| YouTube Channel

कण्टकी (kaNTakI)

 
Monier Williams Cologne
English
क॑ण्टकी
f.
 a species of Solanum,
Suśr.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 मत्स्यः, पृथुरोमा, मीनः, वैसारिणः, विसारः, शकली, शन्धली, झषः, आत्माशी, संवरः, मूकः, जलेशयः, कण्टकी, शक्ली, मच्छः, अनिमिषः, शुङ्गी, झसः
noun
जलजन्तुविशेषः, यः शकलकण्टकादियुक्तः।
"मत्स्याः अण्डजाः सन्ति।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कण्टकी, [न्]
पुं,
 (कण्टकोऽस्त्यस्य अस्त्यर्थे इनिः ।)मत्स्यः । इति शब्दरत्नावली ॥
खदिरवृक्षः । इतिशब्दमाला ॥
मदनवृक्षः । इति रत्नमाला ॥
गो-क्षुरवृक्षः । वंशः । वदरवृक्षः । इति राजनिर्घण्टः ॥
(यथा, महाभारते १ । शाकुन्तले ७० । ७ ।“नापुष्पः पादपः कश्चिन्नाफलो नापि कण्टकी” ॥
)
कण्टकी,
स्त्री,
 (कण्टक + अर्श आदित्वात् अच् गौ-रादित्वात् ङीष् ।) वार्त्ताकीविशेषः । काँटा वेगुन्इति भाषा । अस्या गुणा । कटुत्वम् । तिक्तत्वम् ।उष्णत्वम् । रक्तपित्तप्रकोपणत्वम् । कण्डूकच्छु-हरत्वम् । दोषलत्वञ्च । इति राजवल्लभः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
कण्टकी स्त्री कण्टक + अर्शआदित्वादच् गौरा० ङीष् । वार्त्ता-कीभेदे । (काँटावेकुण) राजवल्लभः! “कण्टकी कटुतिक्ताच रक्तपित्तप्रकोपिनी । कण्डूकच्छूहरा नित्यं दोपनीपरिकीर्त्तिता” इत्युक्तगुणा । २ कर्म्मणि च “यातुधानेभ्यःकण्टकीकारीम्” यजु० ३०८ । “कण्टकी कर्म्म तत्-रिणीम्” वेददीपः ।