| YouTube Channel

कम्बल (kambala)

 
शब्दसागरः
English
कम्बल
m.
 (-लः)
1. A blanket.
2. A chief of the Nagas or serpents.
3. A
small worm.
4. A dew-lap.
5. An upper cloth or garment.
6. A
sort of deer.
n.
 (-लं) Water.
E.
 कम् to desire, कल Unadi affix,
and ब inserted
or कम् the head, water, &c. and बल् to be strong,
affix अच्.
Capeller Eng
English
कम्बल॑
m.
 (n. ) woollen cloth or cover
m.
 also dew-lap.
Yates
English
कम्बल (लः) 1.
m.
 A blanket
chief
of the
Nāgas, a small warm
a
dewlap
a deer.
n.
 Water.
Spoken Sanskrit
English
कम्बल - kambala -
m.
 - blanket
कम्बल - kambala -
n.
 - woollenclothes
कम्बल - kambala -
m.
 - small worm or insect
कम्बल - kambala -
m.
 - kind of deer with shaggy coat
कम्बल - kambala -
m.
 - dewlap
कम्बल - kambala -
m.
 - sort of deer with a shaggy hairy coat
कम्बल - kambala -
m.
n.
 - woollen blanket or cloth or upper garment
कम्बल - kambala -
n.
 - water
कम्बल - kambala -
m.
 - blanket
नवत - navata -
m.
 - blanket
पट - paTa -
m.
 - blanket
प्रच्छद - pracchada -
m.
 - blanket
रल्लक - rallaka -
m.
 - blanket
साशूक - sAzUka -
m.
 - blanket
आस्तर - Astara -
m.
 - blanket
आच्छादक - AcchAdaka -
n.
 - blanket
अवस्तरण - avastaraNa -
n.
 - blanket
उत्तरीय - uttarIya -
n.
 - blanket
सहस्ररोमन् - sahasraroman -
n.
 - blanket
ऊर्णायु - UrNAyu -
m.
 - woollen blanket
ऊर्ध्वा - UrdhvA -
m.
 - woollen blanket
कुतप - kutapa -
m.
n.
 - sort of blanket
औरभ्र - aurabhra -
m.
 - coarse woollen blanket
राङ्कव - rAGkava -
m.
 - woollen cover or blanket
आविक - Avika -
n.
 - woollen cloth or blanket
कम्बलीय - kambalIya -
adj.
 - fit for woollen blankets on
पाण्डुकम्बल - pANDukambala -
m.
 - white woollen covering or blanket
काम्बल - kAmbala -
adj.
 - covered with a woollen cloth or blanket
कम्बलिन् - kambalin -
adj.
 - covered with a woollen cloth or blanket
कम्बल - kambala -
m.
n.
 - woollen blanket or cloth or upper garment
पाण्डुकम्बलिन् - pANDukambalin -
adj.
 - covered or lined with a white woollen blanket
कम्बलार्ण - kambalArNa -
n.
 - debt consisting of a woollen blanket or garment
कम्बल - kambala -
m.
 - blanket
निरङ्कादेश - niraGkAdeza -
m.
 - blankcheck
निरङ्काचीका - niraGkAcIkA -
f.
 - blankcheque
निरङ्कादेश - niraGkAdeza -
m.
 - blankcheque
निरङ्काचीका - niraGkAcIkA -
f.
 - blankcheck(am. )
शून्य - zUnya -
adj.
 - blank
रिक्त - rikta -
adj.
 - blank
निरङ्क - niraGka -
n.
 - blank
नवत - navata -
m.
 - blanket
पट - paTa -
m.
 - blanket
प्रच्छद - pracchada -
m.
 - blanket
रल्लक - rallaka -
m.
 - blanket
साशूक - sAzUka -
m.
 - blanket
आस्तर - Astara -
m.
 - blanket
आच्छादक - AcchAdaka -
n.
 - blanket
अवस्तरण - avastaraNa -
n.
 - blanket
उत्तरीय - uttarIya -
n.
 - blanket
सहस्ररोमन् - sahasraroman -
n.
 - blanket
निरङ्ग - विपत्र - niraGga - vipatra -
n.
 - blank bill [ Com. ]
निरङ्क विपत्र - niraGka vipatra -
n.
 - blank bill [ Com. ]
निरङ्क प्रपत्र - niraGka prapatra -
n.
 - blank form
निरङ्क धनादेश - niraGka dhanAdeza -
m.
 - blank cheque
निरङ्क प्रत्यय - niraGka pratyaya -
m.
 - blank credit [ open credit ]
ऊर्णायु - UrNAyu -
m.
 - woollen blanket
ऊर्ध्वा - UrdhvA -
m.
 - woollen blanket
कुतप - kutapa -
m.
n.
 - sort of blanket
सामान्य - पृष्ठाङ्गना - sAmAnya - pRSThAGganA -
f.
 - blank endorsement
औरभ्र - aurabhra -
m.
 - coarse woollen blanket
राङ्कव - rAGkava -
m.
 - woollen cover or blanket
आविक - Avika -
n.
 - woollen cloth or blanket
कम्बलीय - kambalIya -
adj.
 - fit for woollen blankets on
पाण्डुकम्बल - pANDukambala -
m.
 - white woollen covering or blanket
काम्बल - kAmbala -
adj.
 - covered with a woollen cloth or blanket
कम्बलिन् - kambalin -
adj.
 - covered with a woollen cloth or blanket
कम्बल - kambala -
m.
n.
 - woollen blanket or cloth or upper garment
पाण्डुकम्बलिन् - pANDukambalin -
adj.
 - covered or lined with a white woollen blanket
कम्बलार्ण - kambalArNa -
n.
 - debt consisting of a woollen blanket or garment
Wilson
English
कम्बल
m.
 (-लः)
1 A blanket.
2 A chief of the Nāgas or serpents.
3 A small worm.
4 A dewlap.
5 An upper cloth or garment.
6 A sort of deer.
n.
 (-लं) Water.
E.
 कम to desire, कलः Uṇādi affix, and ब inserted
or कम्
the head, water, &c. and बल to be strong, affix अच्.
Apte
English
कम्बलः [kambalḥ], [Uṇ.* 1.16]
A blanket (of wool)
कम्बलवन्तं न बाधते शीतम् Subhāṣ.
कम्बलावृतेन तेन
H.*
 3
Rām.*
 7.1.3.
A dew-lap.
A sort of deer.
An upper garment of wool.
A wall.
A small worm.
N.
 of a serpent-king.
Covering of an elephant.
cf.
 कम्बलो नागराजे च सास्नायां मृगरोमजे । गज- प्रावरणे चैव ...... Nm. -लम् Water.
Comp.
 -वाह्यकम् a kind of carriage covered with a coarse blanket, and drawn by oxen.
Apte 1890
English
कंबलः [Uṇ. 1. 106] 1 A blanket (of wool)
कंबलवंतं न बाधते शीतं Subhāṣ.
कंबलावृतेन तेन H. 3.
2 A dewlap.
3 A sort of deer.
4 An upper garment of wool.
5 A wall.
6 A small worm.
लं Water.
Comp.
वाह्यकं a kind of carriage covered with a coarse blanket, and drawn by oxen.
Monier Williams Cologne
English
कम्बल॑ अस्, अम्,
m.
n.
 (√ कम् Comm. on
Uṇ.
 i, 108), a woollen blanket or cloth or upper garment,
AV.
 xiv, 2, 66
67
MBh.
Hit.
&c.
कम्बल॑ (अस्),
m.
 a dewlap,
VarBṛS.
Hcat.
a small worm or insect,
L.
a sort of deer with a shaggy hairy coat,
L.
N.
 of a teacher
of a man
of a Nāga,
MBh.
MārkP.
&c.
कम्बल॑ (अम्),
n.
 water (cf. कमल)
N.
 of a Varṣa in Kuśa-dvīpa,
MBh.
 vi, 454.
Monier Williams 1872
English
कम्बल कम्बल, अस्, अम्, m. n. (said to be
fr. 2. कम्), a woollen blanket or cloth
an upper
cloth or garment of wool
(अस्), m. a dew-lap
a
small worm or insect
a sort of deer
N. of a Nāga
N. of a man
(अम्), n. water
[cf. कमल।]
—कम्बल-कारक, अस्, m. a woollen cloth manu-
facturer.
—कम्बल-चारायणीय, आस्, m. pl. a nick-
name of a school of Cārāyaṇa.
—कम्बल-धा-
वक, अस्, m. one who cleans woollen clothes.
—कम्बल-बर्हिष, अस्, m., N. of a man.
—कम्बल-वाह्य, अस्, m. or कम्बल-वाह्यक,
अम्, n. a kind of carriage covered with a coarse
blanket or woollen cloth and drawn by oxen. (The
more correct spelling seems to be कम्बलि-वाह्य
and कम्बलि-वाह्यक।)
—कम्बल-हार, अस्, m.,
N. of a man
(आस्), m. pl. the descendants of this man.
Macdonell
English
कम्बल kambalá,
m.
 (n. ) woollen cloth, cover, 🞄or garment
-īśvara-grāma,
m.
 N. of a village.
Benfey
English
कम्बल कम्बल,
I.
m.
 and
n.
1. A
woollen blanket, MBh. 3, 181,
2. A
woollen garment, Rājat. 5, 460.
II.
m.
The name of a Nāga, MBh. 1, 1555.
--
Comp.
पाण्डु-,
m.
 1. a white woollen
blanket. 2. a kind of stone.
Apte Hindi
Hindi
कम्बलः
पुं*
 - "कम्-कल्, बुकागमः"
कंबल
कम्बलः
पुं*
 - "कम्-कल्, बुकागमः"
"सास्ना, गाय बैल के गले में नीचे लटकने वाली खाल"
कम्बलः
पुं*
 - "कम्-कल्, बुकागमः"
एक प्रकार का मृग
कम्बलः
पुं*
 - "कम्-कल्, बुकागमः"
ऊपर से पहनने का ऊनी वस्त्र
कम्बलः
पुं*
 - "कम्-कल्, बुकागमः"
दीवार
कम्बलम्
नपुं*
 - "कम्-कल्, बुकागमः"
जल
कम्बलः
पुं*
 - कम्ब्+कलच्
हाथी की झूल
Shabdartha Kaustubha
Kannada
कम्बल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶಾಲು /ಉಣ್ಣೆಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಬಟ್ಟೆ /ಕಂಬಳಿ
निष्पत्तिः - > कमु (कान्तौ) - "कलः" बुक् च (उ० १-१-०६)
प्रयोगाः - > "न तथा सुखयत्यग्निर्न प्रावारा न कम्बलाः । शीतवातार्दितं लोकं यथा तव मरीचयः ॥"
उल्लेखाः - > भा० वन० ३-३२
कम्बल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಉತ್ತರೀಯ /ಹೊದೆಯುವ ವಸ್ತ್ರ
कम्बल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹಸುವಿನ ಗಂಗೆದೊಗಲು
कम्बल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕ್ರಿಮಿ /ಹುಳ
कम्बल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ಜಾತಿಯ ಸರ್ಪ
कम्बल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜಲ /ನೀರು
कम्बल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜಿಂಕೆ /ಚಿಗರಿ
कम्बल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಯಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ತೀರ್ಥ
विस्तारः - > "कम्बलोऽहिः क्रिमिः सास्ना प्रावारः कम्बलं जले" - मेदि० ।
L R Vaidya
English
kaMbala {% (I) m. %} 1. A blanket, कंबलवंतं न बाधते शीतम् Vidagdhamukhamaṇḍana.
2. a dew-lap
3. a sort of deer
4. a wall
5. an upper garment.
kaMbala {% (II) n. %} Water.
Bopp
Latin
कम्बल m. lodix lanea, «a blanket». HIT. 81. 15. R. Schl.
I. 17. 14.
Anekartha-Dvani-Manjari
Sanskrit
कुतुप
पु
कुतुप, कुश, काश, तिलच्छाग, कम्बल, सलिल, अम्बर, दौहित्र, खड्गपत्र, अग्नि
कुशे काशे तिलच्छागे कम्बले सलिलेऽम्बरे ।
दौहित्रे खड्गपात्रेऽग्नौ कुतुपाख्यः प्रकीर्तितः ॥ १६ ॥
verse 1.1.1.16
page 0002
कम्बल
क्ली
कम्बल, इन्द्रिय, रोमज-पट, गो_सास्ना, कमल
इन्द्रियं कम्बलं प्रोक्तं कम्बलं रोमजः पटः ।
कम्बलन्तु गवां सास्ना कम्बलं कमलं विदुः ॥ ३७ ॥
verse 1.1.1.37
page 0003
Indian Epigraphical Glossary
English
kambala (IA 23), an agricultural ceremony.
Lanman
English
kambalá, m. woolen cloth.
Sanskrit Tibetan
Tibetan
klan pa
कम्बल
lkog 'phyang
कम्बल
lca ba
कम्बल
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
कम्बलः पुनरूर्णायुराविकौरभ्ररल्लकाः ॥ ६७० ॥
-wordlist-
कम्बल (पुंस्त्री), ऊर्णायु (पुं), आविक (पुं), औरभ्र (पुं), रल्लक (पुं)
--source--
अथ कम्बलाश्वतरधृतराष्ट्रबलाहकाः ।
इत्यादयोऽपरे नागास्तत्तत्कुलसमुद्भवाः ॥ १३११ ॥
-wordlist-
कम्बल (पुं), अश्वतर (पुं), धृतराष्ट्र (पुं), बलाहक (पुं)
अभिधानचिन्तामणिपरिशिष्टम्
Sanskrit
--source--
जले दिव्यमिरा सेव्यं कृपीटं घृतमङ्कुरः ।
विषं पिप्पलपातालमलिलानि च कम्बलम् ॥ १६२ ॥
पावनं षड्रसं चापि पल्लूरं तु सितं पयः ।
किट्टिमं तदतिक्षारं शालूकं पङ्कगन्धिकम् ॥ १६३ ॥
अन्धं तु कलुषं तोयमतिस्वच्छं तु काचिमम् ।
-wordlist-
दिव्य (क्ली), इरा (स्त्री), सेव्य (क्ली), कृपीट (क्ली), घृत (क्ली), अङ्कुर (क्ली), विष (क्ली), पिप्पल (क्ली), पाताल (क्ली), मलिन (क्ली), कम्बल (क्ली), पावन (क्ली), षड्रस (क्ली), पल्लूर (क्ली), किट्टिम (क्ली), शालूक (क्ली), पङ्कगन्धिक (क्ली), अन्ध (क्ली), काचिम (क्ली)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
आविक
आविक, औरभ्र, रल्लक, ऊर्णायु, कम्बल
एकार्था आविकौरभ्ररल्लकोर्णायुकम्बलाः ॥ ५५१ ॥
verse 2.1.1.551
page 0063
Mahabharata
English
Kambala^1, a serpent. § 47 (Sarpanāmak.): I, 35, 1555 (ºāśvatarau, enumeration).--§ 268 (Varuṇasabhāv.): II, 9, 361 (do., in the palace of Varuṇa).--§ 564 (Mātalīyop.): V, 103, 3625 (do., enumeration).
Kambala^2, a tīrtha. § 373 (Prayāga): III, 85, 8219 (ºāśvatarau). Cf. the prec.
Kambala^3, a varsha on Kuśadvīpa. § 575 (Bhūmip.): VI, 12, 454 (the fourth varsha on Kuśadvīpa).
पुराणम्
English
कम्बल / KAMBALA. A prominent serpent of the family of kaśyapa. (Chapter 35, Ādi Parva, M.B.). The prayāga tīrtha was the abode of this serpent.
कम्बल / KAMBALA. A part of kuśadvīpa. (island of kuśa). (Chapter 12, bhīṣma parva, M.B.)
Vedic Reference
English
Kambala denotes in the Atharvaveda^1 a ‘woollen coverlet’
or ‘blanket.’
1) xiv. 2, 66. 67. Cf. Nirukta, ii. 2.
अमरकोशः
Sanskrit
Word: कम्बलः
Root: कम्बल
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ dewlap
⇒ blanket
⇒ small worm or insect
⇒ kind of deer with shaggy coat
⇒ sort of deer with a shaggy hairy coat
Shloka(s):
2|6|116|2 ► निचोलः प्रच्छदपटः समौ रल्लककम्बलौ॥ (मनुष्यवर्गः)
2|9|107|1 ► मेषकम्बल ऊर्णायुः शशोर्णं शशलोमनि। (वैश्यवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|6|116|2 ⇢ रल्लकः (रल्लक) (पुं) ⇒ blanket, coverlet, eyelashes, woollen cloth, species of bird, species of stag or deer with a shaggy or hairy body
➠ 2|6|116|2 ⇢ कम्बलः (कम्बल) (पुं) ⇒ dewlap, blanket, small worm or insect, kind of deer with shaggy coat, sort of deer with a shaggy hairy coat
➠ 2|9|107|1 ⇢ मेषकम्बलः (मेषकम्बल) (पुं)
➠ 2|9|107|1 ⇢ ऊर्णायुः (ऊर्णायु) (पुं) ⇒ ram, spider, woollen, blockhead, woollen blanket
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ गजपृष्टवर्ती_चित्रकम्बलः
उपाधि ➡ वस्त्रम्
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कम्बलं,
क्ली,
 (कम्यते । इति कमु कान्तौ + कमेवुक्चेति कलः । कम्बगतौ वृषादित्वात् कलच् वा ।)जलम् । इति शब्दरत्नावली ॥
कम्बलः, पु, (कंकुत्सितं शिरो वा कं सलिलं वाबलते बल संवरणे सञ्चारणे च अच् । यद्वाकम्ब + गतौ इति धातोः वृषादित्वात् कलच् ।)स्वनामख्यातमेषादिलोमरचितवस्त्रासनादि । तत्पर्य्यायः । रल्लकः २ । इत्यमरः । २ । ६ । ११६ ॥
वेशकः ३ रोमयोनिः ४ रेणुका ५ । इति शब्द-रत्नावली ॥
प्रावारः ६ । इति जटाधर ॥
(यथा महाभारते ३ । ३ । ५१ ।“न तथा सुखयत्यग्निर्न प्रावारा न कम्बलाः ।शीतवातार्दितं लोकं यथा तव मरीचयः” ॥
)नागराजः । सास्ना । प्रावारः । कृमिः । इत्यमरः ।३ । ३ । १९३ । मेदिनी च ॥
उत्तरासङ्गः । इतिमेदिनी ॥
मृगविशेषः । इति जटाधरः ॥
(नागभेदौ । अनयोरेकः अधस्तात् पाताले वासुकिप्रमुखो निवसति अपरस्तु वरुणदेवसभास्थः ।यथाक्रमं उदाहरणे द्रष्टव्ये ।यथा, भागवते ५ । २४ । ३१ ।“ततोऽधास्तात् पाताले नागलोकपतयो वासु-किप्रमुखाः शङ्खकुलिकमहाशङ्खश्वेतधनञ्जयधृत-राष्ट्र शङ्खचूडकम्बलाश्वतरदेवदत्तादयो महाभो-गिनो महामर्षा निवसन्ति” ॥
यथा महाभारते । २ । ९ । ९ ।“कम्बलाश्वतरौ नागौ धृतराष्ट्रवलाहकौ” ॥
कम्बलाद्यधिष्टितप्रयागान्तर्वर्त्तितीर्थविशेषः ।यथा, महाभारते । ३ । तीर्थयात्रापर्व्वणि ८५ । ७५ ।“प्रयागं सप्रतिष्टानं कम्बलाश्वतरौ तथा ।तीर्थं भोगवती चैव वेदिरेषा प्रजापतेः” ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
कम्बल
पु०
 कम्ब--कलच् कं, कुत्सितं शिरोऽम्बु वा बलति बलसंबरे अच् बा । १ सर्पभेदे २ गवादेर्गलस्थरोमरूपसास्नायां, ३ प्रावारे, ४ कृमौ च । ५ स्वनामख्याते मषलोमनिर्म्मितेवस्त्रासनादौ, ६ जले
न०
 ७ उत्तरासङ्गे च मेदि० । ८ मृग-भेदे पुं स्त्री० जटा० स्त्रियां ङीष् । “त तथा सुखयत्यग्निर्न प्रा-वारान कम्बलाः” रामा० । “कम्बलवन्तं न बाधते शीतम्” ।विदग्धमु० । कम्बलनागश्च नागलोकपतिः “ततोऽधस्तात्पाताले नागलोकपतयो वासुकिप्रमुखाः शङ्खकलिकम-हाशङ्खश्वेतधनञ्जयधृतराष्ट्रशङ्खचूडकम्बलाश्चतदत्तादयोमहाभोगिनो महामर्षानिवसन्ति” भाग० ५, २४, ४२ ।“कम्बलाश्वतरौ चापि नागः कालीयकस्तथा” भा० आ०३५, नागनामकीर्त्तने । अयञ्च वरुणसभास्थः “कम्बलाश्वतरौनागौ धृतराष्ट्रबलाहकौ” भा० स० ९ अ० वरुणसभ्यकथने ।तदधिष्ठिते प्रयागस्थे ९ तीर्थभेदे च । “प्रयागं सुप्रतिष्ठानंकम्बलाश्वतरौ तथा । तीर्थं भोगवती चैव वेदिरेषा प्र-जापतेः” भा० व० ८५ अ० । प्रयागस्थतीर्थकथने ।
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“डु दाञ् दाने”@} 2 ‘दाञो दत्ते ददातीति, दाणो यच्छति, दो द्यति।
दाति दायति दाप्दैपोः, दयते रक्षणे ङितः।।’ 3 इति देवः।
4 दायकः-यिका, 5 दापकः-पिका, 6 दित्सकः-त्सिका, 7 देदीयकः-यिका
दाता-त्री, दापयिता-त्री, दित्सिता-त्री, देदीयिता-त्री
8 9 ददत्- 10 ददतौ-ददतः, 11 व्याददत्, 12 आददत्, 13 14 व्याददत्, दापयन्-न्ती, दित्सन्-न्ती
-- -- दास्यन्-न्ती-ती, दापयिष्यन्-न्ती-ती, दित्सिष्यन्-ती
-- ददानः, 15 16 आददानः, 17 18 व्याददानः, दापयमानः, दित्समानः, 19 20 आदित्समानः, देदीयमानः
दास्यमानः, आदास्यमानः, दापयिष्यमाणः, दित्सिष्यमाणः, देदीयिष्यमाणः
प्रदाः-प्रदौ-प्रदाः
-- -- 21 दत्तम्-दत्तः-दत्तवान्, 22 मनसादत्ता, 23 प्रत्तम्- 24 नीत्तम्-सूत्तम्- 25 मरुत्तः, 26 अवदत्तम्-विदत्तम्-प्रदत्तम्-सुदत्तम्-अनुदत्तम्-निदत्तम्, अवत्तम्-अनूत्तम्, दापितः, 27 दित्सितः, देदीयितः-तवान्
28 29 प्रदः, 30 ददः- 31 दायः, 32 गोदः, 33 34 दायादः, 35 कम्बल- प्रदः, 36 उपदाः, 37 सुदामा-सुदीवा-गोदावरी, 38 ग्रामदायी, 39 शापदायी, 40 साधुदायी, 41 कर्णदायी, 42 विद्यादायी, 43 ददिवान्, 44 दाता, 45 दारुः, 46 ददिः 47, 48 दायको 49, 50 अश्वदायः, 51 दानीयः 52, 53 54 दाता, 55 अवश्यंदायी-शतंदायी, 56 देवदत्तः, 57 आदिः, 58 अन्तर्दिः, दापः, दित्सुः, 59 देद्यः
दातव्यम्, दापयितव्यम्, दित्सितव्यम्, देदीयितव्यम्
दानीयम्, दापनीयम्, दित्सनीयम्, देदीयनीयम्
60 देयम्, दाप्यम्, दित्स्यम्, देदीय्यम्
61 ईषद्दानः-दुर्दानः-सुदानः
दीयमानः, दाप्यमानः, दित्स्यमानः, देदीय्यमानः
दायः, दापः, दित्सः, देदीयः
दातुम्, दापयितुम्, दित्सितुम्, देदीयितुम्
दत्तिः, 62 उपदा, दापना, 63 दित्सा, देदीया
दानम्, 64 दत्त्रिमम् 65, दापनम्, दित्सनम्, देदीयनम्
दत्त्वा, दापयित्वा, दित्सित्वा, देदीयित्वा
66 प्रणिदाय, प्रदाप्य, प्रदित्स्य, प्रदेदीय्य
67 दायम् २, दत्त्वा २, दापम् २, दापयित्वा २, दित्सम् २, दित्सित्वा २, देदीयम् २
देदीयित्या २
68 इति नुप्रत्ययः।
दानुः = दक्षिणार्थ धनम्।]] दानुः, 69 इति चेष्णकूप्रत्ययः।
ददातीति देष्णः = दानशीलः।
माधवधातुवृत्तौ तु देष्णुः इति रूपमौणादिकं साधितम्।]] देष्णः।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (८३०)
02
=>
 (३-जुहोत्यादिः-१०९१। सक। अनि। उभ।)
03
=>
 (श्लो। ४)
04
=>
 [[३। ‘आतो युक् चिण्कृतोः’ (७-३-३३) इति युगागमः। एवं घञादिष्वपि ज्ञेयम्।]]
05
=>
 [[४। ‘अर्तिह्रीव्लीरीक्नूयीक्ष्माय्यातां पुग् णौ’ (७-३-३६) इति ण्यन्ते सर्वत्र पुगागमः।]]
06
=>
 [[५। ‘दाधा ध्वदाप्’ (१-२-२०) इति घुसंज्ञायाम्, ‘सनि मीमाघु--’ (७-४-५४) इति सन्नन्ते इस्। ‘सः स्यार्धधातुके’ (७-४-४९) इति तकारे, ‘अत्र लोपो- ऽभ्यासस्य’ (७-४-५८) इत्यभ्यासलोपः। एवं सन्नन्ते सर्वत्र ज्ञेयम्।]]
07
=>
 [[६। ‘घुमास्था--’ (६-४-६६) इत्यादिना ईत्वम्। द्वित्वादिकम्। ‘गुणो यङ्लुकोः’ (७-४-८२) इति अभ्यासे गुणो भवति। एवं यङन्ते सर्वत्र ज्ञेयम्।]]
08
=>
 [पृष्ठम्०७३२+ ३०]
09
=>
 [[१। शतरि, ‘जुहोत्यादिभ्यः श्लुः’ (२-४-७५) इति शपः श्लौ, ‘श्लौ’ (६-१-१०) इति द्वित्वे, उत्तरखण्डे, ‘श्नाभ्यस्तयोरातः’ (६-४-११२) इत्याकारलोपे, ‘नाभ्यस्ता- च्छतुः’ (७-१-७८) इति नुम्निषेधः। ‘अनास्यविहरणे’ (१-३-२०) इति पर्युदासात् ‘आस्यं, व्याददत्’ इत्यत्र शतैव। एवं आङो ङिद्विशिष्टस्य ग्रहणात् भिक्षामाददत् इत्यत्रापि शतैव।]]
10
=>
 [[आ। ‘अमेयधामा स जहेऽघहानिं ददज्जनेभ्यो मुदमादधानः।।’ धा। का। २-५४।]]
11
=>
 [आस्यं]
12
=>
 [भिक्षां]
13
=>
 [विपादिकां]
14
=>
 [[२। ‘आस्यविहरणसमानक्रियादपि प्रतिषेधो वक्तव्यः’ (काशिका। १-३-२०) इति वचनात् विपादिकां व्याददत् इत्यत्र शतैव।]]
15
=>
 [विद्यां]
16
=>
 [[३। ‘आङो दोऽनास्यविहरणे’ (१-३-२०) इति परगामिनि क्रियाफलेऽपि शानच्।]]
17
=>
 [पिपीलिका पतङ्गस्य मुखं]
18
=>
 [[४। ‘स्वाङ्गकर्मकाच्चेति वक्तव्यम्’ (वा। १-३-२०) इति शानच्।]]
19
=>
 [विद्यां]
20
=>
 [[५। ‘पूर्ववत् सनः’ (१-३-६२) इति सन्नन्तादाङ्पूर्वकात् शानच्।]]
21
=>
 [[६। ‘दो दद्घोः’ (७-४-४६) इति तादौ किति प्रत्यये परतः ‘दथ्’ इत्यादेशः। थकारस्य चर्त्वेन तकारः। तथा चोक्तम्-- ‘तान्ते दोषो दीर्घत्वं स्यात्, दान्ते दोषो निष्ठानत्वम्। धान्ते दोषो धत्वप्राप्तिः, निर्दोषत्वात् थान्तो ग्राह्यः।।’ (भाष्यम्--७-४-४६) इति। एवं क्तिन्प्रभृतिष्वपि ज्ञेयम्।]]
22
=>
 [[७। ‘मनसः संज्ञायाम्’ (६-३-४) तृतीयाया अलुक्।]]
23
=>
 [[८। निष्ठायाम् ‘अच उपसर्गात् तः’ (७-४-४७) इति धातोस्तकारे रूपमेवम्।]]
24
=>
 [[९। ‘दस्ति’ (६-३-१२४) इत्यनेनात्र निष्ठायां तकारादेशे इगन्तस्योपसर्गस्य दीर्घः।]]
25
=>
 [[१०। ‘मरुत उपसंख्यानम्’ (वा। १-४-५९) इति मरुच्छब्दस्योपसर्गसंज्ञायाः विधा- नसामर्थ्यात्, अनजन्तत्वेऽपि ‘अच उपसर्गात् तः’ (७-४-४७) इति तकारादेशः।]]
26
=>
 [[११। ‘अवदत्तं विदत्तं च प्रदत्तं चादिकर्मणि। सुदत्तमनुदत्तं च निदत्तमिति चेष्यते।।’ (भाष्यम् ७-४-४६) इति भाष्येष्ट्या न धातोस्तकारादेशः। अत्र चकारस्य समुच्चयार्थकत्वात् अवत्तम् इत्यादयोऽपि यथासम्भवं साधवः।]]
27
=>
 [[B। ‘अन्वेषयन् दित्सितदक्षिणोऽहमाचार्यसान्दीपिनिसूनुवृत्तम्।’ या। अ। १८। १०९।]]
28
=>
 [पृष्ठम्०७३३+ ३३]
29
=>
 [[१। ‘आतश्चोपसर्गे’ (३-१-१३६) इति कर्तरि कप्रत्ययः। ‘आतो लोप इटि च’ (६-४-६४) इत्यकारलोपः।]]
30
=>
 [[२। ‘ददातिदधात्योर्विभाषा’ (३-१-१३९) इति कर्तरि शप्रत्ययः। ‘कर्तरि शप्’ (३-१-६८) इति शपि, तस्य, ‘जुहोत्यादिभ्यः--’ (२-४-७५) इति श्लौ, ‘श्लौ’ (६-१-१०) इति द्विर्वचने, ‘श्नाभ्यस्तयोरातः’ (६-४-११२) इत्याकारलोपे च ददः इति रूपम्। अस्य शप्रत्ययस्य वैकल्पिकत्वात् पक्षे, ‘श्याऽऽद्व्यध--’ (३-१-१४१) इति कर्तरि णप्रत्यये, युगागमे च दायः इति रूपम्।]]
31
=>
 [[आ। ‘ददैः दुःखस्य मातृभ्यो धायैरामोदमुत्तमम्।’ भ। का। ६। ८०।]]
32
=>
 [[३। ‘आतोऽनुपसर्गे कः’ (३-२-३) इति कर्मण्युपपदेऽणोऽपवादः कप्रत्ययः। आकारलोपः।]]
33
=>
 [गवां गोंषु वा]
34
=>
 [[४। दायमादत्ते इति दायादः। ‘मूलविभुजादिभ्य उपसंख्यानम्’ (वा। ३-२-५) इति सोपसर्गात् धातोः कर्मण्युपपदे कप्रत्ययः। ‘स्वामीश्वराधिपतिदायाद--’ (२-३-३९) इति षष्ठीसप्तम्यौ।]]
35
=>
 [[५। ‘प्रे दाज्ञः’ (३-२-६) इति प्रोपसृष्टादस्मात् कर्मण्युपपदे कप्रत्ययः।]]
36
=>
 [[६। ‘अन्येभ्योऽपि दृश्यन्ते’ (३-२-७५) इति विचि रूपमेवम्।]]
37
=>
 [[७। ‘आतो मनिन्क्वनिब्वनिपश्च’ (३-२-७४) इत्यनेन क्रमेण मनिनि, क्वनिपि, वनिपि च सुदामा-सुदीवा-गोदावरी इति रूपाणि। तत्र सुदीवा इत्यत्र प्रत्ययस्य कित्त्वादीकारः प्रकृतेः। गोदावरी इत्यत्र ‘वनो र च’ (४-१-७) इत्यनेन स्त्रियां ङीब्-रेफादेशौ भवतः, इति विशेषः।]]
38
=>
 [[८। ‘क्विप् च’ (३-२-७६) इत्यनेन कर्मोपपदादस्मात् क्विप्प्रत्ययः।]]
39
=>
 [[९। ‘सुप्यजातौ--’ (३-२-७८) इति णिनिप्रत्ययः। युगागमः।]]
40
=>
 [[१०। ‘साधुकारिण्युपसंख्यानम्’ (वा। ३-२-७८) इति णिनिः।]]
41
=>
 [[११। ‘कर्तर्युपमाने’ (३-२-७९) इति णिनिः। कर्ण इव ददातीत्यर्थः।]]
42
=>
 [[१२। ‘व्रते’ (३-२-८०) इति णिनिः। यो विद्यादानं त्रतत्वोनचरति, स एवमुच्यते।]]
43
=>
 [[१३। क्वसौ, द्विर्वचने, आकारलोपे, ‘वस्वेकाजाद्घसाम्’ (७-२-७६) इतीडागमे रूपम्।]]
44
=>
 [[१४। ‘तृन्’ (३-२-१३५) इति तच्छीलादिषु कर्तृषु तृन्। दानशील एवमुच्यते।]]
45
=>
 [[१५। ‘दाधेट्सिशदसदो रुः’ (३-२-१५९) इति तच्छीलतद्धर्मतत्साधुकारिषु रुः।]]
46
=>
 [[१६। ‘आदृगम--’ (३-२-१७१) इति किः, किन् वा प्रत्ययः। तस्य लिड्वद्भावाति- देशात् द्वित्वादिकार्यम्।]]
47
=>
 [गाः]
48
=>
 [[१७। क्रियार्थायां क्रियायाम्, ‘तुमुन्ण्वुलौ--’ (३-३-१०) इति ण्वुलि युगागमः।]]
49
=>
 [व्रजति]
50
=>
 [[१८। ‘अण् कर्मणि च’ (३-३-१२) इति क्रियार्थायां क्रियायां कप्रत्ययापवादोऽण् प्रत्ययः।]]
51
=>
 [[१९। दीयतेऽस्मै, इति दानीयो विप्रः। सम्प्रदाने, ‘कृत्यल्युटो बहुलम्। (३-३-११३) इति अनीयर्।]]
52
=>
 [ब्राह्मणः]
53
=>
 [पृष्ठम्०७३४+ २६]
54
=>
 [[१। ‘अर्हे कृत्यतृचश्च’ (३-३-१६९) इति अर्हार्थे तृच्। दातुमर्हो दाता।]]
55
=>
 [[२। ‘आवश्यकाधमर्ण्ययोर्णिनिः’ (३-३-१७०) इति क्रमेणार्थद्वये णिनिप्रत्ययः।]]
56
=>
 [[३। ‘क्तिच्क्तौ च संज्ञायाम्’ (३-३-१७४) इति क्तप्रत्ययः।]]
57
=>
 [[४। ‘उपसर्गे घोः किः’ (३-३-९२) इति किप्रत्ययः। आ-दीयते इत्यादिः कारणम्।]]
58
=>
 [[५। ‘अन्तश्शब्दस्य अङ्किविधिणत्वेषूपसर्गत्वं वाच्यम्’ (वा। १-४-६५) इति वचना- दुपसर्गत्वात् किप्रत्ययः।]]
59
=>
 [[६। यङन्तात् पचाद्यचि, यङो लुकि, ‘एरनेकाचः--’ (६-४-८२) इति यण्।]]
60
=>
 [[७। ‘ईद् यति’ (६-४-६५) इति धातोरीकारे गुणे च रूपमेवम्।]]
61
=>
 [[८। ईषदाद्युपपदेषु, ‘आतो युच्’ (३-३-१२८) इति युचि, अनादेशः।]]
62
=>
 [[९। ‘आतश्चोपसर्गे’ (३-३-१०६) इत्यङ्प्रत्ययः।]]
63
=>
 [[आ। ‘नंनम्यमानाः फलदित्सयेव चकाशिरे तत्र लता विलोलाः।।’ भ। का। २। २५।]]
64
=>
 [[१०। ‘ड्वितः क्त्रिः’ (३-३-८८) इति क्त्रिप्रत्यये, ‘त्रेर्मप्नित्यम्’ (४-४-२०) इति मप् नित्यम्। दद्भावश्च भवति।]]
65
=>
 [[B। ‘निष्ठां गते दत्त्रिमसभ्यतोषे विहित्रिमे कर्मणि राजपत्न्यः।’ भ। का। १। १३।]]
66
=>
 [[११। ‘न ल्यपि’ (६-४-६९) इतीत्वनिषेधः। ‘नेर्गदनदपतपदघुमा--’ (८-४-१७) इति प्रोत्तरस्य नेर्णत्वम्।]]
67
=>
 [पृष्ठम्०७३५+ २७]
68
=>
 [[१। ‘दाभाभ्यां नुः’ [द। उ। १-१४३]
69
=>
 [[२। ‘गादाभ्यां चेष्णक्’ [द। उ। ५-४८]
Capeller
German
कम्बल॑
m.
 (n) wollenes Tuch, Decke, Gewand.
Burnouf
French
कम्बल कम्बल
m.
 (क eau ou air
बल्) couverture de
laine
vêtement de dessus
esp. d'antilope.
Fanon du bœuf.
Vermisseau.
Np. d'un roi des Nāgas. -- S.
n.
 eau.
कम्बलवाह्यक
n.
 (वह्) sorte de tapissière ou de
voiture couverte d'une étoffe de laine et traînée par des bœufs.
Stchoupak
French
कम्बल-
m.
 nt. couverture ou vêtement de laine
m.
n.
 d'un Nāga.
°धावक-
m.
 laveur d'étoffes de laine.
°बर्हिष-
m.
n.
 d'un homme.