गहन, गह्वर, तक्ष, तनु, दन्तिन्, दिक्, दिग्गज, दिङ्नाथ, दिश्, दुरित, द्विप, द्विरद, धी, धीगुण, नाग, नागेन्द्र, पद्मी, पन्नग, पवनभुक्, पीलुक, पुष्करिन्, प्रधान, प्रभावक, फणिन्, बुद्धिगुण, भद्र, भुजग, भुजङ्ग, भुजङ्गम, भूति, मङ्गल, मतङ्गज, मति, मद, मातङ्ग, यूथप, वन, वसु, वारण, विषभृद्वपु, व्याल, श्रिय, सर्प, सिद्धगुण, सिद्धि, सिन्धुर, सुण्डिप, स्तम्बेरम, स्तम्भेरम, हस्तिन्
Bopp
Latin
करेणु (fortasse a कर proboscis) elephantus, m. masc. f.
fem. RAGH. 16. 16.
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
हस्ती मतङ्गजगजद्विपकर्यनेकपा मातङ्गवारणमहामृगसामयोनयः ।
स्तम्बेरमद्विरदसिन्धुरनागदन्तिनो दन्तावलः करटिकुञ्जरकुम्भिपीलवः ॥ १२१७ ॥
इभः करेणुर्गर्जोऽस्य स्त्री धेनुका वशापि च ।
-wordlist-
हस्तिन् (पुं), मतङ्गज (पुं), गज (पुं), द्विप (पुं), करिन् (पुं), अनेकपा (पुं), मातङ्ग (पुं), वारण (पुं), महामृग (पुं), सामयोनि (पुं), स्तमेरम (पुं), द्विरद (पुं), सिन्धुर (पुं), नाग (पुं), दन्तिन् (पुं), दन्तावल (पुं), करटिन् (पुं), कुञ्जर (पुंक्ली), कुम्भिन् (पुं), पीलु (पुं), इभ (पुं), करेणु (पुंस्त्री), गर्ज (पुं), धेनुका (स्त्री), वशा (स्त्री)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
करेणु
करेणु, गज, हस्तिनी
करेणुर्गजहस्तिन्योः पीलुश्च गजवृक्षयोः ॥ ८३३ ॥
verse 5.1.1.833
page 0096
नाममाला
Sanskrit
गज, मतङ्गज, हस्ति, वारण, अनेकप, करिन्, दन्तिन्, स्तम्बेरम, कुम्भिन्, द्विरद, इभ, मितङ्गम, शुण्डाल, सामज, नाग, मातङ्ग, पुष्करिन्, द्विप, करेणु, सिन्धुर
गजो मतङ्गजो हस्ती वारणोऽनेकपः करी ।
दन्ती स्तम्बेरमः कुम्भी द्विरदेभमितङ्गमाः ॥ ८८ ॥
शुण्डालः सामजो नागो मातङ्गः पुष्करी द्विपः ।
करेणुः सिन्धुरः तेषु यन्ता याता निषाद्यपि ॥ ८९ ॥
verse 0.1.1.88
page 0045
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
करेणुः,
पुं,
 (“कृहृभ्यामेनुः” । उणां । २ । १ । इतिकृ + एनुः । के मस्तके रेणुः पांशुर्यस्य वा । मस्तकेशुण्डाकृष्टधूलीनिक्षेपणात् तथात्वम् ।) हस्ती ।इत्यमरः । ३ । ३ । ५२ ॥
(यथा माघे १२ । ५ ।“उत्क्षिप्तगात्रः स्म विडम्बयन्नभःसमुत्पतिष्यन्तमगेन्द्रमुच्चकैः ।आकुञ्चितप्रोहनिरूपितक्रमंकरेणुरारोहयते निषादिनम्” ॥
)कर्णिकारवृक्षः । इति विश्वः ॥
करेणुः,
स्त्री,
 (कृ + एनुः ।) हस्तिनी । इत्यमरः । ३। ३ । ५२ ॥
(यथा रामायणे २ । ४० । २९ ।“शुश्रुवे चाग्रतः स्त्रीणां रुदतीनां महास्वनः ।यथा नादः करेणूनां बद्धे महति कुञ्जरे” ॥
अस्या दुग्धगुणा यथोक्ताः सुश्रुते ।“हस्तिन्याः [दुग्धं] मधुरं वृष्यं कषायानुरसं गुरु ।स्निग्धं स्थैर्य्यकरं शीतं चक्षुष्यं बलवर्द्धनम्” ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
करेणु
पु०
 कृ--एणु(नु)के मस्तके रेणुरस्य वा । १ गजे अमरः ।“त्रस्तः समस्तजनहासकरः करेणोः” माघः । उत्-क्षिप्तगात्रः स्म विडम्बयन्नभः--करेणुरारोहयते निषादि-नम्” माघः “स्वातन्त्र्यमुज्ज्वलमवाव करेणुराजः” माघः ।२ कर्ण्णिकारवृक्षे विश्वः । ३ गजस्त्रियां स्त्री अमरः । “ग-जाय गण्डूषजलं करेणुः” कुमा० । “करेणुभिर्दन्तमृणा-लभङ्गाः” रघुः । करेणुदुग्धगुणाश्च सुश्रुते “अश्वायाश्चैवनार्य्याश्च करेणूनाञ्च यत् पयः । तत्त्वनेकौषधिरसप्रसादंप्राणदं गुरु । मधुरं पिच्छिलं शीतं स्निग्धं श्ल-क्ष्णं मृदु स्मृतम्” सामान्यत उक्त्वा । “हस्तिन्याः मधुरंवृष्यं कषायानुरसं गुरु । स्निग्धं स्थैर्य्यकरं शीतं च-क्षुष्यं बलवर्द्धनम्” उक्ताः । “करेणुः सबहुक्षीरा कन्दे-न गजरूपिणी । हस्तिकर्णंपलाशस्य तुल्यपर्ण्णा द्विपर्ण्णि-नी” सुश्रुतोक्तलक्षणायाम् ४ ओषधौ स्त्री तदुत्पत्तिकालश्चतत्रैवोक्तः । “करेणुस्तत्र कन्या च छत्रातिच्छत्रके तथा ।गोलोमो चाजलोमी च महती श्रावणी तथा । वसन्तेकृष्णसर्पाख्यो गोलोमी च प्रतायते” स्वार्थे कन् करेणुकाप्यत्र स्त्री । रायमुकुटस्तु करेणूशब्दं दीर्घान्तं पठित्वाहस्तिनि पुंस्त्रीत्याह ।
Capeller
German
करेणु
m.
f.
 männlicher u. weiblicher Elefant.
Burnouf
French
करेणु करेणु
m.
f.
 éléphant. Cf. करिन्।
करेणू
m.
f.
 mms.
Stchoupak
French
करेणु-
m.
 éléphant
f.
 femelle d'éléphant
-का-
f.
 jeune
éléphant femelle.