ओष्ठ (oSTha)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 ओष्ठ m.
  (-ष्ठः) The lip,  especially the upper,  &c. du.
	 m.
  (ओष्ठौ or ओष्ठाधरौ)
The lips: see अधर.
	 f.
  (-ष्ठी) A creeper,  bearing a red flower,  to
which the lip is commonly compared,  (Bryonia grandis.)
 E.
  उष् to
burn,  थन् Unadi affix,  fem.  affix ङीष्: see विम्ब.

Capeller Eng

English

 ओ॑ष्ठ m.
  the (down-hanging) upper-lip,  lip i.g.
   (adj.  —°
f.
  ई).

Spoken Sanskrit

English

ओष्ठ 	-	 oSTha 	-	 m.
  	-	 lip
ओष्ठराग 	-	 oSTharAga 	-	 m.
  	-	 lipstick
ओष्ठक 	-	  oSThaka 	-	 adj.
  	-	 lip
अधर 	-	  adhara 	-	 m.
  	-	 lip
अभूमिसाह्वय 	-	  abhUmisAhvaya 	-	 m.
  	-	 lip
छद 	-	  chada 	-	 m.
  	-	 lip
दन्तच्छद 	-	  dantacchada 	-	 m.
  	-	 lip
दशनोछिष्ट 	-	  dazanochiSTa 	-	 m.
  	-	 lip
रदच्छद 	-	  radacchada 	-	 m.
  	-	 lip
रदनच्छद 	-	  radanacchada 	-	 m.
  	-	 lip
अधरदल 	-	  adharadala 	-	 n.
  	-	 lip
अम्बर 	-	  ambara 	-	 n.
  	-	 lip
ओष्ठपल्लव 	-	  oSThapallava 	-	 n.
  	-	 lip
वाद्गल 	-	  vAdgala 	-	 n.
  	-	 lip
वाग्दल 	-	  vAgdala 	-	 n.
  	-	 lip
उत्तराधर 	-	  uttarAdhara 	-	 n.
  	-	 lips
आदंशति  { आदंश् } 	-	  AdaMzati  { AdaMz } 	-	 verb 	-	  bite  [ e.g. one's lips ]
ओष्ठपल्लव 	-	  oSThapallava 	-	 n.
  	-	 lip-bud
ताम्रोष्ठ 	-	  tAmroSTha 	-	 m.
  	-	  red lips
अधर 	-	  adhara 	-	 m.
  	-	  lower lip

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Wilson

English

 ओष्ठ
m.
  (-ष्ठः) The lip,  especially the upper,  &c. du.
m.
 
(ओष्ठौ or ओष्ठाधरौ) The lips: see अधर.
f.
  (-ष्ठी) A
creeper,  bearing a red flower,  to which the lip is commonly compared,  (Bryonia grandis.)
E.
  उष to burn,  थन् Uṇādi affix,  fem.  affix ङीष्: see विम्ब.

Apte

English

ओष्ठः [ōṣṭhḥ],  [उष्यते उष्णाहारेण,  उष्-कर्मणि थन् Uṇ.*
  2.4.] A lip (lower or upper)
 द्वावोष्ठौ छेदयेन्नृपः Ms.*
  8.282
 अधर˚,  बिम्ब˚. -ष्ठी A creeper bearing a red fruit to which the lip is commonly compared (बिम्बफल
 Mar.
  तोण्डली). (In comp.
  the अ or आ of words before ओष्ठ may be optionally dropped,  and the fem.
   may end in आ or ई as बिम्बो (म्बौ) ष्ठा-ष्ठी. [Vārt. ओत्वोष्ठयोः समासे वा Sk. on P.
 VI.1.94.] [cf.   L.
  ostium]. Comp.
   -अधरौ,  -रम् the upper and lower lip. -अवलोप्य a.
  Which could be eaten with lips
 मांसान्योष्ठावलोप्यानि साधनीयानि,  देवताः । अश्नन्ति... ॥ Bk.*
  5. 14. -उपमफला,  -भा -फला the creeper Bryonia Grandis (whose fruit resembles a lip. Mar.
  तोंडली). -कोपः,  -प्रकोपः a disease of the lips. -ज a.
  labial (produced by the lips). -जाहम् the root of the lip. -पल्लवः,  -वम् a sprout-like or tender lip. -पाकः The cracking of lips due to cold &c.
  -पुटम् the cavity made by opening the lips. -पुष्पः -पुष्पम् the tree वन्धुक (Mar.  दुपारी).-रोगः any disease of the lips.

Apte 1890

English

 ओष्ठः [उष्यते उष्णाहारेण,  उष्-कर्मणि थन् Uṇ. 2. 4] A lip (lower or upper)
 द्वावोष्ठौ छेदयेन्नृपः Ms. 8. 282
 अधर°,  बिंब°.
ष्ठी A creeper bearing a red fruit to which the lip is commonly compared (बिंबफल). In comp. the अ or आ of words before ओष्ठ may be optionally dropped,  and the fem. may end in आ or ई
 as बिंबो(बौ) ष्ठा-ष्ठी. [cf. L. ostium]. 
Comp. 
अधरौ-रं the upper and lower lip. 
उपमफला the creeper Bryonia Grandis (whose fruit resembles a lip). 
कोपः 
प्रकोपः a disease of the lips. 
ज a. labial (produced by the lips). 
जाहं the root of the lip. 
पल्लवः 
वं a sprout-like or tender lip. 
पुटं the cavity made by opening the lips. 
पुष्पः 
ष्पं the tree वंधुक. 
रोगः any disease of the lips. 

Monier Williams Cologne

English

 ओ॑ष्ठ m.
  (etym.   doubtful
 √ उष्,  Uṇ.
  ii,  4) the lip (generally du.
 ),  RV.
   ii,  39,  6
 AV.
   x,  9,  14
 xx,  127,  4
 VS.
 
 ŚBr.
  
 Mn.
   &c.
  

 the forepart of an Agnikuṇḍa q.v.,  Hcat.
 

 ओष्ठ [cf.   Zd. aoshtra
 O. Pruss.
  austa,  ‘mouth’
 O. Slav.
  usta,  ‘mouth’.]

Monier Williams 1872

English

 ओष्ठ ओष्ठ,  अस्,  m. (contracted fr. अव-
स्थ),  the down-hanging lip,  i. e. the upper lip (op-
posed to अधर),  a lip in general
 ओष्ठौ or
द्वाव् ओष्ठौ,  du. the lips,  the two lips
 (ई),  f. a
creeper bearing a red flower,  to which the lip is com-
monly compared (Coccinia Grandis)
 [cf. बिम्ब:
cf. also Slav. ûsta,  neut. pl.
 ûstna,  f.: Lat. ostium.]
In compounds a final अ or आ before ओष्ठ may be
optionally dropped (e. g. बिम्ब + ओष्ठ becomes
either बिम्बोष्ठ or बिम्बौष्ठ,  ‘red-lipped, ’
and the fem. of the comp. adj. may be formed in आ
or ई).
—ओष्ठ-कर्णक,  आस्,  m. pl.,  N. of a fabu-
lous race who have their ears and lips very near
each other.
—ओष्ठ-कोप or ओष्ठ-प्रकोप,  अस्, 
m. a disease of the lips.
—ओष्ठ-ज,  अस्,  आ,  अम्, 
produced by the lips,  labial.
—ओष्ठ-जाह,  अम्,  n.
the root of the ear.
—ओष्ठ-पल्लव,  अम्,  n. a lip
or the lips.
—ओष्ठ-पुट,  अम्,  n. the cavity made
by opening the lips.
—ओष्ठ-पुष्प,  अम्,  n. the
plant Pentaptera Tomentosa.
—ओष्ठ-रोग,  अस्, 
m. any morbid affection of the lips.
—ओष्ठाधर
(°ठ-अध्°),  औ,  du. or अम्,  n. the upper and lower
lip.
—ओष्ठोपम-फला (°ठ-उपमा-फ्°),  f. the
creeper Bryonia Grandis,  whose flower resembles
a lip.

Macdonell

English

 ओष्ठ óṣṭha,  m.
  [ava-stha,  hanging down],  🞄upper lip,  lip (a.  —°,  f.
  ī).

Benfey

English

 ओष्ठ ओष्ठ,  i. e. probably अव-स्थ
(vb. स्था),  m.
 
 1. The lip,  Man.  8,  282.
 2. The upper lip,  Bhāg. P. 4,  8,  46.
In comp. words a preceding अ may be
dropped,  and the fem.  of a comp. adj.
 
may end in ठा or ठी,  e. g. रुचिर
-दन्तौष्ठी,  Having beautiful teeth
and lips,  Rām.  3,  52,  16. बिम्बोष्ठ, 
adj.
  Having bimba-like lips,  Kathās.
4,  8. संदष्टौष्ठ,  i. e. सम्-दष्ट
-ओष्ठ (vb. दंश्),  adj.
  Biting the lips, 
MBh. 3,  427. स्फुरदोष्ठ,  i. e. स्फु-
रन्त्-ओष्ठ,  adj.
 ,  f.
  ठी,  With trembling
lips,  Indr. 5,  51.

Apte Hindi

Hindi

ओष्ठः
पुं*
  - उष्-थन्
होठ

ओष्ठः
पुं*
  - उष्+थन्
होठ

Shabdartha Kaustubha

Kannada

ओष्ठ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತುಟಿ
निष्पत्तिः - > उष (दाहे) - "थन्" (उ० २-४)
व्युत्पत्तिः - > उष्यते उष्णाहारेण
प्रयोगाः - > "ततोऽनुकुर्याद्विशदस्य तस्य ताम्रौष्ठपर्यस्तरुचः स्मितस्य"
उल्लेखाः - > कुमा० १-४४

L R Vaidya

English

 ozWa {% m. %} A lip.

भूतसङ्ख्या

Sanskrit

२,  अंस,  अक्षि,  अन्तक,  अम्बक,  अयन,  अश्वि,  अश्विनी,  ईक्षण,  ओष्ठ,  कर,  कर्ण,  कुच,  कुटुम्ब,  गरुत्,  गुल्फ,  चक्षु,  जङ्घा,  जानु,  दस्र,  दृश् ,  दृष्टि,  दोः,  द्वन्द्व,  द्वय,  द्वि,  ध्रुव,  नय,  नयन,  नासत्य,  नेत्र,  पक्ष,  पाणि,  बाहु,  भुज,  भुजा,  यम,  यमल,  युग,  युगल,  युग्म,  रविचन्द्रौ,  रविपुत्र,  लोचन,  श्रोत्र,  स्तन,  हस्त

Bopp

Latin

 ओष्ठ m. labium,  praesertim superius
 du. ओष्ठौ labia (slav.
ûsta neut. pl.,  ûstna f. labium,  v. gr. comp. 255. f.
 lat.
ostium.).

Indian Epigraphical Glossary

English

 oṣṭha (IE 7-1-2),  ‘two’.

Abhyankara Grammar

English

ओष्ठ  Iit. lip
 the place of origin ( स्थान ) of the labial letters called उपध्मानीय वर्ण i.e the vowels उ,  ऊ,  the consonants प्,  फ्,  ब्,  भ्,  म् and the उपध्मानीय letter
 cf. ऊपूपध्मानीयाना- मेाष्ठौ Sid. Kau. on तुल्यास्यप्रयत्नं सवर्णम् P.I.1.9,  also उवोपोपध्मा ओष्ठे V. Pr . I.70.

Sanskrit Tibetan

Tibetan

kha
१) आनन २) आस्य ३) ईक्षित ४) ओष्ठ ५) तुण्ड ६) नव ७) भाष ८) मुख ९) वक्त्र १०) वचन ११) वदन

mchu
१) अधर २) आरोह ३) ओष्ठ ४) ओष्ठता ५) चञ्चु ६) तुण्ड ७) मघा ८) माघ

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
गन्धज्ञा नासिका नासा घ्राणं घोणा विकूणिका ॥ ५८० ॥
नक्रं नर्कुटकं शिङ्घिन्योष्ठोऽधरो रदच्छदः ।
दन्तवस्त्रं च तत्प्रान्तौ सृक्कणी असिकं त्वधः ॥ ५८१ ॥
-wordlist-
 
गन्धज्ञा (स्त्री),  नासिका (स्त्री),  नासा (स्त्री),  घ्राण (क्ली),  घोणा (स्त्री),  विकूणिका (स्त्री),  नक्र (क्ली),  नर्कुटक (क्ली),  शिङ्घिनी (स्त्री),  ओष्ठ (पुं),  अधर (पुं),  रदच्छद (पुं),  दन्तवस्त्र (पुंक्ली),  सृक्कणी (स्त्री),  असिक (क्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

अधर
अधर,  दन्तच्छद,  ओष्ठ,  दन्तवासस्
अधरो दन्तच्छद ओष्ठ उच्यते दन्तवासश्च ॥ ५२४ ॥
verse 2.1.1.524
page 0060

नाममाला

Sanskrit

दन्तवासस्,  अधर,  ओष्ठ,  दशन,  दशनच्छद
दन्तवासोऽधरोऽप्योष्ठे वर्णितो दशनच्छदः ।
verse 0.1.1.100
page 0050

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 ओष्ठः,  पुं,
   (उष्यते दह्यते उष्णाहारेणेति । उष दाहे+ “उषिकुषीति” । २ । ४ । थन् ॥
)दन्ताच्छादकावयवः । उपर ठोँट इति भाषा ।तत्पर्य्यायः । रदनच्छदः २ दशनवासः ३ । इत्य-मरः ॥
 दन्तवासः ४ दन्तवस्त्रम् ५ रदच्छदः ६इति राजनिर्घण्टः ॥
 तस्य द्विवचने ओष्ठौ ओष्ठा-धराविति यावत् ॥
 (यथा,  ऋग्वेदे । २ । ३९ । ६ ।“ओष्ठाविव मध्वास्ने वदन्ता स्तनाविव पिप्यतंजीवसे नः” । तथा मनुः । ८ । २८२ ।“अवनिष्ठीवतो दर्पाद्द्वारोष्ठौ च्छेदयेन्नृपः” ॥
तथा,  कुमारे ३ । ६७ ।“उमामुखे विम्बफलाधरोष्ठेव्यापारयामास विलोचनानि” ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 ओष्ठ पु०
  उष्यते उष्णाहारेण उष--कर्म्मणि थल् । (ओठ)दशनच्छदे । “अवनिष्ठीवतोदर्पाद्द्वावोष्ठौ च्छेदयेत् नृपः”मनुः । निरुपपदोष्ठशब्दश्च प्रायेण उत्तोरष्ठएव कविभिःप्रयुज्यते । “ताम्रौष्ठपर्य्यस्तरुचःस्मितस्य” कुमा० । “ओष्ठेनरामो रामौष्ठविम्बचुम्बनचुञ्चुना” माघः । उपपदे तूभयतः“उमामुखे विम्बाफलाधरौष्ठे” कुमा० । अधरौष्ठ उत्तरोष्ठइत्यादि । “यस्याधरौष्ठः पतितः क्षिप्तश्चार्द्धं तथोत्तरः ।उभौ वा जाम्बवाभासौ दूर्लभं तस्य जीवितम्” सुश्रुतः ।ओष्ठस्य स्वाङ्गत्वात् संयोगोपधत्वेऽपि उपसर्ज्जने स्त्रियांवा ङीष् । “विम्बोष्ठी चारुनेत्रा गजपतिगमना दीर्घके-शी सुमध्या” महाना० । समासे उत्तरपदस्थेऽस्मिन्पुर्वस्थावर्ण्णस्य वा पररूपम् । विम्बौष्ठः विम्बोष्ठः । शरी-रावयवत्वात् भवादौ यत् । ओष्ट्य तद्भवे त्रि०
  उवर्णेपवर्गे च “ओष्ठजावुपू” शिक्षोक्तेः तयोस्तत्रभवत्वात्तथा-त्वम् । ओष्ठे प्रसितः कन् । ओष्ठकः ओष्ठसंस्कारप्रसितेत्रि०  । औष्ठस्य मूलं जाहच् । ओष्ठजाह तन्मूले न०
  ।

Capeller

German

 ओ॑ष्ठ m.
  (adj. —° f.
  ई) Oberlippe, 
Lippe.

Grassman

German

 óṣṭha,  m.,  die Oberlippe [für avastha,  von sthā mit ava],  als die herabhängende,  herabreichende,  dann 2〉 die Lippe überhaupt.
-au 2〉 {230, 6}.

Burnouf

French

 ओष्ठ ओष्ठ m.
  lèvre,  surtout la lèvre supérieure
[par opposition à अधर]
		 du. ओष्ठौ les deux
lèvres. [Ce mot vient sans doute,  par contraction prâkrite,  de
अवस्थ।
		 Slav. ûsta
 lat. ostium.  -- S. f.
  ओष्ठी
toute plante à fleur labiée [même hors de la famille des Labiées].
ओष्ठ्य a. labial,  tg.

Stchoupak

French

 ओष्ठ-
 m.
  lèvre supérieure,  lèvre en général 
 -य- a. et
m.
  (phonème) labial.
°पुट- m.
  espace (creux) entre les lèvres.
°मुद्रा- f.
  position des lèvres.
°रुचक- nt. charme des lèvres.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.