| YouTube Channel

एव (eva)

 
शब्दसागरः
English
एव
mfn.
 (एवः एवा एवं) Going, moving. ind. As, like, &c.: see एवम्.
E.
 इण्
to go, Unadi affix वन्: see the next.
Capeller Eng
English
1 एव॑
adv.
 so, even so
certainly, really
even, just,
exactly, emphasizing the
prec.
 word or only expl. , often connected with
a
pron.
 or another
adv.
 ,
e.g.
 स एव, एतदेव, इत्येव, तथैव, नैव,
चैव
एव च, एव वा, etc.
2 ए॑व
a.
 speedy, quick
m.
 (mostly
pl.
 ) course, way, custom,
manner, use.
Yates
English
एव
Conj. As, like.
Spoken Sanskrit
English
एव - eva -
indecl.
 - really
पूर्वम् एव - pUrvameva -
indecl.
 - already
एतावत् एव? - etAvateva? -
sent.
 - Onlythatmuch?
अद्य एव वा? - adyaevavA? - expr. - Isittoday?
इदानीं एव वा? - idAnIMevavA? -
sent.
 - Isitgoingtobenow?
भवान् एव किम् ? - bhavAnevakim? -
sent.
 - Isthatyou?
लवणं एव नास्ति - lavaNaMevanAsti -
sent.
 - Nosaltatall.
न, त्वदीयम् एव. - na, tvadIyameva. - sentence - No, itisyours.
अद्य अपि सारः एव? - adyaapisAraHeva? -
sent.
 - Justsouptodayalso?
वृष्टितः एव भयम् - vRSTitaHevabhayam -
sent.
 - Iamfrightenedonlyoftherain.
उक्तं एव वदति सः - uktaMevavadatisaH -
sent.
 - Hehasbeenrepeatingthesamething.
अद्य एव दातव्यं वा? - adyaevadAtavyaMvA? -
sent.
 - Havetopayitrighttoday?
भवान् न उक्तवान् एव - bhavAnnauktavAneva -
sent.
 - Youhavenottoldme..
भवता एव वक्तव्यम् - bhavatAevavaktavyam -
sent.
 - Youhavetosay.
दृष्टुं एव न शक्यते - dRSTuMevanazakyate -
sent.
 - Can'tseeit.
वयं आगतवन्तः एव - vayaMAgatavantaHeva -
sent.
 - Wehavealreadyarrived.
उत्साहः एव नास्ति भोः - utsAhaHevanAstibhoH -
sent.
 - Don'tfeelactive, youknow.
भवान् एव ज्येष्ठः वा? - bhavAnevajyeSThaHvA? -
sent.
 - Areyoutheeldest?
मादृशः एव मम पुत्रः - mAdRzaHevamamaputraH -
sent.
 - Mysonisjustlikeme.
वस्तूनि तावन्ति एव वा? - vastUnitAvantievavA? -
sent.
 - Onlysomuchluggage?
एव - eva -
indecl.
 - really
पूर्वम् एव - pUrvameva -
indecl.
 - already
एतावत् एव? - etAvateva? -
sent.
 - Onlythatmuch?
अद्य एव वा? - adyaevavA? - expr. - Isittoday?
इदानीं एव वा? - idAnIMevavA? -
sent.
 - Isitgoingtobenow?
भवान् एव किम् ? - bhavAnevakim? -
sent.
 - Isthatyou?
लवणं एव नास्ति - lavaNaMevanAsti -
sent.
 - Nosaltatall.
न, त्वदीयम् एव. - na, tvadIyameva. - sentence - No, itisyours.
अद्य अपि सारः एव? - adyaapisAraHeva? -
sent.
 - Justsouptodayalso?
वृष्टितः एव भयम् - vRSTitaHevabhayam -
sent.
 - Iamfrightenedonlyoftherain.
उक्तं एव वदति सः - uktaMevavadatisaH -
sent.
 - Hehasbeenrepeatingthesamething.
अद्य एव दातव्यं वा? - adyaevadAtavyaMvA? -
sent.
 - Havetopayitrighttoday?
भवान् न उक्तवान् एव - bhavAnnauktavAneva -
sent.
 - Youhavenottoldme..
भवता एव वक्तव्यम् - bhavatAevavaktavyam -
sent.
 - Youhavetosay.
दृष्टुं एव न शक्यते - dRSTuMevanazakyate -
sent.
 - Can'tseeit.
वयं आगतवन्तः एव - vayaMAgatavantaHeva -
sent.
 - Wehavealreadyarrived.
उत्साहः एव नास्ति भोः - utsAhaHevanAstibhoH -
sent.
 - Don'tfeelactive, youknow.
भवान् एव ज्येष्ठः वा? - bhavAnevajyeSThaHvA? -
sent.
 - Areyoutheeldest?
मादृशः एव मम पुत्रः - mAdRzaHevamamaputraH -
sent.
 - Mysonisjustlikeme.
वस्तूनि तावन्ति एव वा? - vastUnitAvantievavA? -
sent.
 - Onlysomuchluggage?
एव - eva -
indecl.
 - really
तत्वत - tatvata -
m.
 - really
त्वम् सत्यम् कलाकारः ? - tvamsatyamkalAkAraH? -
sent.
 - Areyoureallyanartist?
रुचिकरं नास्ति वा? - rucikaraMnAstivA? -
sent.
 - Aren'ttheytasty, really?
अद्यतन पाकः बहु सम्यक् अस्ति - adyatanapAkaHbahusamyakasti -
sent.
 - Today'scookingisreallygrand.
वलयस्य विन्यासः आकर्षकः अस्ति - valayasyavinyAsaHAkarSakaHasti -
sent.
 - Thestyleofthebanglesisreallyattractive.
परमार्थतः - paramArthataH - adverb - really
वस्तुतः - vastutaH - adverb - really
कामम् - kAmam - adverb - really
त्मना - tmanA - adverb - really
अर्थतस् - arthatas -
ind.
 - really
इत्था - itthA -
ind.
 - really
तावत् - tAvat -
ind.
 - really
नाम - nAma -
ind.
 - really
परमार्थतस् - paramArthatas -
ind.
 - really
प्रत्यक्षात् - pratyakSAt -
ind.
 - really
मङ्क्षु - maGkSu -
ind.
 - really
यथार्थ - yathArtha -
ind.
 - really
यथातथ्यम् - yathAtathyam -
ind.
 - really
याथातथ्यतस् - yAthAtathyatas -
ind.
 - really
Wilson
English
एव
mfn.
 (-एवः-एवा-एवं) Going, moving. ind. As, like, &c.: see
एवम्.
E.
 इण् to go, Uṇādi affix वन्: see the next.
Apte
English
एवम् [ēvam],
ind.
Thus, so, in this manner or way
(referring to what precedes as well as to what follows)
अस्त्येवम्
Pt.*
 1 it is so
एवंवादिनि देवर्षौ
Ku.*
 6.84
ब्रूया एवम्
Me.*
 13 (what follows)
एवमस्तु be it so, amen
यद्येवम् so
।कमेवम् why so
मैवम्, मा मैवम् oh, not so, (do not do so) एवम् has sometimes an adjectival force
एवं वचनम् such words.
Yes, quite so (implying assent)
सीता-अहो जाने तस्मिन्नेव काले वर्ते । राम- एवम्
U.*
 1
एवं यदात्थ भगवन्
Ku.*
 2.31. It is also said to have the senses of.
likeness.
sameness of manner
affirmation or determination
command
or it is
oft
 en used merely as an expletive. (In the Vedas एवम् occurs very rarely
its place being usually taken up by एव).Comp. -अवस्थ
a.
 so situated or circumstanced.-आदि, -आद्य
a.
 of such qualities or kind, such and the like
एवमादिभिः
Ś.*
 5
Ku.*
 5.29. -कान्तम् A column connected with one, two or three minor pillars and having a lotus-shaped base
एकोपपादसंयुक्तं द्वित्र्युपपादेन संयुतम् । एवंकान्तमिति प्रोक्तं मूले पद्मासनान्वितम् ॥ Mānasāra 15.242-3. -कारम्
ind.
 in this manner. -काल
a.
 containing so many syllabic instants. -क्रतु
a.
Ved.
 thus minded. -गत
a.
 being in this condition or so circumstanced
एवं गते under these circumstances. -गुण
a.
 possessing such virtues
पुत्रमेवंगुणोपेतं चक्रवर्तिनमाप्नुहि
Ś.*
 1.12. -नामन्
a.
 so called, bearing this name. -प्रकार, -प्राय
a.
 of such a kind
वयमपि न खल्वेवंप्रायाः क्रतुप्रतिघातिनः
U.*
 5.29
Ś.*
 7.24. -भत
a.
 of such quality or description, so, such. -रूप
a.
 of such a kind or form. -वादः such an expression. एवंवादिनि देवर्षौ पार्श्वे पितुरधोमुखी K. -विद्, -विद्वस्
a.
 knowing so or such, well-informed. -विधa. of such a kind, such. -वीर्य
a.
 possessing such a power. -वृत्त, -वृत्ति
a.
 behaving such
of such a kind.
Apte 1890
English
1 एव a. Ved. 1 Going, moving.
2 Speedy, quick, एवोगंता
ये च एवा मरुतः Uṇ. 1. 150.
वः A course, way
or a courser, a fleet horse
स्वेभिरेवैश्चरतः Rv. 1. 62. 8
(pl.) mode of proceeding, custom, habit
or, according to Sāy., a desire or hymn.
Comp.
या a. granting protection
or going in ways or courses.
यावन् a. going with horses or granting desires, going quickly. (
m.) N. of Viṣṇu.
2 एव ind. This particle is most frequently used to strengthen and emphasize the idea expressed by a word:
(1) Just, quite, exactly
एवमेव quite so, just so
(2) same, very, identical
अर्थोष्मणा विरहितः पुरुषः स एव Bh. 2. 40 that very man
(3) only, alone, merely, (implying exclusion)
सा तथ्यमेवाभिहिता भवेन Ku. 3. 63 only the truth, nothing but the truth
so नाम्नैव, स एव वीरः he alone (and not others)
(4) already
गत एव नते निवर्तते Ku. 4. 30
(5) scarcely, the moment, as soon as
chiefly with participles
उपस्थितेयं कल्याणी नाम्नि कीर्तित एव यत् R. 1. 87 as soon as the name was uttered
इति चिन्तयन्नेव while just thinking &c.
(6) also, likewise
तथैव so also
(7) like, as (showing similarity)
श्रीस्त एव मेस्तु G. M. (= तव इव)
and (8) generally to emphasize a statement
भवितव्यमेव तेन U. 4. it will (surely) take place. It is also said to imply the senses of (9) detraction
(10) diminution
(11) command
(12) restraint
or (13) used merely as an expletive. (This particle is used in the Vedas in the senses of so, just so, like, indeed, truly, really).
एवं ind. 1 Thus, so, in this manner or way
(referring to what precedes as well as to what follows): अस्त्येवं Pt. 1 it is so
एवंवादिनि देवर्षौ Ku. 6. 84
ब्रूया एवं Me. 101 (what follows)
एवमस्तु be it so, amen
यद्येवं if so
किमेवं why so
भैवं, मा भैवं oh, not so, (do not do so)
एवं has sometimes an adjectival force
एवं वचनं such words.
2 Yes, quite so (implying assent)
सीताअहो जाने तस्मिन्नेव काले वर्ते । रामः-एवं U. 1
एवं यदात्थ भगवन् Ku. 2. 31. It is also said to have the senses of (3) likeness
(4) sameness of manner
(5) affirmation or determination
(6) command
or it is often used merely as an expletive. (In the Vedas एवं occurs very rarely
its place being usually taken up by एव).
Comp.
अवस्थ a. so situated or circumstanced.
आदि,
आद्य a. of such qualities or kind, such and the like
एवमादिभिः Ś. 5
Ku. 5. 29.
कारं ind. in this manner.
काल a. containing so many syllabic instants.
क्रतु a. Ved. thus minded.
गत a. being in this condition or so circumstanced
एवं गते under these circumstances.
गुण a. possessing such virtues
पुत्रमेवंगुणोपेतं चक्रवर्तिनमाप्नुहि Ś. 1. 12.
नामन् a. so called, bearing this name.
प्रकार,
प्राय a. of such a kind
U. 5. 29
Ś. 7. 24.
भूत a. of such quality or description, so, such.
रूप a. of such a kind or form.
वादः such an expression.
विद्,
विद्वस् a. knowing so or such, well-informed.
विध a. of such a kind, such.
वीर्य a. possessing such a power.
वृत्त or वृत्ति a. behaving such
of such a kind.
Monier Williams Cologne
English
1. एव॑
ind.
 (in the Saṃhitā also एवा॑) (√ इ,
Uṇ.
 i, 152
fr.
pronom.
 base ए,
BRD.
 , probably connected with 2. ए॑व), so, just so, exactly so (in the sense of the later एवम्),
RV.
AV.
indeed, truly, really (often at the beginning of a verse in conjunction with other particles, as इद्, हि),
RV.
(in its most frequent use of strengthening the idea expressed by any word, एव must be variously rendered by such adverbs as) just, exactly, very, same, only, even, alone, merely, immediately on, still, already,
&c.
 (e.g. त्वम् एव यन्ता नान्यो ऽस्ति पृथिव्याम्, thou alone art a charioteer, no other is on earth, i.e. thou art the best charioteer,
MBh.
 iii, 2825
तावतीम् एव रात्रिम्, just so long as a night
एवम् एव or तथैव, exactly so, in this manner only
in the same manner as above
तेनैव मन्त्रेण, with the same Mantra as above
अपः स्पृष्ट्वैव, by merely touching water
तान् एव, these very persons
न चिराद् एव, in no long time at all
जप्येनैव, by sole repetition
अभुक्त्वैव, even without having eaten
इति वदन्न् एव, at the very moment of saying so
स जीवन्न् एव, he while still living,
&c.
 ),
RV.
&c.
 ,
MBh.
&c.
(sometimes,
esp.
 in connection with other adverbs, एव is a mere expletive without any exact meaning and not translatable, e.g. त्व् एव, चैव, एव च,
&c.
according to native authorities एव implies emphasis, affirmation, detraction, diminution, command, restrainment)
एव [cf. Zd. aeva
Goth.
 aiv
Old
Germ.
 eo, io
Mod.
Germ.
 je.]
2. ए॑व
mfn.
 (√ इ), going, moving, speedy, quick,
TBr.
 iii
Uṇ.
ए॑व (अस्),
m.
 course, way (generally instr.
pl.
 ),
RV.
the earth, world,
VS.
 xv, 4
5 [Mahīdh. ]
a horse,
RV.
 i, 158, 3 [Sāy. ]
ए॑व (आस्),
m.
pl.
 way or manner of acting or proceeding, conduct, habit, usage, custom,
RV.
ए॑व
m.
एव [cf. Gk. αἰές, αἰών
Lat.
 aevu-m
Goth.
 aivs
O.H.G. êwa and Angl.Sax. êu, êo, ‘custom’, ‘law’
Germ.
 Ehe.]
Monier Williams 1872
English
एव 1. एव (fr. pronom. base ए, see एतद्,
Zend ऐव), so, just so, exactly so (e. g. य एवेदम्
इति ब्रवत्, who may say ‘it is so
’ in this sense
एव = the more modern word एवम्)
like (e. g. त्वम्
एव यन्ता, a driver like you
but examples of एव
in the sense of इव are rare)
indeed, truly, really
(often in this sense found in the Veda at the begin-
ning of a verse in conjunction with other particles of
affirmation, especially with इद्, इद् नु कम्, हि, &c., e. g.
एवेन्नु कं ततार, he most certainly crossed
एवा
ह्य् असि वीरयुः, thou art indeed hero-like.
(In its most frequent use of strengthening the idea
expressed by any word, एव, if translateable, must be
variously rendered by such adverbs as) just, exactly, very,
merely, only, even, at the very moment, immediately on,
scarcely, still, already, &c. (e. g. तावतीम् एव रात्रिम्,
just so long a night
एवम् एव, exactly so
तान्
एव, these very persons
नचिराद् एव, in no very
long time
अपः स्पृष्ट्वैव, by merely touching
water
जप्येनैव, by sole repetition
अभुक्त्वैव,
even without having eaten
इति वदन्न् एव, at the
very moment of saying so
नाम्नि कीर्तित एव,
scarcely had the name been mentioned
स जीवन्न्
एव, he while still living.
एव may often be connected with other adverbs
in the sense of ‘also, ’ ‘likewise, ’ &c., as in the fol-
lowing examples: तथैव, so also
तथैव
च, and so likewise
एव च, and also
चैव, and
also
एव वा, or also
न त्व् एव, but not also.
Grammarians assert that एव cuts off the final of क्व
when it follows that adverb, as क्व्-एव, where pos-
sibly ? i. e. nowhere. Lexicographers affirm that
एव may imply emphasis, affirmation, detraction,
diminution, command, restraint
or be used as an
expletive
[cf. Goth. aiv, Them. aiva
Old Germ.
eo, io
Mod. Germ. je: perhaps also Lat. œvum
Goth. ibus
Old Germ. ebanêr
Mod. Germ.
ebener, eben.]
एव 2. एव, अस्, आ, अम् (fr. rt. 5. इ), Ved. going,
moving, speedy, quick
(अस्), m. a course, way, (often
in inst. pl., e. g. सनाद् दिवम् परि भुमा स्वेभिर्
एवैर् अक्तोषा चरतः, from all eternity day and
night move round heaven and earth in their accus-
tomed course)
earth, world?
(Sāy.) a courser, a
fleet horse
(आस्), m. pl. way or manner of acting,
mode of proceeding, custom, usage, habit
(Sāy.)
desire, a hymn which goes or is directed to the
object of praise (e. g. अभि चष्टे सूरो अर्य एवान्,
the sun sees into the conduct of the worshipper
or
according to Sāy. the sun being a lord makes mani-
fest or grants desires). When the inst. c. is used, the
meaning is hardly to be distinguished from that in
the first example (e. g. स्वैर् एवैः, in his usual way
of proceeding
पूर्व्येभिर् एवैः, in the ancient
mode
or according to Sāy. with ancient hymns).
—एव-या, आस्, आस्, अम्, Ved. going in ways or
courses, i. e. either going quickly or going the usual
way
epithet of Viṣṇu
(Sāy.) granting protection.
—एवया-मरुत्, Ved., (Sāy.) N. of the author of
a Ṛg-veda hymn, but perhaps rather an exclamation
meaning either एव-या, i. e. ‘Viṣṇu (cf. the pre-
ceding word) and the Maruts!’ or ‘moving Maruts.’
—एव-यावन्, आ, आ, अ, Ved. going quickly, or going
the usual way
epithet of Viṣṇu and of the Maruts
(Sāy.) going with horses
granting desires.
Macdonell
English
एव 1. e-vá, एवा e-vā́, (in. ) ad. so, just so 🞄[Page59-2] 🞄(V.)
just, exactly, precisely
quite, no more 🞄nor less than, no other than
merely
scarcely
🞄very (with prns., esp. tad)
also (with ka): it 🞄emphasizes the preceding word, may often 🞄be translated by stress merely
sts. esp. after 🞄certain particles it is meaningless.
एव 2. é-va,
a.
 speedy, swift
m.
 course (gnly. 🞄in.
pl.
 )
pl.
 habit: in.
pl.
 in the usual way.
Benfey
English
एव ए-व (cf. एनद्, व is an old pro-
nominal base), a particle (properly an
old instr. sing.).
1. Only, Man. 1, 91
2,
87
190
Śāk. 69, 15.
2. Still, Man.
2, 168.
3. Just, Man. 5, 61
Pañc.
223, 9.
4. Also, Man. 1, 48.
5. Very
(especially after तद्), Man. 3, 23. -- Cf.
οἶος, οἰαδόν.
Hindi
Hindi
(जोर दिया करते थे)
Apte Hindi
Hindi
एव
अव्य* - इ-वन्
"ठीक, बिल्कुल, सही तौर पर"
एव
अव्य* - इ-वन्
"वही, सही, समरूप"
एव
अव्य* - इ-वन्
"केवल, अकेला, मात्र, केवल मात्र सचाई, सचाई के अतिरिक्त और कुछ नहीं"
एव
अव्य* - इ-वन्
पहले ही
एव
अव्य* - इ-वन्
"कठिनाई से, उसी क्षण, ज्यूँही"
एव
अव्य* - इ-वन्
"की भाँति, जैसे कि"
एव
अव्य* - इ-वन्
"सामान्यतः किसी उक्ति पर बल देने के लिए, यह बात निश्चित रूप से होगी"
एव
अव्य* - इ-वन्
अपयश
एव
अव्य* - इ-वन्
न्यूनता
एव
अव्य* - इ-वन्
आज्ञा
एव
अव्य* - इ-वन्
नियंत्रण
एव
अव्य* - इ-वन्
केवल पूर्ति के लिए
एवम्
अव्य* - इ-वमु
"अतः, इसलिए, इस रीति से, यह इस प्रकार से है"
एव
अ* - इ+वन्
"पुनः, फिर"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
एव
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಅವಧಾರಣ /ನಿಶ್ಚಯ
विस्तारः - > ಈ ಅವಧಾರಣವು अन्ययोगव्यवच्छेदः, अयोगव्यवच्छेदः, अत्यन्तायोगव्यवच्छेदः ಎಂದು ೩ ವಿಧ. "पार्थ एव धनुर्धरः" ಎಂಬಲ್ಲಿ एवವು ಪಾರ್ಥೇತರನಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಸ್ತ ಧನುರ್ಧರತ್ವವವನ್ನು ವ್ಯವಚ್ಛೇದ ಮಾಡುವುದು. "शङ्खः पाण्डुर एवಎಂಬಲ್ಲಿ ವು ಶಂಖಸಾಮಾನ್ಯದಲ್ಲೂ ಪಾಂಡುರತ್ವಾಯೋಗವ್ಯವಚ್ಛೇದವನ್ನು ಮಾಡುವುದು. "नीलं सरोजं भव्त्येव" ಎಂಬಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯೆಯೊಡನೆ ಸೇರಿಸುವ एवವು ಸರೋಜದಲ್ಲಿ ನೀಲತ್ವಾತ್ಯಂತಾಯೋಗವ್ಯವಚ್ಛೇದವನ್ನು ತಿಳಿಸುವುದು.
एव
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಸಾದೃಶ್ಯ /ಹೋಲಿಕೆ /ಸಾಮ್ಯ
एव
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಅದು ಮಾತ್ರ /ಅವನು ಮಾತ್ರ/ಅವಳು ಮಾತ್ರ
प्रयोगाः - > "एक एव वसु यद्ददौ नृपस्तत्समापकमतर्क्यत क्रतोः"
उल्लेखाः - > माघ० १४-४०
एव
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಆ ಕೂಡಲೆ /ಆ ಸಮಯದಲ್ಲೇ
प्रयोगाः - > "उपस्थितेयं कल्याणी नाम्नि कीर्तित एव यत्"
उल्लेखाः - > रघु० १-८७
एव
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಅದೇ /ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಹಾಗೆಯೇ
एव
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಅಸಂಭವ /ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿರುವಿಕೆ
प्रयोगाः - > "क्वेव भोक्ष्यसे"
L R Vaidya
English
eva {% ind. %} 1. Just, exactly, e.g. एवमेव ‘exactly so’
2. same, identical, e.g. स एवागतः
3. only (implying exclusion), e.g. पार्थ एव धनुर्धरः (‘not others’ is the implication)
4. like, as (implying similarity), e.g. श्रीस्त एव मेऽस्तु
5. it sometimes implies emphasis, e.g. अहमेव गच्छामि. It also implies ‘command, ’ ‘restraint, ’ ‘diminution’ according to some authorities.
E Bharati Sampat
Sanskrit
(अ) १.अवधारणा, निश्चयम् । ‘पार्थ एव धनुर्धरः।’ २.सादृश्यम् । ३.तत्केवलम् । ‘एक एव वसु यद्ददौ नृपस्तत्समापकमतर्क्यतक्रतोः’ माघः१४.४०। ४.तत्क्षनम् । ‘उपस्थितेयं कल्याणी नाम्नि कीर्तित एव यत्’ रघुः१.८७। ५.निश्चयेन तत्, निश्चयेन तथा । ६.असम्भवः। ‘क्वेव भोक्ष्यसे ।’
Bopp
Latin
एव (e stirpe pronom. ए + व sicut अव, इव ex अ, इ
videtur esse Instrumentalis analogiam sequens linguae
Zendicae - gr. comp. 158. - ita ut correptum sit ex एवा,
a stirpe demonstrativâ एव, quae in ligua Zend. plenam
conservavit declinationem, sub formâ aêva, quod unus
significat - v. gr. comp. 308. - sicut Praepos. अव in
Zend. est Demonstrativum cum integrâ declinatione.
In Sanscrito autem Th. एव, praeter correptam Instru-
mentalis formam, solum Accusativum retinuit एवम्,
quod sic, hoc modo significat.)
1) sic. N. 11. 10. 12.
114. 17. 43.
2) solum, tantummodo. HIT. 11. 4. 30. 15.
35. 15. N. 19. 19. a. b. 22. 16. BR. 2. 30. H. 4. 7. 15. (cf.
Zend. 𐬀𐬈𐬎𐬎𐬀 aêva unus, gr. οἶος ex οἶϜος, nisi
ortum est ex οἶνος = एन, q. v., oinos).
3) jam. SA. 4.
32.: मृतम् एव हि तम् मेने
SAK. 27. 3. infr.: महत्य्
एव प्रत्यूषे…प्रबोध्ये.
4) adhuc, noch. N. 23. 21.
5) quidem, zwar. BH. 7. 18.: उदाराः सर्व एवैऽते ज्ञानी
त्व् आत्मैऽव मे मतम्.
6) post pronomina interdum
significat ipse vel valet particulam dem in compositione
cum is, e. c. N. 2. 13.: एतस्मिन्न् एव काले तु hoc ipso
tempore vero, vel eodem…
N. 19. 19.: यान् (अश्वान्)
मन्यसे समर्थांस् त्वङ् क्षिप्रन् तान् एव योजय
4. 28.:
माम् एव…वृणोति
5. 19. 20. 21.: तम् एव प्रदिशन्तु
मे.
7) nempe. N. 4. 26. 18. 20. 23. 14. 17.
8) saepissime
etiam, non raro antecedente च
de चैऽव vero, autem v.
च. (Goth. aiv Th. aiva, germ. vet. eo, io, nostrum je, v.
gr. comp. 381.
lat. aevum a similitudine dictum esse vi-
detur, sicut scr. समा annus
fortasse etiam goth. ibus
aequalis, germ. vet. ebanêr, nostrum ebener huc perti-
net, mutato व् in b, v. p. 21. s. v. अवर.)
Edgerton Buddhist Hybrid
English
1 eva (as in Pali kocid-eva, see PTSD s.v. ka, 2) after kaścid, has extreme indefinitizing force, some … or other (not only unnamed and unknown, but usually imaginary, as in a parable): kaścid eva puruṣaḥ, some man or other (any one at all), after tad yathāpi nāma, SP 〔101.11〕
〔320.6〕 (vaidya-puruṣo)
Śikṣ 〔166.6〕 (all prose)
taṃ kaścid eva puruṣa upasaṃkramya Śikṣ 〔166.7〕, to him some (different) man or other approaching …
kenacid eva karaṇīyena MSV 〔i.62.3〕.
2 eva in the sense of evam, occurs in the cpd. evarūpa, q.v.
also (in vss, m.c.) as separate word, LV 〔55.21〕
〔76.2〕
〔216.8〕. In LV 〔238.18〕 (prose) Lefm. reads: te 'bruvan, eva hy etat paśyāmaḥ
Calc. evaṃ for eva (not noted by Lefm.)
Weller ignores the passage
the only v.l. is naiva for eva
either this, or evaṃ, must surely be read. Possibly (since the Calc. v.l. evaṃ is not noted) eva is a mere misprint (but it is not corrected).
Lanman
English
evá, adv.
—1. in this way
so
in this signification
Vedic only, its place being supplied
in post-Vedic by evám
yáthā…evá, as…
so, 86^13
evá_íd, in very truth, 74^6
—2. just, exactly, etc., emphasizing the
preceding word
in this sense Vedic (69^5,
85^1, 87^1, 91^5) and post-Vedic
requires the
most various translations--sometimes mere
stress of voice: precisely
no more nor less
than
nothing short of
no other than
merely
quite
without exception
andha
eva, blind outright
vasudhā_eva, the
whole earth
mṛtyur eva, sure death
mūṣika eva kṛtas, was changed back to a
simple mouse
cintayann eva, just while
he was thinking
uktam eva mayā, just
what I told thee
lokaiḥ kiṃcid vaktavyam
eva, folks will be sure to say
something
eka eva, entirely alone
pumāṃsa
eva, only males
--in connection w.
pronouns and adverbs: etad eva, this very
tathā_eva, all so, i. e. also
na_eva, by no
means
w. very attenuated mg in ca_eva,
and also, and eva ca, and also, the latter at
end of a śloka, 58^15. [pron. root e, 1102b:
sometimes evā́, 248a.]
Abhyankara Grammar
English
एव (l) a particle in the sense of re- gulation (नियम)
cf. एवकारः किमर्थः नियमार्थः M. Bh. on V.3.58: (2) . determinant indeclinable
cf. एव इत्यवधारणे
cf. इष्टतोवधारणार्थस्तर्हि । यथैवं विज्ञायेत । अजादी गुणवचनादेवेति M. Bh. on V.3.58.
Sanskrit Tibetan
Tibetan
kyang
१) अपि २) अपि ३) उत ४) एव ५) किं चापि ६) च ७) च ॥॥॥ च ८) चन ९) चापि १०) चित् ११) तु १२) पुनः १३) वा १४) हि १५) सं १६) अपि
kho na
१) एव २) नु ३) सचैव (?)
nyid kho na
एव
kho na tsam
एव
kho nar
१) एव २) केवलम् ३)
kho nas
एव
nges par
१) अनन्यथा २) अवश्यम् ३) अविचारतः ४) उप ° ५) एव ६) खलु ७) ध्रुवम् ८) ननु ९) नि ° १०) नियत ११) नियमेन १२) निश्चयेन १३) निस् ° १४) नूनम् १५) भूतम् १६) सम् ° १७)
nyid
१) आत्मन् २) एव ३) एवम् ४) खलु ५) तत्त्व ६) तद् ७) ° ता ८) ° त्व ९) स्वयमेव १०) हि ११) १२)
nyid kho na
एव
nyid du
१) एव २) एवम् ३) हि (?)
अभिधानचिन्तामणिपरिशिष्टम्
Sanskrit
--source--
वद् वा यथा तथैवैवं साम्येऽहो ही च विस्मये ।
-wordlist-
वद् (अ), साम्य (क्ली), वा (अ), साम्य (क्ली), यथा (अ), साम्य (क्ली), तथा (अ), साम्य (क्ली), एव (अ), साम्य (क्ली), एवम् (अ), साम्य (क्ली), अहो (अ), विस्मय (क्ली), ही (अ), विस्मय (क्ली)
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
एव,
व्य,
 (अयनमिति । इण् + “इणशीभ्यां वन्” ।१ । ५२ । उणादिः वन् ।) अवधारणम् । यथा ।त्वमेव जानासि । तत्पर्य्यायः । एवम् २ तु ३ पुनः४ वा ५ । इत्यमरः ॥
व ६ च ७ । इति सुभूतिः ॥
सादृश्यम् । इति भरतः । नियोगः । वाक्यपूरणम् ।चारनियोगः । विनिग्रहः । इति मेदिनी ॥
(अनि-योगः । यथा “अद्येव” इति मुग्धबोधव्याकरणम् ।एवकारस्त्रिविधः । विशेष्यसङ्गतः विशेषेण-सङ्गतः क्रियासङ्गतश्चेति । तत्र विशेष्यसङ्ग-तस्य एवकारस्य अन्ययोगव्यवच्छेदोऽर्थः । पार्थ-एव धनुर्द्ध्वर इत्यादौ विशेषणे धनुर्द्ध्वरे पार्था-न्ययोगव्यवच्छेदाबोधात् । धनुर्द्ध्वरपदस्य उत्कृष्ट-धनुर्द्ध्वरे लाक्षणिकत्वात् तथैव तात्पर्य्यात् ।पार्थान्ययोगस्तादात्म्यम् । विशेषणसङ्गतस्य एव-कारस्य अयोगव्यवच्छेदोऽर्थः । शङ्खः पाण्डुर-एव इत्यादौ विशेष्ये शङ्खे पाण्डुरत्वायोग-व्यवच्छेदबोधात् । क्रियासङ्गतस्य एवकारस्यचात्यन्तायोगव्यवच्छेदोऽर्थः । सम्भवाभिप्रायकेनीलं सरोजं भवत्येव इत्यादौ अन्वयितावच्छेदक-सरोजत्वसामानाधिकरण्येन सरोजनीलभवन-कर्त्तृत्वात्यन्तायोगव्यवच्छेदबोधादिति सम्प्रदायः ॥
)गमनकर्त्तरि त्रि । इति सिद्धान्तकौमुदी (यथाऋग्वेदे ६ । ५१ । २ । “ऋजुमर्तेषु वृजिनच पश्यन्नभिचष्टे सूरो अर्य एवान्” ॥
अश्वे
पुं,
 यथा, ऋग्वेदे । १ । १५८ । ३ । “उप वामवःशरणम् गमेयं शूरो नाज्म पतयद्भिरेवः” ॥
“एवैरश्वैः” इति भाष्यम् । गमने क्ली । यथा, ऋग्वेदे १ । १२९ । ३ । “एवेन सद्यः पर्य्येतिपार्थिवम्” । “एवेन गमनेन” । इति । भाष्यम् ॥
)
एवं,
व्य,
 साम्यम् । सादृश्यम् । यथा । अग्निरेवं विप्रः ।अग्निरिवेत्यर्थः । तत्पर्य्यायः । वत् २ वा ३यथा ४ तथा ५ इव ६ । वत्स्थाने व इतिकेचित् पठन्ति । अयं प्रकारः । (यथा, कुमारे ।६ । ८४ ।“एवंवादिनि देवर्षौ पार्श्वे पितुरधोमुखी” ॥
)तत्पर्य्यायः । इत्थम् २ । अवधारणम् । इत्यमरः ॥
यथा । एवमेतत् । अस्य पर्य्यायः एवशब्दे लि-खितः । अङ्गीकारः । अर्थप्रश्नः । परकृतिः ।पृच्छा । इति मेदिनी ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
एव
अव्य०
 इण्--वन् । १ सादृश्ये, २ अनियोगे, ३ वाक्यभूषणे, ४ चारनियोगे, ५ विनिग्रहे, ६ परिभवे ७ ईषदर्थे च ।विशेष्यसङ्गतः ८ अन्ययोगव्यवच्छेदे । यथा पार्थ एवधनुर्द्ध्वरः इत्यादौ पार्थान्यपदार्थे प्रशस्तधनुर्द्धरत्वम्व्यवच्छिद्यते । विशेषणसङ्गतः ९ अयोगव्यवच्छेदे यथाशङ्खः पाण्डर एवेत्यादौ शङ्खे पाण्डरत्वायोगो व्यवच्छि-द्यते । क्रियासङ्गतः १० अत्यन्तायोगव्यवच्छेदे यथा नीलंसरोजं भवत्येवेत्थादौ सरोजे नीलत्वात्यन्तायोगो व्यव-च्छिद्यते । ११ गन्तरि
त्रि०
 । “एवेत्यवधारणानियोगौ-पम्यनियोगेषु” इत्युक्त्वा गणरत्ने यथाक्रममुदा-हृतम् । “अहमेब ददामि । अद्येव । इहैव । श्रीस्तएव-मेऽस्तु । अद्यैव गच्छ । अत्रानियोगोऽनवधारणम् ।“एवे चानियोगे” वार्त्ति० । तत्र क्वेव भोक्ष्यसे” इत्यत्रपररूपैकादेशः । एतद्योगे च “न च वाहाहैवयुक्ते” पा०न वस्नसाद्यादेशः । “ब्राह्मणस्यैव कर्म्मैतदुपदिष्ट मनो-षिभिः” । “स जीवन्नेव शूद्रत्वमाशु गच्छति सान्वय”मनुः । १२ एवमित्यर्थे च । “एवा न इन्द्रोतिभिः” ऋ०४, ३३, ७, एवा एवम् भा० । अत्र वेदे “एवा नु दूर्वेप्रतनु” इत्यादि वत् दीर्घः । तत्र गन्तरि “एवा न देव्या-दितिरनर्वा” तैत्ति० ३, १, १, ५, “एवा गमनशीला”भा० । शीघ्रगन्तृत्वात् १३ अश्वे
पु०
 । “शूरोनाम पत-यद्भिरेवैः” ऋ० १, १५८, २, “एवैरश्वैः” भा० । करणेभावे वा वन् । १४ गमनसाधने १५ गमने च । “एवेनसद्यः पर्य्येति पार्थिवम्” ऋ० १, १२८, ३, “एवेनगमनसाधनेन गमसेन वा” भा० ।
एव
त्रि०
 एवमस्त्यस्य अच्
अव्य०
 टिलोपः । एवंक्रियमाणप्रकारे“सुदानूनेवया मरुतः” ५, ४१, १६, एवया एवंक्रिय-माणप्रकारेण” भा० तृतीयस्थाने याच् ।
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“क्रप कृपायां गतौ च”@} 2 घटादिः।
मित् षिच्च।
3 “घटादिषु त्विहापूर्वपठिताः सर्वदा मितः।
बहिःस्थस्येह पाठे तु मित्त्वमुक्तेऽर्थ एव हि।।” इति धातुकाव्यव्याख्याने 4।]] क्रापकः-पिका, 5 क्रपकः-पिका, चिक्रपिषकः-षिका, चाक्रपकः-पिकाः
क्रपिता-त्री, क्रपयिता-त्री, चिक्रपिषिता-त्री, चाक्रपिता-त्री
-- क्रपयन्-न्ती, क्रपयिष्यन्-न्ती-ती
-- क्रपमाणः, क्रपयमाणः, चिक्रपिषमाणः, चाक्रप्यमाणः
क्रपिष्यमाणः, क्रपयिष्यमाणः, चिक्रपिषिष्यमाणः, चाक्रपिष्यमाणः
कप्-क्रपौ-क्रपः
-- -- -- 6 क्रपितम्-तः, कपितः, चिक्रपिषितः, चाक्रपितः-तवान्
कपः, 7 क्रपणः, क्रपः, चिक्रपिषुः, चाक्रपः
क्रपितव्यम्, क्रपयितव्यम्, चिक्रपिषितव्यम्, चाक्रपितव्यम्
क्रपणीयम्, क्रपणीयम्, चिक्रपिषणीयम्, चाक्रपणीयम्, 8 क्रप्यम्, क्रप्यम्, चिक्रपिष्यम्, चाक्रप्यम्
ईषत्क्रपः-दुष्क्रपः-सुक्रपः
-- -- क्रप्यमाणः, क्रप्यमाणः, चिक्रपिष्यमाणः, चाक्रप्यमाणः
क्रापः, क्रपः, चिक्रपिषः, चाक्रपः
क्रपितुम्, क्रपयितुम्, चिक्रपिषितुम्, चाक्रपितुम्
9 कृपा 10, क्रपणा, चिक्रपिषा, चाक्रपा
क्रपणम्, क्रपणम्, चिक्रपिषणम्, चाक्रपणम्
क्रपित्वा, क्रपयित्वा, चिक्रपिषित्वा, चाक्रपित्वा
प्रक्रप्य, 11 सङ्क्रपय्य, सञ्चिक्रपिप्य, सञ्चाक्रप्य
क्रापम् २, क्रपित्वा २, 12 क्रपम्-२ -क्रापम् २, क्रपयित्वा २, चिक्रपिषम् २, चिक्रपिषित्वा २, चाक्रपम् २
चाक्रपित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (२७२)
02
=>
 (१-भ्वादिः-७७१। सक। सेट्। आत्म।)
03
=>
 [[[अ]
04
=>
 (२-५)
05
=>
 [[२। घटादित्वान्मित्त्वे ‘मितां ह्रस्वः’ (६-४-९२) इति णौ ह्रस्वः।]]
06
=>
 [पृष्ठम्०२७९+ २२]
07
=>
 [[१। ‘अनुदात्तेतश्च हलादेः’ (३-२-१४९) इति युच् ताच्छीलिकः।]]
08
=>
 [[२। ‘पोरदुपधात्’ (३-१-९८) इति यत्।]]
09
=>
 [[३। ‘क्रपेः सम्प्रसारणं च’ (ग। सू। ३-३-१०४) इति ‘षिद्भिदादिभ्यः--’ (३-३-१०४) इति सूत्रे पाठात् अङ्। ‘कृपो रो लः (८-२-१८) इत्यत्र नास्य ग्रहणं, लाक्षणि- कत्वात्--इति भाष्ये स्पष्टम्।]]
10
=>
 [[आ। ‘दक्षापरेणास्तकृपेण तासाम् अकान्दि चेतः कदनैः स्मरेण।’ धा। का। २-५।]]
11
=>
 [[४। ‘ल्यपि लघुपूर्वात्’ (६-४-५६) इति णेरयादेशः।]]
12
=>
 [[५। ‘चिण्णमुलो--(६-४-९३) रिति दीर्घविकल्पः णमुलि।]]
1 {@“मन ज्ञाने”@} 2 ‘स्तम्भे मानयते, ज्ञाने मन्यते मनुते पदम्।।
पूजायाम् मानयेन्मानेत्, यौ मीमांसेत तङ्सनोः।’ 3 इति देवः।
मानकः-निका, मानकः-निका, 4 मिमंसकः-सिका, 5 मम्मनकः-मंमनकः-निका
मन्ता-त्री, मानयिता-त्री, मिमंसिता-त्री, मम्मनिता-मंमनिता-त्री
-- मानयन्-न्ती, मानयिष्यन्-न्ती-ती
-- -- 6 मन्यमानः, मानयमानः, मिमंसमानः, मंमन्यमानः
मंस्यमानः, मानयिष्यमाणः, मिमंसिष्यमाणः, मंमनिष्यमाणः
7 सुमत्-सुमतौ-सुमतः, हरिमत्
-- -- मतम्- 8 राज्ञां मतः-मतवान्, मानितः, मिमंसितः, मंमनितः-तवान्
मनः, 9 दर्शनीयमानी 10, 11 पण्डितम्मन्यः 12 -पण्डितमानी, 13 14 शूरमानी, 15 कालिम्मन्या, 16 दिवामन्या-दोषामन्यम्, 17 गाम्मन्यः, 18 स्त्रियम्मन्यः-स्त्रींम्मन्यः, 19 नरम्मन्यः, 20 भुवम्मन्यः, 21 इत्येव न्याय्यम् इति ‘इच एकाचः--’ 22 इति सूत्रभाष्यवाक्यम् ‘तस्मात् श्रिमन्य- मित्येव भवितव्यम्।’ इत्याकारकमवलम्ब्य सिद्धान्तकौमुद्यामुक्तम्।
प्रकृतसूत्रे उद्द्योते नागेशभट्टैस्तु उपात्तभाष्यवाक्यस्य एकदेश्युक्तित्वं प्रसाध्य, श्रियम्मन्यम् इत्येव प्रामाणिकं रूपमिति स्थापितम्।
भट्टिकाव्येऽपि 23 श्रियम्मन्यपदस्य प्रयुक्तत्वात् नागेशपक्ष एव ज्यायानिति भाति।]] श्रिमन्यं 24, 25 उपकुम्भम्मन्यः, 26 श्रियम्मन्या, श्रीमन्मन्यः, रजनिम्मन्यः, 27 साधुम्मन्यः, 28 पटुमानिनी, 29 मेनका, मानः, मिमंसुः, मम्मनः
मन्तव्यम्, मानयितव्यम्, मिमंसितव्यम्, मम्मनितव्यम्
मननीयम्, माननीयम्, मिमंसनीयम्, मम्मननीयम्
मान्यम्, मान्यम्, मिमंस्यम्, मम्मन्यम्
ईषन्मनः-दुर्मनः-सुमनः
-- -- मन्यमानः, मान्यमानः, मिमंस्यमानः, मम्मन्यमानः
मानः, मानः, मिमंसः, मम्मनः
मन्तुम्, मानयितुम्, मिमंसितुम्, मम्मनितुम्
30 मन्या, 31 सुमत्, मतिः, 32 मन्तिः, अनुमतिः, मानना, मिमंसा, मम्मना
मननम्, माननम्, मिमंसनम्, मम्मननम्
मत्वा
मानयित्वा, मिमंसित्वा, मम्मनित्वा
अनुमत्य, अनुमान्य, अनुमिमंस्य, अनुमम्मन्य
33 मानम् २, मत्वा २, मानम् २, मानयित्वा २, मिमंसम् २, मिमंसित्वा २, मम्मनम् २
मम्मनित्वा २
34 मुनिः, 35 मनुः-मनुष्यः-मनुषी, 36 मन्तुः, 37 मन्युः, 38 मन्त्रः, 39 मठरः, 40 मांसम्, 41 मधु, 42 मनः।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१२१७)
02
=>
 (४-दिवादिः-११७६। सक। अनि। आत्म।)
03
=>
 (श्लो। १२५-१२६)
04
=>
 [[१। सन्नन्तात् ण्वुलि, द्विर्वचनादिकेषु कृतेषु ‘नश्चापदान्तस्य झलि’ (८-३-२४) इत्यनेन धातुनकारस्यानुस्वारे रूपमेवम्। एवमेव सन्नन्ते सर्वत्र प्रक्रिया ज्ञेया।]]
05
=>
 [[२। यङन्ते सर्वत्र द्विर्वंचनादिकेषु कृतेषु, अभ्यासे, ‘नुगतोऽनुनासिकान्तस्य’ (७-४-८५) इति नुगागमः, तस्य च पदान्तवद्भाववचनात् परसवर्णविकल्पः। तेन रूपद्वयम्।]]
06
=>
 [[३। शतरि, दिवादित्वात् शपोऽपवादः श्यन्प्रत्ययोऽत्रेति ज्ञेयम्।]]
07
=>
 [[४। क्विपि, ‘अनुदात्तोपदेशवनतितनोत्यादीनामनुनासिकलोपो झलि क्ङिति’ (६-४-३७) इत्यनुनासिकलोपः। ‘ह्रस्वस्य पिति कृति--’ (६-१-७१) इति तुक्।]]
08
=>
 [[५। अनुदात्तोपदेशत्वादस्य धातोर्निष्ठायामनुनासिकलोपे, रूपाण्यूह्यानि। राज्ञां मतः इत्यत्र ‘मतिबुद्धिपूजार्थेभ्यः--’ (३-२-१८८) इति बुद्ध्यर्थकत्वादस्य वर्तमाने कर्तरि क्तः। ‘क्तस्य च वर्तमाने’ (२-३-६७) इति कर्तरि षष्ठी।]]
09
=>
 [[६। दर्शनीयां मन्यते इत्यर्थे कर्मण्युपपदे ‘मनः’ (३-२-८२) इत्यनेनात्र णिनिः। ‘भार्यायाः’ इत्यत्र कर्मणि षष्ठी। भार्याशब्दसापेक्षस्यापि दर्शनीयशब्दस्य गमकत्वात् समासः। ‘क्यङ्मानिनोश्च’ (६-३-३६) इत्यनेन मानिन्शब्द उत्तरपदे दर्शनीयाशब्दस्य पुंवद्भावः।]]
10
=>
 [भार्यायाः]
11
=>
 [[७। पण्डितमात्मानं मन्यते इत्यर्थे, ‘आत्ममाने खश् च’ (३-२-८३) इति पाक्षिकः खश्। पक्षे णिनिः। खशः शित्त्वात् विकरणप्रत्ययः श्यन्प्रवृत्तः। ‘अरुर्द्विषद- जन्तस्य--’ (६-३-६७) इति पूर्वपदस्य मुम्।]]
12
=>
 [[आ। ‘अखण्ड्यमानं परिखण्ड्य शक्रं त्वं पण्डितंमन्यमुदीर्णदण्डः।’ भ। का। १२। १७।]]
13
=>
 [पृष्ठम्०९९९+ ३५]
14
=>
 [[आ। ‘राममुच्चैरुपालब्ध शूरमानी कपिप्रभुः। व्रणवेदनया ग्लायन् साधुम्मन्यमसाधुवत्।।’ भ। का। ६। १२८।]]
15
=>
 [[१। कालीमात्मानं मन्यते इत्यर्थे खश्प्रत्यये, श्यनि च कृते, ‘स्त्रियाः पुंवत्--’ (६-३-३४) इति प्राप्तं पुंवद्भावं परत्वाद् बाधित्वा, ‘खित्यनव्ययस्य’ (६-३-६६) इति ह्रस्वः। तेन कालिम्मन्या इति सिद्ध्यति।]]
16
=>
 [[२। ‘दिवा’ इत्यधिकरणशक्तिप्रधानमव्ययम्। एवम्भूतस्याप्यस्य वृत्तिविषये कर्मत्वं बोध्यम्। तेन दिवा मन्यते इत्यर्थेऽत्र खशि, अव्ययत्वादुपपदस्य मुम्, ह्रस्वश्च नेति ज्ञेयम्। एवमेव दोषामत्त्यम् इत्यत्रापि ज्ञेयम्।]]
17
=>
 [[३। अत्रापि पूर्ववत् गाम् आत्मानं मन्यते इत्यर्थे खशि, ‘इच एकाचोऽम्प्रत्ययवच्च’ (६-३-६८) इत्यनेन खिदन्ते परे एकाचः पूर्वपदस्य ‘गो’ इत्यस्य अम् इत्यागमो भवति, स च ‘--प्रत्ययवच्च’ (६-३-६८) इति वचनात् स्वादिप्रत्ययवद् भवति। तेन ‘औतोऽम्शसोः’ (६-१-९३) इत्यनेन प्रत्ययाश्रित आकारोऽत्र भवति। तेन गाम्मन्यः इति रूपं सिद्ध्यति।]]
18
=>
 [[४। स्त्रियमात्मानं मन्यते इत्यर्थे खशि, पूर्ववत् ‘इच एकाचः--’ (६-३-६८) इति अमागमे, ‘वाऽम्शसोः’ (६-४-८०) इति विकल्पेन इयङ्। इयङ्पक्षे स्त्रियम्मन्यः, इति रूपम्। इयङभावपक्षे ‘अमि पूर्वः’ (६-१-१०७) इति पूर्वरूपे स्त्रीम्मन्यः इति रूपम्।]]
19
=>
 [[५। नरं आत्मानं मन्यते इत्यर्थे खशि, अमागमे, ‘ऋतो ङिसर्वनामस्थानयोः’ (७-३-११०) इति गुणे नरम्मन्यः इति रूपम्। अत्र ‘--प्रत्ययवच्च’ (६-३-६८) इति वचनात् मुमपवादतया प्रवृत्तस्यामः प्रत्ययत्वम्। प्रत्ययत्वादेव सर्वनामस्थान- संज्ञा, तदाश्रितो गुणश्चात्रेति ज्ञेयम्।]]
20
=>
 [[६। भुवमात्मानं मन्यते इत्यर्थे खशि, अमि, ‘अचि श्नुधातु--’ (६-४-७७) इत्यादिना उवङत्रेति ज्ञेयम्।]]
21
=>
 [[७। श्रियमात्मानं मन्यते इत्यत्र श्रिमन्यं [ब्राह्मणकुलम्]
22
=>
 (६-३-६८)
23
=>
 (५-७१)
24
=>
 [कुलम्]
25
=>
 [[८। कुम्भस्य समीपे उपकुम्भम्। ‘अव्ययं विभक्ति--’ (२-१-६) इत्यादिना सामीप्ये अव्ययीभावसमासे, ‘अव्ययीभावश्च’ (१-१-४१) इत्यनेन अव्ययी- भावसमासस्याव्ययत्वम्। ‘अव्ययीभावस्याव्ययत्वे प्रयोजनं लुङ्मुखस्वरोपचाराः’ (वा। १-१-४१) इति वचनात् उपकुम्भमात्मानं मन्यते इत्यर्थेऽव्ययत्वाभावात् मुमागमोऽत्रेति ज्ञेयम्। स्पष्टमिदं प्रकृतसूत्रे (१-१-४१) भाष्यादौ।]]
26
=>
 [[B। ‘मिथ्यैव श्रीः श्रियम्मन्या क्षीमन्मन्यो मृषा हरिः।’ भ। का। ५। ७१।]]
27
=>
 [पृष्ठम्१०००+ ३०]
28
=>
 [[१। पट्वीमात्मानं मन्यते इत्यर्थे, पाक्षिके णिनिप्रत्यये ‘स्त्रियाः पुंवत्--’ (६-३-३४) इति पुंवद्भावे रूपमेवम्। पक्षे पटुम्मन्या इत्यपि भवति।]]
29
=>
 [[२। ‘आशिषि च’ (३-१-१५०) इति वुन्प्रत्यये, ‘प्रत्ययस्थात्--’ (७-३-४४) इति प्राप्तस्येत्वस्य ‘आशिषि वुनश्च न’ (वा। ७-३-४५) इति निषेधः। ‘आशीरर्थेऽके मनेः एत्वं वाच्यम्’ इति वचनेन एकारः इति प्र। कौमुद्यामुक्तम्। मेनका = अप्सरोविशेषः।]]
30
=>
 [[३। स्त्रियाम्, ‘संज्ञायां समजनिषदनिपतमन--’ (३-३-९९) इत्यादिना संज्ञायां क्यपि रूपमेवम्। ‘मन्या = गलपार्श्वशिरा (सिरा), मन्यन्तेऽनयेति कृत्वा। तया हि क्रुद्धो ज्ञायते।’ इति पदमञ्जरी। न्यासकारस्तु ‘संज्ञायाम्’ इत्युक्तत्वात् अझलादित्वेऽपि प्रत्ययस्थं कित्त्वमाश्रित्यानुनासिकलोपे तुकि च मत्या इति रूपमनुमेने। ‘मन्या = पश्चाद्ग्रीवासिरा।’ इति मा। धा। वृत्तिः। ‘सुमत्’ इति सम्पदादित्वात् (३-३-९४) क्विपि अनुनासिकलोपे, तुकि च रूपम्। सुमत् = लक्ष्मीः।]]
31
=>
 [[आ। ‘पुरोहिताऽमात्यमुखाश्च योधा विवृद्धमन्युप्रतिपूर्णमन्याः।।’ भ। का। ३। २८।]]
32
=>
 [[४। क्तिचि रूपमेवम्। ‘न क्तिचि दीर्घश्च’ (६-४-३९) इत्यनेन क्तिचि अनुनासि- कलोपदीर्घयोर्निषेधः। मतिः इत्यत्र तु क्तिनि अनुनासिकलोपो भवत्येव। ‘मन्त्रे वृषेषपचमन--’ (३-३-९६) इत्यनेन मन्त्रे एव मन्यतेः क्तिन्विधानात् लोके न मतिरित्यस्य प्रयोग इति न मन्तव्यम्। उदात्तस्वरार्थं सूत्रस्यास्य (३-३-९६) प्रवृत्तेः।]]
33
=>
 [पृष्ठम्१००१+ २७]
34
=>
 [[१। ‘मनेरुच्च’ (द। उ। १-५१) इति इन्प्रत्यये अकारस्य उकारादेशे च रूपमेवम्। मुनिः = ऋषिः।]]
35
=>
 [[२। औणादिके उप्रत्यये रूपमेवम्। मन्यते मनुते वा मनुः। मनुशब्दात् ‘मनोर्जा- तावञ्यतौ षुक् च’ (४-१-१६१) इति अञ् यत् इत्येतौ प्रत्ययौ भवतः
\n\n तत्सन्नियोगेन षुगागमश्च। मानुषः, मनुष्यः इति जातिशब्दौ एतौ। स्त्रियाम्, ‘हयगवयमुकयमत्स्यमनुष्याणामप्रतिषेधः’ (वा। ४-१-६३) इति प्रतिप्रसवेन ङीपि, ‘हलस्तद्धितस्य’ (६-४-१५०) इति यलोपे मनुषी इति रूपम्।]]
36
=>
 [[३। ‘कमिमनि--’ (द। उ। १-१२५) इति तुप्रत्यये रूपमेवम्। ‘मन्तुः पुंस्यपराधे- ऽपि मनुष्येऽपि प्रजापतौ’ इति मेदिनी इति अमरकोशव्याख्याने (२। २६)।]]
37
=>
 [[४। ‘यजिमनि--’ (द। उ। १-१३४) इति युच्प्रत्यये रूपमेवम्। मन्युः = दैन्यम्, यागः, अन्तर्गतः क्रोधश्च।]]
38
=>
 [[५। ‘गुधृवीपचिवचियमिमनि--’ (द। उ। ८। ८९) इति त्रप्रत्यये रूपमेवम्। ‘वेदभेदे गुह्यवादे मन्त्रः--’ इति अमरः (३। १६७)।]]
39
=>
 [[६। ‘वनिमनिभ्याम्--’ (द। उ। ८। ९९) इति अरप्रत्यये ठकारे चान्तादेशे रूपमेवम्। मठरः = ज्ञानी, गोत्रं च। मूढः इति क्षीरस्वामी।]]
40
=>
 [[७। ‘मनेर्दीर्घश्च’ (द। उ। ९। २३) इति सप्रत्यये दीर्घे च रूपमेवम्। मन्यते तदिति मांसम् = पिशितम् इत्यर्थः।]]
41
=>
 [[८। ‘फलिपाटिनमिमनि--’ (द। उ। १। १०३) इति उप्रत्यये धकारादेशे च रूपम्। मन्यते तदतिशयेन इति मधु = माध्वी।]]
42
=>
 [[९। ‘असुन्’ (द। उ। ९। ४९) इति असुन्प्रत्यये रूपमेवम्।]]
Capeller
German
1. एव॑ एवा॑ Adv. so, geradeso
eben,
kaum, nur, noch (zur Hervorhebung des
vorangehenden Wortes), oft nur expl.
2. ए॑व Adj. eilend, rasch
m.
 Lauf, Gang
(meist Inst. Pl)
Pl
Pl. Art, Gewohnheit.
Grassman
German
evá (oder metrisch gedehnt evā́), so, auf diese Weise [aus dem Deutestamme e], hieraus entwickelte sich dann die versichernde, verstärkende Bedeutung. 1〉 so, auf diese Weise {161, 2}
{210, 7}
{356, 7}
{381, 3}
{495, 1}
{542, 4}
{644, 23}
{941, 7}
2〉 insbesondere einem Relativ yáthā entsprechend: wie …, so ‥. Gewöhnlich geht der Satz mit yáthā voran: {76, 5}
{113, 1}
{221, 4}
{251, 2}
{270, 3}
{432, 7}
{445, 1}
{667, 17}
{669, 7}
{794, 5}
{808, 12}
{833, 6}
{844, 5}
{886, 8}
{975, 5}
{1023, 2}
so auch mit Verdoppelung: yáthā-yathā ‥‥, evá‿evá {350, 5}
oder der Satz mit yáthā folgt nach: {224, 15}
{326, 1}
{658, 9}
3〉 ferner häufig in diesem Sinne im Anfange des letzten Verses eines Liedes, auf das ganze vorhergehende Lied zurückweisend, z. B. {77, 5}: evá agnís gótamebhis … astoṣṭa, so wurde Agni von den Gotamern gepriesen
so: {61, 16}
{360, 10}
{379, 9}
{491, 15}
{542, 5}
{558, 6}
{660, 12}
{662, 6}
{791, 5}
{846, 10}
{875, 11}
{889, 17}
{925, 12}
{946, 9}
so auch im Anfang des vorletzten Verses, wenn noch ein mehrern Liedern gemeinschaftlicher (erst bei der Sammlung hinzugefügter) Vers folgt: {210, 8}
{890, 16}
{915, 17}
4〉 so ‥‥ denn mit dem Imperativ oder einem Conjunctiv oder Optativ in imperativischem Sinne
so z. B. heisst es {662, 2}, nachdem in V. _{662, 1} des Varuna Grossthaten genannt sind, evā́ vandasva várunam bṛhántam, so preise denn den grossen Varuna (wie er oder da er das alles gethan hat)
ähnlich {346, 6}
{387, 7}
{458, 3}. _{458, 13}
{809, 15}. _{809, 21}. _{809, 27}. _{809, 36}
besonders häufig in diesem Sinne in dem letzten Liedverse: {95, 11}
{108, 13}
{313, 20}
{317, 10}
{466, 9}
{479, 5}
{540, 6}
{559, 5}
{718, 9}
{780, 10}
{802, 6}
{803, 6}
{970, 6}
5〉 bekräftigend: wahrlich, wirklich, in der That
so namentlich am Anfange der Verse oder Versglieder: {178, 4}
{190, 8}
{193, 9}
{315, 1}
{324, 5}
{701, 28}. _{701, 29}
{870, 4}
auch wiederholt: evá‿evá {870, 7}
so ferner nach Bindewörtern: utá {204, 8}
átha {243, 3}
6〉 das vorhergehende Wort hervorhebend, sodass von dem dadurch ausgedrückten oder angedeuteten Begriffe in vollem oder vorzüglichem Masse die Aussage gilt
so a〉 nach Verben: recht, in Wahrheit: kṣéṣi {534, 2}
b〉 nach Participien: eben erst, sobald nur, kaum: jātás {203, 1}
jajñānás {939, 4}
nī́tas {987, 2}
c〉 nach Adjectiven: recht, ganz: ánuttamanyum {547, 12}
dhruvā́s {920, 12}
ékas {908, 3}
{1027, 2}
d〉 nach Substantiven und substantivisch aufgefassten Pronomen: besonders, vor allen, gerade: póṣam {1, 3}: índram {460, 2}
{946, 9}
manyús {909, 2}
púruṣas {916, 2}
ahám {951, 5}. _{951, 8}
tám {215, 4}
{933, 5}. _{933, 6}
[Page302] imé {495, 2}
e〉 nach Adverbien, deren Begriff eine Steigerung zulässt: recht: jyók {950, 1}
īrmā́ {870, 6}
f〉 nach Adverbien der Allheit oder Verneinung: im vollen Sinne, jedoch nur durch Betonung auszudrücken: sanā́t {51, 6}
{62, 12}
{164, 13}
{316, 6}
ná {836, 13}
so auch nach svayám {346, 8}
g〉 nach Ortsadverbien: gerade: ihá {842, 9}
{845, 3}
átra {844, 9}
{992, 3}
so auch im zeitlichen Sinne nach tā́t {921, 16}
7〉 in diesem Sinne steht es namentlich bei zwei gleichen oder ähnlichen Worten desselben Satzes hinter dem erstern, z. B. {971, 4}: párām evá parāvátam sapátnīm gamayāmasi, als eine Fremde eben lassen in die Fremde wir gehen die Nebenbuhlerin
so jānán 〰 jānatī́s {140, 7}
bhágas 〰 bhágavān {557, 5}
tanū́s 〰 tanúas {926, 10}
in entsprechender Weise steht evá hinter dem Relativ, wenn der Demonstrativsatz folgt: yādṛ́k 〰 ‥, tādṛ́k {398, 6}
yā́t 〰 ‥, tā́t {462, 6}
8〉 in Verbindungen mit andern Partikeln: a〉 so auch: evā́ ca {934, 9}
evá‿u {308, 6} und {952, 8} (wo yáthā ha den vorhergehenden Relativsatz eröffnet)
b〉 evā́ caná mit vorhergehendem mā́ {489, 17}, oder folgendem ná {444, 2}, nimmer mehr
c〉 cid evá mit Hervorhebung des vorhergehenden Wortes, etwa eben recht: ākhúm {779, 30}
tā́n {980, 1}
d〉 íd evá, wo íd nur das evá verstärkt, so nach tuā́m {1022, 8}
ná {877, 4}
in gleichem Sinne íd nú evá nach tám {301, 7}
tā́s {347, 9}
e〉 evá‿íd, stets zu Anfang eines Verses oder Versgliedes, und zwar: wahrlich, so recht: {124, 6}
{165, 12}
{312, 20}
{470, 6}
{622, 31}
{629, 3}
{653, 18}
{853, 5}
so nun, auf diese Weise (in dem Sinne von 〔N. 3〕_) {464, 10}
{539, 6}
dann recht (bei vorhergehendem yád, wenn): evá‿ íd kāṇvásya bodhatam {629, 9}. _{629, 10}
{630, 2}
mit folgendem yád {856, 6}. Die Verbindung evá‿ íd nú kam kehrt in {549, 3} dreimal wieder: fürwahr
f〉 evā́ hí, denn wahrlich oder wahrlich ja {8, 8}—_{8, 10}
{173, 8}
{386, 12}
denn so {329, 6}
{644, 16}
so ja {854, 6}. _{854, 7}
evā́ hí jātás {470, 6} denn kaum geboren (vgl. oben 6b).
éva, a., m. [von i, gehen, eilen], 1〉 a., eilend, rasch, als Beiwort der Rosse
2〉 m., die Raschen, d. h. die Rosse, {158, 3}: úpa vām ávas śaraṇám gameyam śū́ras ná ájma patáyadbhis évais, zu euerer Hülfe und Zufluchtsstätte möchte ich gelangen, wie ein Held zur Rennbahn mit fliegenden Rossen, wo patáyadbhis ein concretes Subst. verlangt
{166, 4}: prá vas évāsas sváyatāsas adhrajan, vorwärts flogen euere (der Marutʼs) selbstgelenkten Rosse
so, nachdem es {292, 3} hiess: suyúgbhis áśvais suvṛ́tā ráthena dásrāv imám śṛṇutam ślókam ádres, folgt nun in {292, 4}: ā́ manyethām ā́ gatam kác cid évais, gedenket her, kommt oft her mit den Raschen
ähnlich {620, 7}: práti smarethām tujáyadbhis évais
wol auch {329, 1}: yé vā́tajūtās taráṇibhis évais pári dyā́m sadyás apásas babhūvús, welche, (ṛbhávas) vom Winde beflügelt, auf vordringenden Rossen den Himmel an einem Tage thätig umkreisten
3〉 m., Lauf, Gang
[Page303] 4〉 m., Handlungsweise (bisweilen durch „Weg“ zu übertragen), Gewohnheit, Sitte, Weise
namentlich 5〉 évais, in gewohnter Weise.
-ena 3〉 {128, 3} (agnés).
-ās 3〉 {395, 5} (marútām). _{395, 13}.
-āsas 2〉 {166, 4} (s. o.).
-ais 1〉 etaśébhis {578, 2}. — 2〉 {158, 3}
{292, 4}
{620, 7}
{329, 1} (s. o.). — 3〉 {62, 8} (svébhis)
{79, 2}
{100, 2} (svébhis)
{267, 5}
{395, 5}
{352, 1}. — 4〉 pūrviébhis {117, 14}
suaís {638, 13}
{706, 3}: kébhis cid, auf irgendeine Weise (évais dreisilb. ‒ ⏑ ‒) {712, 13}
pitúr {834, 7}
svébhis {893, 11}. — 5〉 {68, 4}
{95, 6}
{100, 11}. _{100, 18}
{181, 6}
{288, 9}
{298, 12}
{522, 6}
{620, 9}
{677, 4}
{832, 6}
{899, 2}.
evá
2〉 {432, 8}. — 3〉 {440, 6}. — 4〉 {821, 3} (arṣa). — 6d〉 hástena 〰 {935, 3}
f〉 ihá 〰 {911, 42}
{999, 2}. — 8d〉 asyá‿íd {61, 9}. _{61, 10}.
éva:
*-ān 4〉 aryás {492, 2}.
Burnouf
French
एव एव a. (इ) qui va, qui se meut.
एव एव conj. Ainsi:
seulement, ne que
mais, aussi
même, encore
car.
Cette particule est souvent explétive.
Zd. aeva.
Stchoupak
French
एव
conj. (encl.) justement, précisément, seulement (et pas autre
chose
à peine)
immédiatement, déjà
qqf. explétif.