करुणः (karuNaH)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
Hindi
Hindiकृपया
Apte Hindi
Hindiकरुणः
- "करोति मनः आनुकूल्याय, कृ-उनन्- @ तारा*"
"दया, अनुकम्पा, दयालुता"
करुणः
- "करोति मनः आनुकूल्याय, कृ-उनन्- @ तारा*"
"करुण रस, शोक रञ्ज"
Wordnet
Sanskrit करुणरसः, करुणः
काव्यस्य नवरसेषु तृतीयः रसः।
"एतत् काव्यं करुणरसेन परिपूर्णम् अस्ति।"
Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritकरुणः, (करोति मनः आनुकूल्याय । कृ + “कृवृदारिभ्य उनन्” । उणां । ३ । ५३ । इति उनन् ।)वृक्षविशेषः । करुणा लेवुर गाछ इति भाषा ।तत्फलगुणः । कफवाय्वाममेदोनाशित्वम् । पित्त-प्रकोपकत्वञ्च । इति राजवल्लभः ॥
बुद्धभेदः । इतित्रिकाण्डशेषः ॥
शृङ्गाराद्यष्टरसान्तर्गततृतीय-रसः । इत्यमरः । १ । ७ । १७ ॥
तस्य लक्षणादि ।“इष्टनाशादनिष्टाप्तेः करुणाख्यो रसो भवेत् ।धीरैः कपोतवर्णोऽयं कथितो यमदैवतः ॥
शोकोऽत्र स्थायिभावः स्याच्छोच्यमालम्बनं मतम् ।तस्य दाहादिकावस्था भवेदुद्दीपनं पुनः ॥
अनुभावा दैवनिन्दा भूपातक्रन्दितादयः ।वैवर्णोच्छ्वासनिश्वासस्तम्भप्रलपनानि च ॥
निर्व्वेदमोहापस्मारव्याधिग्लानिस्मृतिश्रमाः ।विषादजडतोन्मादचिन्ताद्या व्यभिचारिणः ॥
शोच्यं विनष्टबन्धुप्रभृति । यथा राघवविलासे ।विपिने क्व जटानिबन्धनंतव चेदं क्व मनोहरं वपुः ।अनयोर्घटना विधेः स्फुटंननु खड्गेन शिरीषकर्त्तनम् ॥
अत्र रामवनवासजनितशोकार्त्तस्य दशरथस्यदैवनिन्दा । एवं बन्धुवियोगवित्तनाशादावपिउदाहार्य्यम् ॥
परिपोषस्तु महाभारते स्त्रीपर्ब्बणिबोद्धव्यः” । इति साहित्यदर्पणे ३ । १९९ ॥
(सर्व्व-जीवेषु दयावान् । यथा भागवते । ३ । २७ । ८ ।“यदृच्छयोपलनब्धे सन्तुष्टो मितभुग् मुनिः ।विविक्तशरणः शान्तो मैत्रः करुण आत्मवान्” ॥
)
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.