कथक (kathaka)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 कथक mfn.
   (-कः-का-कं)
	 1. A narrator,  a relator,  one who recites a story, 
or who publicly reads and expounds the Puranas,  &c.
	 2. One who
speaks or tells.
	 mf.  (-कः-का) The speaker of a prologue or a mono-
logue.
	 3. A professional story teller.
 E.
  कथ to speak,  to relate, 
वुन् aff.
  

Capeller Eng

English

 कथक a.
  relating
 m.
  relater,  reciter. 

Yates

English

 कथक (कः) 1.
m.
  A speaker,  nar-
rator
 the speaker of a prologue.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

कथक 	-	 kathaka 	-	 adj.
  	-	  relating
कथक 	-	 kathaka 	-	 adj.
  	-	  reciting
कथक 	-	 kathaka 	-	 m.
  	-	  narrator
कथक 	-	 kathaka 	-	 m.
  	-	  speaker of a prologue or monologue
कथक 	-	 kathaka 	-	 m.
  	-	  relater
कथक 	-	 kathaka 	-	 m.
  	-	  chief actor
कथक 	-	 kathaka 	-	 m.
  	-	  one who recites a story
कथक 	-	 kathaka 	-	 m.
  	-	  one who speaks or tells
कथक 	-	 kathaka 	-	 m.
  	-	  professional story-teller

 
   कथक  kathaka m.
   one who speaks or tells   
   आख्यातृ  AkhyAtR m.
   one who tells or communicates   
   प्रवक्तृ  pravaktR adj.
   one who tells or imparts or relates  
   व्याहृतसन्देश  vyAhRtasandeza adj.
   one who tells news or communicates information   
   वान्ताशिन्  vAntAzin adj.
   person who tells his gotr for the sake of getting food     
            

 
   कथक  kathaka m.
   speaker of a prologue or monologue   
   कथाप्राण  kathAprANa m.
   speaker of a prologue or monologue      
            

Wilson

English

 कथक
mfn.
   (-कः-का-कं)
1 A narrator,  a relator,  one who recites a story,  or who publicly reads and
expounds the Purāṇas,  &c.
2 One who speaks or tells.
mf.  (-कः-का) The speaker of a prologue or a
monologue.
2 A professional story teller.
E.
  कथ to speak,  to relate,  वुन् aff.
  

Apte

English

कथक [kathaka],  a.
  [कथ्-ण्वुल्] A narrator,  a relator.

कः A chief actor,  speaker of a prologue.

A disputant.

A story-teller.

Apte 1890

English

 कथक a. [कथ्-ण्वुल्] A narrator,  a relator. 
कः 1 A chief actor,  speaker of a prologue. 
2 A disputant. 
3 A story-teller. 

Monier Williams Cologne

English

 कथक mfn.
   relating,  reciting,  Śāntiś.
 

 कथक m.
  a narrator,  relater,  one who recites a story (or who publicly reads and expounds the Purāṇas &c.
  ),  one who speaks or tells,  a professional story-teller,  MBh.
  
 Kathās.
  &c.
  

 the speaker of a prologue or monologue,  chief actor,  L.
 

 N.
  of a man

 of a being in the retinue of Skanda.

Monier Williams 1872

English

 कथक,  अस्,  आ,  अम्,  a narrator,  a relater,  one
who recites a story or who publicly reads and ex-
pounds the Purāṇas &c.,  one who speaks or tells
(अस्,  आ),  m. f. the speaker of a prologue or mono-
logue
 a professional story-teller
 chief actor
 (अस्), 
m.,  N. of a man.

Macdonell

English

 कथक katha-ka,  a.
  telling
 n.
  narrator.

Benfey

English

 कथक कथ् + अक,  adj.
  Telling, 
Śāntiś. 2,  27. m.
  A narrator,  MBh. 1, 
7778.

Apte Hindi

Hindi

कथक
वि* - कथ्-ण्वुल्
"कहानी कहने वाला,  वर्णन करने वाला"

कथकः
पुं*
  - कथ्-ण्वुल्
मुख्य अभिनेता

कथकः
पुं*
  - कथ्-ण्वुल्
झगड़ालू

कथकः
पुं*
  - कथ्-ण्वुल्
कहानी सुनाने वाला

Shabdartha Kaustubha

Kannada

कथक
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಹೇಳುವವನು /ನಿರೂಪಿಸುವವನು /ವರ್ಣಿಸುವವನು
निष्पत्तिः - > कथ (वाक्यप्रबन्धे) -"ण्वुल्" (३-१-१३३)
कथक
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಅನುವಾದ ಮಾಡುವವನು
कथक
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಪುರಾಣ ಹೇಳುವವನು /ಕಥೆ ಹೇಳಿ ಜೀವಿಸುವವನು
कथक
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ತತ್ತ್ವನಿರ್ಣಯಕ್ಕಾಗಿ ವಾದ ಮಾಡುವವನು
प्रयोगाः - > "कथादर्पक्षुभ्यत्कथककुलकोलाहलभवं हरत्वन्तर्ध्वानं हृदयवदनहेषाहलहलः"
उल्लेखाः - > हयग्री०

L R Vaidya

English

 kaTaka {% (I) m. (fem. का) %} A narrator,  a relater.

 kaTaka {% (II) m. %} 1. A disputant
 2. a story-teller.

Kridanta Forms

Sanskrit

कथ (क꣡थ꣡ वाक्यप्रबन्धे वाक्यप्रबन्धने - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् =  कथनम्
अनीयर् =  कथनीयः - कथनीया
ण्वुल् =  कथकः - कथिका
तुमुँन् =  कथयितुम्
तव्य =  कथयितव्यः - कथयितव्या
तृच् =  कथयिता - कथयित्री
क्त्वा =  कथयित्वा
ल्यप् =  प्रकथय्य
क्तवतुँ =  कथितवान् - कथितवती
क्त =  कथितः - कथिता
शतृँ =  कथयन् - कथयन्ती
शानच् =  कथयमानः - कथयमाना

पुराणम्

English

कथक / KATHAKA. A soldier of skanda. (Śloka 67,  Chapter 45,  śalya Parva).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 कथकः,  त्रि,  (कथयति यः । कथ + कर्त्तरि ण्वुल् ।)वक्ता । कथोपजीवी । नाटकवर्णनकर्त्ता । तत्प-र्य्यायः । एकनटः २ कथाप्राणः ३ । इति शब्द-रत्नावली ॥
 (यथा महाभारते १ । २१५ । ३ ।“कथकाश्चापरे राजन् श्रमणाश्च वनौकसः” ॥
ग्रन्थकर्तृविशेषः । (यथा,  अनुमानचिन्तामणिः ।“वाद्युक्तसाध्यनियमच्युतोऽपि कथकैरुपाधि-रुद्भाव्यः” ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 कथक त्रि०
  कथ--ण्वुल् । १ वाचके २ तत्त्वनिर्णयार्थं वाद-रूपकथाकर्त्तरि च कथकस्य कथायां नियमविशेषः ख-ण्डने दर्शितः यथा ।“अथ कथायां वादिनोनियममेतादृशं मन्यन्ते प्रमाणा-दयः सर्व्वतन्त्रसिद्धान्ततया सिद्धाः पदार्थाः सन्तीति कथ-काभ्यामभ्युपेयम् इति । तदपरे न क्षमन्ते । तथाहि प्रमा-ष्णादीनां सत्त्वं यदभ्युपेयं कथकेन,  तत् कस्य हेतोः, ? कितदनभ्युपगच्छद्धां वादिप्रतिवादिभ्यां तदभ्युपगमसाहित्य-नियतस्य तस्य प्रवर्त्तयितुमशक्यत्वात् १,  उत कथकाभ्यां प्रव-र्त्तनीयवाग्व्यवहारं प्रति हेतुभावात् २,  उतलोकसिद्ध-त्वात् ३ अथ वा तदनभ्युपगमस्य तत्त्वनिर्णयविजयातिप्रसञ्ज-कत्वात् ४ । न त्तावदाद्यः वदनभ्युपगच्छतोऽपि चार्व्वाकमा-यमिकादेर्वाग्व्यवहाराणां सविस्तराणां प्रतीयमानत्वात्तस्यैव वा अनिष्पत्तौ भवतस्तन्निरासप्रयासानुपपत्तेः । सो-यमपूर्व्वः प्रमाणादिसत्त्वाभ्युपगमात्मा वाक्स्तम्भनमन्त्रोभवताभ्यूहितो नूनं यस्य प्रभावाद्भगवता सुरगुरुणा लोका-यतसूत्राणि न प्रणीतानि,  तथागतेन वा मध्यमागमा नो-पदिष्टाः,  भगवत्पादेन वा बादरायणीयेषु सूत्रेषु भाष्यंनाभाषि । प्रमाणाद्यनभ्युपगमेऽपि प्रवर्त्तन्तां तन्मते वाचो-प्तङ्ग्यः तास्तु साधनबाधनक्षमा न भवन्ति तावतेति ब्रूम-इति चेन्न प्रमाणाद्यनभ्युपगमप्रवर्त्तितत्वं तदीयसाधन-बाधनाक्षमतायां न नियामकं किन्तु सद्वचनाभासलक्षण-योगित्वमित्यवश्याभ्युपेयं भवता येनाभ्युपगम्यापि प्रमाणा-दीनि प्रवर्त्तिताः मतान्तरानुसारिभिर्व्यवहारा अभ्युपगतप्र-माणादिसत्त्वैर्म्मतान्तरव्यवहारानुसारिभिरपरंस्तथाभूताइतिकथ्यन्ते । यदि त्वस्मद्वचसि सद्वचनाभासलक्षणं न भवान्दर्शयितुमीष्टे तदा अनभ्युपगम्य प्रमाणादि भवता प्रव-र्त्तितोऽयं व्यवहारैति शतकृत्वस्त्वयोच्यमानेऽपि नास्मा-कमादरः अन्यथाभ्युपगम्य प्रमाणादीनि भवता प्रवर्त्तितोऽयंव्यवहारैत्येतावता भवदीयो व्यवहाराभास इत्यस्माभिरपिवक्तुं शक्यतएव । ननु यदि प्रमाणादीनि न सन्ति व्यव-हारएव धर्म्मी कथं सिद्ध्येत् दूषणादिव्यवस्था वा कथंस्यात् सर्व्वविधिनिषेधानां प्रमाणाधीनत्वात् । मैवम् ।न ब्रूमोवयं न सन्ति प्रमाणादीनीति स्वीकृत्य कथार-भ्येति किन्नाम सन्ति न सन्ति वा प्रमाणादीनीत्यस्यांचिन्तायामुदासीनौ । यथा स्वीकृत्य तानि भवता व्यवह्रियतेतथा व्यवहारिभिरेव कथा प्रवर्त्त्यतामिति । अन्यथा नसन्ति प्रमाणादीनीति मतसस्माकमारोप्य यदिदम्भवतादूषणमुक्तं तदपि न वक्तुं शक्यं कीदृशीं मर्य्यादामालम्ब्यप्रवर्त्तितायां कथायां दूषणमुक्तं किं प्रमाणादीनां सत्त्व-मभ्युपगम्योभाभ्यां प्रवर्त्तितायां कथायां उतासत्त्वमभ्यु-वेत्यु अथैकेन सत्त्वमपरेण चासत्त्वमङ्गीकृत्य । न तावदाद्यःअभ्युपगतप्रमाणादिसत्त्वं प्रति तादृक्पर्य्यनुयोगानवका-शात् द्वितीये तु स्वतोऽप्यापत्तेः न तृतीयः तथैव कथान्त-रस्य प्रसक्तः उभयाभ्यपगमानुरोधित्वाच्च कथानियमस्य ।अन्यथा स्वाभिप्रायमालम्ब्य तेनापि तद्वचसि यात्कञ्चि-द्वागात्मनि दूषणेऽभिहिते कस्य जयो व्यवतिष्टताम् प्रमा-णाद्यभ्युपगन्तुरेव यावन्नियमभरयन्त्रणा महती स्यात् ।तस्मात् प्रमाणादिसत्त्वासत्त्वाभ्युपगमौदासीन्येन व्यवहार-नियमे समयं बद्ध्वा कथायां प्रवर्त्तितायां भवतेदं दूषण-मुक्तं युक्तमेव तथा सति स्यात् । योऽयं भवान् स्वाभिप्रायमपि नावधारयितुं शक्तोऽतिदूरतस्तस्मिन् पराभिसन्धानावधारणप्रत्याशा । अथ वादीकृत्य दुर्वैतण्डिकं तस्मिन्बोधोऽभिधीयतैत्येव नेष्यते शिष्यादयस्तु तस्य कथानधि-कारं ज्ञाप्यन्ते अतएव भाष्यकारः “स पयोजनमनुयुक्तो यदिप्रतिपद्यत” इत्याह स्मनतु प्रतिपद्यसैति । मैवम् शिष्यादीन्प्रत्यपि चार्व्वाकादेर्दोषोऽयमित्येवाभिधातव्यम् । कथञ्चतथास्यात् तस्य कथाप्रवेशाप्रवेशयोस्तद्बाधाक्षमत्वात्कथाया-मेव हि निग्रहः । नापि द्वितीयः तथाहि स्यादप्येवं यदिकथकप्रवर्त्तनीयवाग्व्यवहारं प्रति प्रमाणादीर्ना हेतुतातत्सत्त्वानभ्युपगमे निवर्त्तेत नचैवं सम्भवति तथासतितत्सत्त्वानभ्युपगन्तॄणां वाग्व्यवहारस्वरूपमेव न निष्पद्येतहेत्वनुपपत्तेः । उक्तश्चायमर्थो यन्माध्यमिकादिवाग्व्यव-हाराणां स्वरूपापलापो न शक्यत इति । अथ मन्यसेकथकवाग्व्यवहारं प्रति हेतुत्वात् प्रमाणादीना सत्त्वंसत्त्वाच्चाभ्युपगमः यत्सत्तदभ्युपगम्यतैतिस्थितेरिति ।मैवम् कयापि नियमस्थित्या प्रवृत्तायां कथायां कथक-वाग्व्यवहारं प्रति हेतुत्वात् प्रामाणादीनां सत्त्वं सत्त्वा-च्चाभ्युपगम भवता प्रसाध्यः कथनात्पूर्व्वं तत्तत्त्वावधारणंवा परपराजयं वा अभिलषद्भ्यां कथकाम्यां यावताविना तदभिलषितं न पर्य्यवस्यति तावदनुरोद्धव्यम् तच्चव्यवहारनियमस्यानुबन्धादेव द्वाभ्यामपि ताभ्यां सम्भाव्य-तैति । व्यवहारनियमसमयमेव बध्नीतः सच प्रमाणेनतर्केण च व्यवहर्त्तव्योवादिना प्रतिवादिनापि कथाङ्गतत्त्व-ज्ञानविपर्य्ययलिङ्गप्रतिज्ञाहान्याद्यन्यतमं निग्रहस्थानं तस्यदर्शनीयम् तद्व्युत्पादने प्रथमस्य भङ्गोव्यवहर्त्तव्योऽन्यथाद्वितीयस्यैव तादृशेतरौ च जेतृतया व्यवहर्त्तव्यौ,  प्रामा-णिकः पक्षस्तात्त्विकतया व्यवहर्त्तव्यैतादिरूपः । अतएव वाग्व्यवहारनियमबन्धेऽपि हेतुर्वक्तव्यः तथाच सोऽपि हेतुः कथायां प्रवृत्तायामभिधातुं युक्त इतिप्रमाणसत्त्वाभ्युपगमहेत्वभिधानवत् प्रत्यवस्थानमनवकाशंद्वाभ्यामपि वादिभ्यां विचारप्रवृत्त्याभिलष्यमाणतत्त्वव्यव-स्थाजयसूलत्वेन व्यवहारनिममस्य स्वेच्छयैव परिगृ-हीतत्वात् । नचैवं प्रमाणानुपज्ञस्वेच्छामात्रगृहीतमूल-त्वान्मूलापरिशुद्धिसम्भवेन सर्व्वविचारविचार्य्यतत्फल-विप्लवापत्तिः स्यात् । आविद्यविद्यभानानादिपारम्प-र्य्यायातस्य लोकव्युत्पत्तिगृहीतसंवादस्य च तस्यान्य-थाभावासम्भाव्यतालक्षणस्वतःसिद्धशुडत्वात् । न व प्रमा-आदीनां सत्तापीत्थमेव ताभ्यामङ्गीकर्त्तुमुचिता तादृश-व्यवहारनियममात्रेणैव कथाप्रवृत्त्युपपत्तेः प्रमाणादिसत्ता-मभ्युपेत्यापि तथा व्यवहारनियमव्यतिरके कथाप्रवृत्तिंविना तर्त्त्वानर्णयस्य जयस्य वाऽभिलषितस्य कथकयोर-पर्य्यवसानान् । नापि तृतीयः लोकव्यवहारो हि प्रमा-णव्यवहारो वा स्यात् पामरादिसाघारणव्यवहारो बा ।नाद्यः । विचारप्रवृत्तिमन्तरेण तस्य दुर्न्निरूपत्वात् तद-र्थमेव च पूर्व्वं नियमम्य गवेषणात् । नापि द्वितीयःशरीरात्मतादीनामपि तथा सति भवता स्वीकर्त्तव्यताऽऽपा-तात् । पश्चात्तद्विचारबाध्यतया नाभ्युपेयतैति चेत् तर्हिप्रमाणादयोऽपि यदि विचारबाध्या भविष्यन्ति तदा नाभ्यु-पेया एव अन्यथा तूपगन्तव्या इति लोकव्यवहारसिद्धतयासत्त्वमभ्युपगम्यतैति तावन्न भवति । नापि चतुर्थः यादृ-शोभवता प्रमाणादीन्यभ्युपगम्य व्यवहारनियमः कथाया-मालम्ब्यते तस्यैव प्रमाणादिसत्त्वासत्त्वानुसरणीदासीनै-रस्माभिरप्यवलम्बनात् । तस्य यदि मां प्रति फलातिप्र-सञ्जकत्वं तदा त्वां प्रत्यपि समानः प्रसङ्गः” ।“वाद्युक्तसाध्यनियमच्युतोऽपि कथकैरुपाधिरुद्भाव्य”अनु० चि० । ३ कथोपजीविनि नाटकाचार्य्ये कथाप्राणे ।शब्दरत्ना० ।

Capeller

German

 कथक erzählend
 m.
  der Erzähler.

Burnouf

French

 कथक कथक a. qui raconte,  qui redit. -- S. m.
  f.
 
narrateur,  narratrice
		 celui qui fait la lecture ou l'exposé des
anciennes légendes.

Stchoupak

French

 कथक-
 ag. narrateur,  conteur (professionnel).

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.