| YouTube Channel

औत्सुक्यं (autsukyaM)

 
Apte 1890
English
औत्सुक्यं [उत्सुक-ष्यञ्] 1 Anxiety, uneasiness.
2 Ardent desire, eagerness, zeal
औत्सुक्यपात्रनवसादयति प्रतिष्ठा Ś. 5. 6
औत्सुक्येत कृतत्वरा सहभुवा व्यावर्तमाना ह्रिया Ratn. 1. 2.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
औत्सुक्यं,
क्ली,
(उत्सुकस्य भावः उत्सुक + ष्यञ् ।)उत्कण्ठा इति हेमचन्द्रः
(यथा रत्नावली ।“औत्सुक्त्येन कृतत्वरा सहभुवा व्यावर्त्तमानाह्रिया”
“रथचरणसमाह्वस्तावदौत्सुक्यनुन्ना” ।इति माघे ११ २६ तथा मेघदूते पूर्व्वमेघे
“इत्यौत्सुक्यादपरिगणयन् गुह्यकस्तं ययाचे” ।व्यभिचारिभावभेदः ।यथा साहित्यदर्पणे १३७ “औत्सुक्योन्माद-शङ्काः स्मृतिमतिसहिता व्याधिसन्त्रासलज्जाः”
तल्लक्षणं तत्रैव १५६ ।“इष्टानवाप्तेरौत्सुक्यं कालक्षेपासहिष्णुता ।चित्तताप-त्वरा-स्वेद-दीर्घनिश्वसितादिकृत्”
उदाहरणं यथा तत्रैव ।“यः कौमारहरः एव हि वरस्ता एव चैत्रक्षपां-स्तेचोन्मीलितभालतीसुरभयः प्रौढाःकदम्बानिलाः ।सा चैवास्मि तथापि तत्र सुरतव्यापारलीलाविधौरेवारोधसि वेतसीतरुतले चेतः समुत्कण्ठते”
इच्छा यथा, तत्त्वकौमुद्याम् ।“औत्सुक्यमिच्छा सा इष्यमाणप्राप्तौ निवर्त्ततेइष्यमाणश्च स्वार्थ इष्टलक्षणत्वात् फलस्य”
)