| YouTube Channel

एषणी (eSaNI)

 
Spoken Sanskrit
English
एषणी eSaNI
f.
 iron or steel probe
Monier Williams Cologne
English
ए॑षणी
f.
 an iron or steel probe,
Suśr.
a goldsmith's scale,
L.
Shabdartha Kaustubha
Kannada
एषणी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಕ್ಕಸಾಲಿಗನ ತಕ್ಕಡಿ
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 नाराची, नाराचिका, एषणिका, एषणी
noun
स्वर्णकारस्य लोहतुला।
"स्वर्णकारः नाराच्याम् आभूषणानि स्थापयित्वा तोलयति।"
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
मुण्डनं भद्राकरणं वपनं परिवापनम् ॥ ९२३ ॥
क्षौरं नाराची त्वेषण्यां देवाजीवस्तु देवलः ।
-wordlist-
मुण्डन (क्ली), भद्राकरण (क्ली), वपन (क्ली), परिवापन (क्ली), क्षौर (क्ली), नाराची (स्त्री), एषणी (स्त्री), देवाजीव (पुं), देवल (पुं)
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
एषणी,
स्त्री,
 (इष्यते अनया, इष् + ल्युट् + ङीष् ।)व्रणमार्गानुसारिणी । वेलकार इति भाषा ।तुलाभेदः । इति मेदिनी ॥
निक्ति इति भाषा ॥
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“इष इच्छायाम्”@} 2 3 ‘इष्णात्याभीक्ष्ण्ये, इच्छायां इच्छेद्, गत्यर्थ इष्यति।’ 4 इति देवः।
एषकः-षिका, 5 एषिषिषकः-षिका
एष्टव्यम्
6 एष्टा-ष्ट्री, 7 एषिता-त्री
एषितव्यम्
8 इच्छन्- 9 न्ती-ती
एषणीयम्
एषिष्यन्-न्ती-ती
एष्यम्
10 इट्-इड्-इषौ-इषः
ईषदेषः-दुरेषः-स्वेषः
11 इष्टः-ष्टम्-ष्टवान्
इष्यमाणः
इषः, एषः, एषिषिषुः, 12 इच्छुः 13
14 शरणैषी 15 एषः
एष्टुम्--एषितुम्
16 इष्टि 17ः, 18 इच्छा 19
प्रेष्य
एषणम्, एषणी 20
एषम् २, एषित्वा २, इष्ट्वा २, एषित्वा
इष्ट्वा
इष्टका 21।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (७५)
02
=>
 (६-तुदादिः-१३५१-सक। सेट्। पर।)
03
=>
 [[(अ) केचिदमुं धातुमुदितं पठन्ति। तत्फलं तु क्त्वायामिड्विकल्प इति वक्तव्यम्। ‘इषेस्तकारे श्यन्प्रत्ययात् प्रतिषेधो वक्तव्य’ इति भाष्यात् तकारादावार्धधातुके इड्विवकल्पः सिद्ध एवेत्यत उदित्त्वस्य फलं न।]]
04
=>
 (१६८ श्लो)
05
=>
 [[२। सनि, णौ च पूर्वोक्तेषि (७४) धातुवद्रूपाणि ज्ञेयानि।]]
06
=>
 [[३। ‘तीषसह--’ (७-२-४८) इति तादेरार्धधातुकस्य इड्विकल्पः।]]
07
=>
 [[आ। ‘एष्टारमेषिता संख्ये सोढारं सहिता भृशम्।’ भ। का। ९-३१।]]
08
=>
 [[४। ‘इषगमियमां छः’ (७-३-७७) इति शे परे छकार आदेशः।]]
09
=>
 [[B। “मुरादिबन्धुः क्षुरघोरचेताः पुरन् खलानां जनजीवबर्ही। कंसः स्थितो यत्र ततर्ह लोकं स्तृढामरस्तृंहकरानभीच्छन्।।” धा। का। २-७७।]]
10
=>
 [[५। ‘झलां जशोऽन्ते’ (८-२-३९) इति जश्त्वम्। चर्त्वविकल्पः।]]
11
=>
 [[६। ‘यस्य विभाषा’ (७-२-१५) इतीण्णिषेधः।]]
12
=>
 [[७। ‘विन्दुरिच्छुः’ (३-२-१६९) इति तच्छीलादिषु उप्रत्ययः छकारश्च निपातितः।]]
13
=>
 [[C। ‘इच्छुः प्रसादं प्रणमन् सुग्रीवः प्रावदन् नृपम्।।’ भ। का। ७-२४।]]
14
=>
 [[८। ‘सुप्यजातौ--’ (३-२-७८) इति णिनिः।]]
15
=>
 [[ड्। ‘अध्यासितं श्रिया ब्राह्म्या शरण्यं शरणैषिणाम्।।’ भ। का। ४-४।]]
16
=>
 [पृष्ठम्००७८+ ३३]
17
=>
 [[१। ‘श्रुयजीषिस्तुभ्यः करणे’ (वा। ३-३-९४) इति क्तिन्। बाहुलकाद्भावेऽपीष्टिरिति।]]
18
=>
 [[आ। ‘निरचिकमदिच्छातः वानरांंश्चङ्क्रमावतः।।’ भ। का। ७-७०।]]
19
=>
 [[२। ‘इच्छा’ (३-३-१०१) इति भावे शे यगभावो निपात्यते।]]
20
=>
 [[३। करणे ल्युटि स्त्रियां ङीप्। तुलना।]]
21
=>
 [[४। ‘इष्यशिभ्यां तकन्’ (द। उ। ३। ३०) इति तकन् प्रत्ययः। इष्यते श्रेयोऽर्थिभि- रिति विग्रहः।]]