औदार्य (audArya)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
English औदार्य audArya mobility
चापल cApala mobility
चापल्य cApalya mobility
लघुसमुदीरणत्व laghusamudIraNatva mobility
श्रम-चलिष्णुता zrama-caliSNutA labour mobility
अतिचापल्य aticApalya extraordinary mobility or unsteadiness
औदार्य audArya noble style
औदार्य audArya mobility
औदार्य audArya liberality
औदार्य audArya nobility
औदार्य audArya magnanimity
औदार्य audArya generosity
Apte
Englishऔदार्यम् [audāryam], [उदार-ष्यञ्]
Generosity, nobility, magnanimity अग्राम्यशब्दाभिधानमौदार्यम् Kau. 2.1.
Greatness, excellence
sublimity, elevation
औदार्येणावगच्छामि निधानं तपसामिदम् 3.12.23.
Depth of meaning (अर्थसंपत्ति)
स सौष्ठवौदार्यविशेषशालिनीं विनिश्चितार्थामिति वाचमा- ददे 1.3
see Malli. on 11.4
and उदारता also under उदार.
Apte 1890
EnglishMonier Williams 1872
EnglishBenfey
EnglishApte Hindi
Hindiऔदार्यम्
- उदार-ष्यञ्
"उदारता, कुलीनता, महत्ता "
औदार्यम्
- उदार-ष्यञ्
"बड़प्पन, श्रेष्ठता"
औदार्यम्
- उदार-ष्यञ्
अर्थगांभीर्य
Shabdartha Kaustubha
Kannadaऔदार्य
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಉದಾರತೆ /ದೊಡ್ಡ ಮನಸ್ಸು /ಧಾರಾಳವಾದ ಮನಸ್ಸು
निष्पत्तिः - > "ष्यञ्" (५-१-१२४)
व्युत्पत्तिः - > उदारस्य भावः
औदार्य
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿನಯ /ಉತ್ತಮವಾದ ಶೀಲ /ಗಂಭೀರವಾದ ರೀತಿ
विस्तारः - > ಇದೊಂದು ನಾಯಿಕೆಯ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಗುಣ. "औदार्यं विनयः सदा" - सा० द० ३-९७
औदार्य
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನಾಯಕನ ಸಾತ್ತ್ವಿಕಗುಣಗಳಲ್ಲೊಂದು
प्रयोगाः - > "शोभा विलासो माधुर्यं गाम्भीर्यं स्थैर्यतेजसी । ललैतौदार्यमित्यष्टौ सत्त्वजाः पौरुषा गुणाः ।"
उल्लेखाः - > सा० द० ३-५०
औदार्य
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಅರ್ಥಸಂಪತ್ತು /ಮಾತಿನಲ್ಲಿರುವ ಅರ್ಥಪುಷ್ಟಿ
प्रयोगाः - > "स सौष्ठवौदार्यविशेषशालिनीं विनिश्चितार्थामिति वाचमाददे"
उल्लेखाः - > किरा० १३
L R Vaidya
Englishअभिधानचिन्तामणिः
Sanskritसंस्कारवत्त्वमौदार्यमुपचारपरीतता ।
मेघनिर्घोषगाम्भीर्यं प्रतिनादविधायिता ॥ ६५ ॥
दक्षिणत्वमुपनीतरागत्वं च महार्थता ।
अव्याहतत्वं शिष्टत्वं संशयानमसंभवः ॥ ६६ ॥
निराकृतान्योत्तरत्वं हृदयंगमितापि च ।
मिथः साकाङ्क्षता प्रस्तावौचित्यं तत्त्वनिष्ठता ॥ ६७ ॥
अप्रकीर्णप्रसृतत्वमस्वश्लाघान्यनिन्दिता ।
आभिजात्यमतिस्निग्धमधुरत्वं प्रशस्यता ॥ ६८ ॥
अमर्मवेधितौदार्यं धर्मार्थप्रतिबद्धता ।
कारकाद्यविपर्यासो विभ्रमादिवियुक्तता ॥ ६९ ॥
चित्रकृत्त्वमद्भुतत्वं तथानतिविलम्बिता ।
अनेकजातिवैचित्र्यमारोपितविशेषिता ॥ ७० ॥
सत्त्वप्रधानता वर्णपदवाक्यविविक्तता ।
अव्युच्छित्तिरखेदित्वं पञ्चविंशच्च वाग्गुणाः ॥ ७१ ॥
वचनातिशय (पुं), संस्कारवत्त्व (क्ली), औदात्त्य (क्ली), मेघगम्भीरघोषत्व (क्ली), प्रतिनादविधायिता (स्त्री), उपचारपरीतता (स्त्री), दक्षिणत्व (क्ली), उपनीतरागत्व (क्ली), महार्थता (स्त्री), अव्याहतत्व (क्ली), शिष्टत्व (क्ली), संशयासम्भव (पुं), निराकृतान्योत्तरत्व (क्ली), हृदयङ्गमत्वा (स्त्री), मिथःसाकाङ्क्षता (स्त्री), प्रस्तावौचित्य (क्ली), तत्त्वनिष्ठता (स्त्री), अप्रकीर्णप्रसृतत्व (क्ली), अस्वश्लाघान्यनिन्दता (स्त्री), आभिजात्य (क्ली), अतिस्निग्धमधुरत्व (क्ली), प्रशस्यता (स्त्री), अमर्मवेधिता (स्त्री), औदार्य (क्ली), धर्मार्थप्रतिबद्धता (स्त्री), कारकाद्यविपर्यास (पुं), विभ्रमादिवियुक्तता (स्त्री), चित्रकृत्त्व (क्ली), अद्भुतत्व (क्ली), अनतिविलम्बिता (स्त्री), अनेकजातिवैचित्र्य (क्ली), आरोपितविशेषता (स्त्री), सत्त्वप्रधानता (स्त्री), वर्णपदवाक्यविविक्तता (स्त्री), अव्युच्छित्ति (स्त्री), अखेदित्व (क्ली)
प्रागल्भ्यौदार्यमाधुर्यशोभाधीरत्वकान्तयः ।
दीप्तिश्चायत्नजा भावहावहेलास्त्रयोऽङ्गजाः ॥ ५०९ ॥
अयत्नजालङ्कार (पुं), प्रागल्भ्य (क्ली), औदार्य (क्ली), माधुर्य (क्ली), शोभा (स्त्री), धीरत्व (क्ली), कान्ति (स्त्री), दीप्ति (स्त्री), अङ्गजालङ्कार (पुं), भाव (पुं), हाव (पुं), हेला (स्त्री)
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritऔदार्य्यं, (उदारस्य भावः । उदार + ष्यञ् ।)उदारता । इति हेमचन्द्रः ॥
(वाग्गुणभेदः । यथाकिराते १ । ३ ॥
“स सौष्ठवौदार्य्यविशेषशा-लिनोम्” इति “औदार्य्यं अर्थसम्पत्तिः” इतिमल्लिनाथः ॥
सात्त्विको नायकगुणभेदः । यथासाहित्यदर्पणे ३ । ५८ ।“शोभा विलासो माधुर्य्यं गाम्भीर्य्यं धैर्य्यतेजसी ।ललितौदार्य्यमित्यष्टौ सत्त्वजाः पौरुषा गुणाः” ॥
तल्लक्षणं यथा तत्रैव ३ । ६३ ।“दानं सप्रियभाषणमौदार्य्यं शत्रुमित्रयोः समता” ॥
नायिकालङ्कारभेदः । यथा, तत्रैव ३ । ९४ ।“यौवने सत्त्वजास्तासामष्टाविंशतिसंख्यकाः ।अलङ्कारास्तत्र भावहावहेलास्त्रयोऽङ्गजाः” ॥
शोभा कान्तिश्च दीप्तिश्च माधुर्य्यञ्च प्रगल्भता ।औदार्य्यं धैर्य्यमित्येते सप्तैव स्युरयत्नजाः” ॥
तल्लक्षणं यथा तत्रैव ३ । १०३ । “औदार्य्यं विनयःसदा” ॥
अस्य उदाहरणं यथा तत्रैव ।“न ब्रूते परुषां गिरं वितनुते न भ्रूयुगं भङ्गुरंनोत्तंसंक्षिपति क्षितौ श्रवणतः सा मेस्फुटेऽप्यागसिकान्ता गर्भगृहे गवाक्षविवरव्यापारिताक्ष्या वहिःसख्या वक्त्रमभिप्रयच्छति परं पर्य्यश्रुणी लोचने” ॥
मनसो वृत्तिभेदः । यथा पञ्चदशी । १५ । ३ ।“शान्ता धोरास्तथा मूढा मनसो वृत्तयस्त्रिधा ।वैराग्यं क्षान्तिरौदार्य्यमित्याद्या घोरवृत्तयः” ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskritऔदार्य्य उदारस्य भावः गुणवचनत्वात् ष्यञ् । उदा-रतायाम् । “औदार्य्यञ्च नायकयोरयत्नसिद्धसात्विकाल-ङ्कारविशेषः । यथाह सा० द० “शोभा कान्तिश्च दीप्तिश्चमाधुर्य्यञ्च प्रगल्भता । औदार्य्यं धैर्य्यमित्थेते सप्तैव स्युर-यत्नजाः” इति विभज्य । “औदार्य्यं विनयः सदेति”लक्षितम् । सात्विकपुरुषगुणभेदश्च यथाह तत्रैव ।“शोभा विलासो माधुर्य्यं गाम्भीर्य्यंधैर्य्यतेजसी । ललि-तौदार्य्यमित्यष्टौ सत्वजाः पौरुषागुणाः” इति विभज्य ।“दानं सप्रियभाषणमौदार्य्यं शत्रुमित्रयोः समतेति”लक्षितम् । २ वाक्यस्यार्थसम्पत्तौ च । “ससौष्ठवौदार्य्य विशेष-शालिनीं विनिश्चितार्थामिति वाचमाददे” किरा० । “औ-दार्य्यमर्थसम्पत्तिः” मल्लि० । तच्च वाग्गुणभेदः “संस्का-रवत्त्वमोदीर्य्यमित्यादिना” हेमच० वाग्गुणदर्शने उक्तेः ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.