| YouTube Channel

कङ्कुष्ठ (kaGkuSTha)

 
Spoken Sanskrit
English
कङ्कुष्ठ - kaGkuSTha -
m.
 - medicinal earth
Apte 1890
English
कंकु(गु)ष्ठः
ष्ठं A kind of medicinal earth (described as of two colours, one of a silvery and one of a gold colour, or one of a light and one of a dark yellow).
Monier Williams Cologne
English
कङ्कुष्ठ
m.
 a medicinal earth (described as of two colours, one of silvery and one of a gold colour, or one of a light and one of a dark yellow),
Suśr.
Monier Williams 1872
English
कङ्कुष्ठ कङ्कुष्ठ, अस्, m. a medicinal earth,
described as of two colours, one of a silvery and one
of a gold colour, or one of a light and one of a dark
yellow.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
कङ्कुष्ठं,
क्ली,
 (कङ्कुस्तृणविशेषः तस्य समीपे तिष्ठति ।कङ्कु + स्था + क + षत्वम् ।) पर्ब्बतीयमृत्तिकावि-शेषः । तत्पर्य्यायः । कालकुष्टम् २ विरङ्गम् ३रङ्गदायकम् ४ रेचकम् ५ पुलकम् ६ शोधकम् ७कालपालकम् ८ । तद्द्विधा रजताभं स्वर्णाभञ्च ।अस्य गुणाः । कटुत्वम् । उष्णत्वम् । कफवातव्रण-शूलनाशित्वम् । रेचकत्वञ्च । इति राजनिर्घण्टः ॥
अपिच ।“पीतप्रभं गुरु स्निग्धं श्रेष्ठं कङ्कुष्ठमादिमम् ।श्यामं पीतं लघु त्यक्तसत्त्वं नेष्टं हि रेणुकम्” ॥
(इदञ्च हिमालयशिखरे जायते । यदुक्तं--“हिमवत् पादशिखरे कङ्कुष्ठमुपजायते ।तत्रैकं नालिकाख्यं स्यात्तदन्य द्रेणुकं स्मृतम्” ॥
“कङ्कुष्ठं रेचनं तिक्तं कटूष्णं वर्णकारकम् ।कृमिशोथोदराध्मानगुल्मानाह कथापहम्” ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
कङ्कु(ङ्गु)ष्ठ
न०
 कङ्कुः तृणभेदः तत्र तत्समीपे तिष्ठतिस्था--क षत्वम् । पर्व्वतीयमृत्तिकाभेदे । “हिमवत्-पादशिखरे कङ्कु(ङ्गु)ष्ठंनाम जायते । तत्रैकं नलि-काख्यंस्यात्तदन्यद्रेणुकं स्मृतम् । पीतप्रभं गुरु स्निग्धंतत्र श्रेष्ठं च रेणुकम् । कङ्कु(ङ्गु)ष्ठं रेचनं तिक्तं कटूष्णंवर्ण्णकारकम् । कृमिशोथोदराध्मानगुल्मानाहकफा-पहम्” भावप्र० अत्रपृषो० कस्य गः कङ्गुष्ठमपि ।