कज्जल (kajjala)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 कज्जल m.
  (-लः)
	 1. A cloud.
	 n.
  (-लं) Lampblack,  considered as a colly-
rium,  being applied upon the eyelashes or eyelids,  medicinally
or ornamentatively
 also sulphuret of lead or antimony,  when so
used.
	 f.
  (-ली) Sulphuret of mercury,  Æthiop's mineral.
	 f.
  (-ला or
-ली) A kind of fish,  (Cyprinus atratus, ) or any kind peculiar to
stagnant waters,  whence the name.
 E.
  कत् for कुत् bad,  and जल water
or juice,  as the moisture of the collyrium,  &c.

Capeller Eng

English

 कज्जल n.
  ई f.
  lampblack,  used as ink or a collyrium. 

Yates

English

 कज्जल (लः) 1.
m.
  A cloud.
n.
  Lamp-
black. ली 3.
f.
  Sulphuret of mer-
cury
 a kind of fish.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

कज्जल 	-	 kajjala 	-	 m.
  	-	 ink
कज्जल 	-	 kajjala 	-	 f.
  	-	  species of fish
कज्जल 	-	 kajjala 	-	 m.
  	-	  cloud
कज्जल 	-	 kajjala 	-	 n.
  	-	  lampblack
कज्जल 	-	 kajjala 	-	 n.
  	-	  sulfide of lead or antimony
कज्जल 	-	 kajjala 	-	 n.
  	-	  scum
कज्जल 	-	 kajjala 	-	 n.
  	-	  dregs

Wilson

English

 कज्जल
m.
  (-लः)
1 A cloud.
n.
  (-लं) Lampblack,  considered as a collyrium,  being applied
upon the eyelashes or eyelids,  medicinally or ornamentatively
 also sulphuret of
lead or antimony,  when so used.
f.
  (-ली) Sulphuret of mercury,  Æthiop's
mineral.
f.
  (-ला or -ली) A kind of fish,  (Cyprinus atratus, ) or any kind
peculiar to stagnant waters,  whence the name.
E.
  कत् for कुत् bad,  and जल water or juice,  as the moisture of the
collyrium,  &c.

Apte

English

कज्जलम् [kajjalam],  [कुत्सितं जलमस्मात्प्रभवति,  कोः कदादेशः]

Lampblack or soot,  considered as a collyrium and applied to the eyelashes or eyelids medicinally,  or sometimes as an ornament
 यथा यथा चेयं चपला दीप्यते तथा तथा दीप- शिखेव कज्जलमलिनमेव कर्म केवलमुद्वमति K.*
  15
 अद्यापि तां विधृत- कज्जललोलनेत्राम् Ch. P.*
   15
 ˚कालिमा Amaru.*
  88.

Sulphuret of lead or antimony (used as a collyrium. )

(fig. ) Dregs
 धिङ् मां विगर्हितं सद्भिर्दुष्कृतं कुलकज्जलम् Bhāg.*
  6. 2.27.

Ink. -ला (-ली) A kind of fish.

ली Sulphuret of mercury,  æthiop's mineral.

Ink. Comp.
   -ध्वजः a lamp. -रोचकः,  -कम् the wooden stand on which a lamp is placed.

Apte 1890

English

 कज्जलं [कुत्सितं जलमस्मात्प्रभवति,  कोः कदादेशः] 1 Lamp-black or soot,  considered as a collyrium and applied to the eyelashes or eyelids medicinally,  or sometimes as an ornament
 यथा यथा चेयं चपला दीप्यते तथा तथा दीवशिखेव कज्जलमलिनमेव कर्म केवलमुद्वमति K. 105
 अद्यापि तां विधृतकज्जललोलनेत्रां Ch. P. 15
 °कालिमा Amaru. 88. 
2 Sulphuret of lead or antimony (used as a collyrium.) 
3 Ink. 
ली 1 Sulphuret of mercury,  Æthiop's mineral. 
2 Ink. 
Comp. 
ध्वजः a lamp. 
रोचकः 
कं the wooden stand on which a lamp is placed. 

Monier Williams Cologne

English

 कज्जल m.
  a cloud (in this sense perhaps for कद्-जल),  L.
 

 कज्जल f(आ,  ई). a species of fish,  L.
 

 कज्जल n.
  lampblack (used as a collyrium and applied to the eyelashes or eyelids medicinally or as an ornament)

 sulphuret of lead or antimony (similarly used),  Suśr.
 
 Kathās.
  &c.
  

 (fig.) dregs,  BhP.
   vi,  2,  27.

Monier Williams 1872

English

 कज्जल कज्जल,  अस्,  m. (in the first sense
from कद्-जल),  a cloud
 (अम्),  n. lampblack,  con-
sidered as a collyrium and applied to the eyelashes
or eyelids medicinally or as an ornament,  also sulphu-
ret of lead or antimony so used
 (आ,  ई),  f. the fish
Cyprinus Atratus,  or any kind peculiar to stagnant
waters,  whence the name
 (ई),  f. sulphuret of mer-
cury,  Æthiop's mineral
 ink.
—कज्जल-ध्वज,  अस्, 
m. a lamp.
—कज्जल-रोचक,  अस्,  अम्,  m. n. the
wooden stand or tripod on which a lamp is placed, 
a candlestick.
—कज्जली-तीर्थ,  अम्,  n.,  N. of a
Tīrtha.

Macdonell

English

 कज्जल kaj-jala,  n.
  lamp-black
 collyrium 🞄prepared from it.

Benfey

English

 कज्जल कज्जल,  i. e. कद्-जल,  n.
 
 1.
A collyrium prepared from lamp-black.
 2. Shame,  Bhāg. P. 6,  2,  27.

Hindi

कालिख

Apte Hindi

Hindi

कज्जलम्
नपुं*
   - कुत्सितं जलमस्मात्प्रभवति-कोः कदादेशः
काजल

कज्जलम्
नपुं*
   - कुत्सितं जलमस्मात्प्रभवति-कोः कदादेशः
सुरमा

कज्जलम्
नपुं*
   - कुत्सितं जलमस्मात्प्रभवति-कोः कदादेशः
"स्याही,  मसि"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

कज्जल
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಂಜನ /ಕಣ್ಣುಕಪ್ಪು /ಕಾಡಿಗೆ
निष्पत्तिः - > किः कत् (६-३-१०२) । "अच्" (५-२-१२७)
व्युत्पत्तिः - > कुत्सितं जलम् । कज्जलमस्यास्ति
प्रयोगाः - > "लक्षालक्ष्म ललाटपट्टमभितः केयूरमुद्रा गले वक्त्रे कज्जलकालिमा नयनयोस्ताम्बूलरागोऽपरः"
उल्लेखाः - > अमरु० ६०

L R Vaidya

English

 kajjala {% (I) m. %} A cloud.

 kajjala {% (II) n. %} 1. Lampblack,  यथा यथा चेयं चपला दीप्यते तथा तथा दीपशिखेव कज्जलमलिनमेव कर्म केवलमुद्वमति Kad.
 2. collyrium,  अद्यापि तां विधृतकज्जललोलनेत्राम् Ch.P.15,  Am.S.88
 3. ink.

Bopp

Latin

 कज्जल n. (e कत् q. v. et जल aqua) fuligo e lampadibus.
UP. 45.

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
अञ्जनं कज्जलं दीपः प्रदीपः कज्जलध्वजः ॥ ६८६ ॥
स्नेहप्रियो गृहमणिर्दशाकर्षो दशेन्धनः ।
-wordlist-
 
अञ्जन (क्ली),  कज्जल (क्ली),  दीप (पुंक्ली),  प्रदीप (पुं),  कज्जलध्वज (पुं),  स्नेहप्रिय (पुं),  गृहमणि (पुं),  दशाकर्ष (पुं),  दशेन्धन (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

कज्जल
कज्जल,  अञ्जन
कज्जलमञ्जनमभिहितमादर्शो दर्पणो मुकुरः ॥ ५५५ ॥
verse 2.1.1.555
page 0063

नाममाला

Sanskrit

अञ्जन,  कज्जल,  नाग,  गज,  पाटल,  आरुण
अञ्जनं कज्जलं नागं गजपाटलमारुणम् ।
verse 0.1.1.181
page 0086

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 कज्जलं,  क्ली,
   (कु कुत्सितं जलं यस्मात् शुभ्रमपिजलं संयोगात् स्ववर्णत्वं नयतीति यावत् यद्वाकुत्सितं ऊर्द्ध्वगं चक्षुषोर्जलं दूरीभूतं भवत्यस्मात् ।कोः कदादेशः ।) अञ्जनम् । इति हेमचन्द्रः ॥
काजल इति भाषा । तत्पर्य्यायः । लोचकः २ ।इति त्रिकाण्डशेषः ॥
(“ततः साकारयद्भूरि चेटीभिः कुण्डकस्थितम् ।कस्तूरिकादिसंयुक्तं कज्जलं तैलमिश्रितम्” ॥
इति कथासरित्सागरे । ४ । ४७ ॥
 तथा,  भाग-वते ६ । २ । २७ ।“धिङ्मां विगर्हितं सद्भिर्दुष्कृतं कुलकज्जलम्” ॥
)

 कज्जलः,  पुं,
   (कत् कुत्सितं यथा तथा जालयतिआच्छादयति आतपादिकं । यद्वा कुत्सितमपिलतागुल्मादिकञ्चेति यावत् जालयति जीवयतिवर्षणेनेतिशेषः । कु + जल् + णिच् अच् ततोह्रस्वः ।) मेघः । इति शब्दमाला ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 कज्जल न०
  कुत्सितं जलमस्मात् कोः कद् । अञ्जने(काजल) तस्य संयोगाच्छुभ्रमप्युदकमसितुं भवतीति तस्यतथात्वम् अञ्जनशब्दे ९४ पृ० विवृतिः । “सकज्जलंताम्रघटे च घृष्टं सर्पिर्युतं तुत्थकमञ्जनञ्च” सुश्रु० ।“गाङ्गमम्बु सितमम्बु यामुनं कज्जलाभमुभयत्र मज्जतः”काव्यप्र० । २ लेखनसाधने द्रव्ये च (कालि) “असित-गिरिनिभं स्यात् कज्जलं सिन्धुपात्रम्” पुष्पदन्तस्तवः । मेघेपु०  शब्दमा० मत्स्यभेदेपुंस्त्री स्त्रियां गौ० ङीष् । शब्दर० ।कज्जलं जातमस्य इतच् । कज्जलित जातकज्जले त्रि०
  ।वमध्योऽपि एकाक्षरकोषेऽयं पठितः कज्जलमिवाचरतिकज्जल + क्विप् ततः अच् गौरा० ङीष् ५ भिश्रितरसगन्धकेस्त्री । स्वार्थे कन् तत्रार्थे “शुद्धं सृतं तथा गन्धं खल्लेतावद् विमर्दयेत् । यावत् सूतं न दृश्येत किन्तु कज्जलवत्भवेत् । एषा कज्जलिका ख्याता वृंहणी वीर्य्यवर्द्धिनी ।माभानुपानयोगेन सर्वव्याधिविनाशिनी” वैद्यकम् ।

Capeller

German

 कज्जल n.
  Kampenruss u. eine daraus bereitete
Salbe.

Burnouf

French

 कज्जल कज्जल m.
  (कत्
 जल) nuage.
कज्जला et हज्जली f.
  esp. de poisson qui habite les
eaux stagnantes. -- n.
  (pour कज्ज्वल) cf.  ce mot.

Stchoupak

French

 कज्जल-
 nt. noir de fumée (employé comme collyre ou comme fard) 
sulfure de plomb ou d'antimoine (même usage) 
 lie (fig. 
 -इत- a.
noirci,  souillé.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.