एकाग्र (ekAgra)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishCapeller Eng
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
Englishएकाग्र - ekAgra - - one-pointed
प्राग्दिश् - prAgdiz - - one who has been pointed to or mentioned before
विफलाश - viphalAza - - one whose hopes are disappointed
भग्नमनोरथ - bhagnamanoratha - - one whose wishes are disappointed
विघ्नितेच्छ - vighniteccha - - one whose wishes are disappointed
स्खलितवीर्य - skhalitavIrya - - one whose heroism has been frustrated or disappointed
एकाग्र - ekAgra - - intent
एकाग्र - ekAgra - - celebrated
एकाग्र - ekAgra - - one-pointed
एकाग्र - ekAgra - - absorbed in
एकाग्र - ekAgra - - having one point
एकाग्र - ekAgra - - undisturbed
एकाग्र - ekAgra - - fixing one's attention upon one point or object
एकाग्र - ekAgra - - unperplexed
एकाग्र - ekAgra - - closely attentive
एकाग्र - ekAgra - - known
एकाग्र - ekAgra - - concentrated
एकाग्र - ekAgra - - whole of the long side of a figure which is subdivided
एकाग्र ekAgra concentrated
ऐकाग्र्य aikAgrya concentrated
एकभूत ekabhUta concentrated
एकमनस् ekamanas concentrated
सङ्गृभित saGgRbhita concentrated
समाहित samAhita concentrated
सम्भृत sambhRta concentrated
सत्राच् satrAc concentrated
युक्त yukta concentrated
संप्रयुक्त saMprayukta ppp. concentrated
सुसमाहित susamAhita very concentrated
योक्तव्य yoktavya to be concentrated
सम्भृततम sambhRtatama fully concentrated
युक्तात्मन् yuktAtman concentrated in mind
निष्प्रचार niSpracAra fixed or concentrated
चित्तधारण cittadhAraNa concentrated attention
संराधक saMrAdhaka thoroughly concentrated
नियत niyata quite concentrated upon or devoted to
सम्भृतश्री sambhRtazrI one in whom all beauty is concentrated
सम्भृतक्रतु sambhRtakratu one in whom all knowledge is concentrated
सम्बद्धसैन्यौघ sambaddhasainyaugha one who has the main body of troops concentrated
समाहितधी samAhitadhI one who has concentrated his thoughts in devotion
प्रणिहित praNihita one who has his thoughts concentrated on one point
योज्य yojya one on whom the mind is to be fixed or concentrated
योग yoga combined or concentrated grammatical rule or aphorism
Wilson
EnglishMonier Williams Cologne
EnglishHindi
Hindiएक ओर इशारा किया
Apte Hindi
Hindiएकाग्र
वि* एक-अग्र -
केवल एक पदार्थ या बिन्दु पर स्थिर
एकाग्र
वि* एक-अग्र -
"एक ही ओर ध्यान में मग्न, एकाग्रचित्त, तुला हुआ "
एकाग्र
वि* एक-अग्र -
"अव्यग्र, अचंचल"
Shabdartha Kaustubha
Kannadaएकाग्र
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ಅಗ್ರವುಳ್ಳ /ಒಂದು ತುದಿಯುಳ್ಳ
व्युत्पत्तिः - > एकमग्रमग्रभागं यस्य
एकाग्र
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಒಂದೇ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಾದ
व्युत्पत्तिः - > एकमग्रं विषयप्रवणता यस्य
प्रयोगाः - > "तद्गीतश्रवणैकाग्रां संसदश्रुमुखी बभौ"
उल्लेखाः - > रघु० १५-६६
एकाग्र
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಸ್ಥಿರಮನಸ್ಸುಳ್ಳ /ಬೇರೆ ಯಾವ ವಿಷಯದಲ್ಲಿಯೂ ಆಸಕ್ತವಲ್ಲದ ಮನಸ್ಸುಳ್ಳ
प्रयोगाः - > "मनुमेकाग्रमासीनमभिगम्य महर्षयः"
उल्लेखाः - > मनु० १-१
L R Vaidya
EnglishBopp
LatinSchmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
GermanSanskrit Tibetan
Tibetangcig pu
१) एक २) एकक ३) एकाकिन् ४) एकाग्र ५) मिक्तिका ६) सत्वर
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritएकात्तानायनसर्गाग्राण्यैकाग्रं च तद्गतम् ।
अनन्यवृत्यैकायतनगतं चाथाद्यमादिमम् ॥ १४५८ ॥
पौरस्त्यं प्रथमं पूर्वमादिरग्रमथान्तिमम् ।
जघन्यमन्त्यं चरममन्तपाश्चात्त्यपश्चिमे ॥ १४५९ ॥
एकतान (क्ली), एकायन (क्ली), एकसर्ग (क्ली), एकाग्र (क्ली), ऐकाग्र (क्ली), तद्गत (क्ली), अनन्यवृत्ति (स्त्री), एकायनगत (क्ली), आद्य (क्ली), आदिम (क्ली), पौरस्त्य (क्ली), प्रथम (क्ली), पूर्व (क्ली), आदि (पुं), अग्र (क्ली), अन्तिम (क्ली), जघन्य (क्ली), अन्त्य (क्ली), चरम (क्ली), अन्त (क्ली), पाश्चात्त्य (क्ली), पश्चिम (क्ली)
अभिधानरत्नमाला
Sanskritएकायन
एकायन, एकाग्र, एकतान
एकायनं तथैकाग्रमेकतानं च तद्गतम् ॥ ५३४ ॥
verse 2.1.1.534
page 0061
अमरकोशः
SanskritWord: एकाग्रः
Root: एकाग्र
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ known
⇒ intent
⇒ celebrated
⇒ unperplexed
⇒ absorbed in
⇒ one-pointed
⇒ undisturbed
⇒ concentrated
⇒ having one point
⇒ closely attentive
⇒ fixing one's attention upon one point or object
Shloka(s):
3|1|79|2 ► एकतानोऽनन्यवृत्तिरेकाग्रैकायनावपि॥ (विशेष्यनिघ्नवर्गः)
3|1|80|1 ► अप्येकसर्ग एकाग्र्योऽप्येकायनगतोऽपि सः। (विशेष्यनिघ्नवर्गः)
Synonym(s):
➠ 3|1|79|2 ⇢ एकतानः (एकतान) (पुं) ⇒ closely attentive, harmonious tone or song, of the same or equal extent, directed to one object only, attention fixed on one object only, having the mind fixed on one object only
➠ 3|1|79|2 ⇢ (एकतान) (स्त्री) ⇒ closely attentive, harmonious tone or song, of the same or equal extent, directed to one object only, attention fixed on one object only, having the mind fixed on one object only
➠ 3|1|79|2 ⇢ एकतानम् (एकतान) (नपुं) ⇒ closely attentive, harmonious tone or song, of the same or equal extent, directed to one object only, attention fixed on one object only, having the mind fixed on one object only
➠ 3|1|79|2 ⇢ अनन्यवृत्तिः (अनन्यवृत्ति) (पुं)
➠ 3|1|79|2 ⇢ अनन्यवृत्तिः (अनन्यवृत्ति) (स्त्री)
➠ 3|1|79|2 ⇢ अनन्यवृत्ति (अनन्यवृत्ति) (नपुं)
➠ 3|1|79|2 ⇢ एकाग्रः (एकाग्र) (पुं) ⇒ known, intent, celebrated, unperplexed, absorbed in, one-pointed, undisturbed, concentrated, having one point, closely attentive, fixing one's attention upon one point or object
➠ 3|1|79|2 ⇢ (एकाग्र) (स्त्री) ⇒ known, intent, celebrated, unperplexed, absorbed in, one-pointed, undisturbed, concentrated, having one point, closely attentive, fixing one's attention upon one point or object
➠ 3|1|79|2 ⇢ एकाग्रम् (एकाग्र) (नपुं) ⇒ known, intent, celebrated, unperplexed, absorbed in, one-pointed, undisturbed, concentrated, having one point, closely attentive, fixing one's attention upon one point or object
➠ 3|1|79|2 ⇢ एकायनः (एकायन) (पुं) ⇒ absorbed in, closely attentive, passable for only one, fixing one's thoughts on one object
➠ 3|1|79|2 ⇢ (एकायन) (स्त्री) ⇒ absorbed in, closely attentive, passable for only one, fixing one's thoughts on one object
➠ 3|1|79|2 ⇢ एकायनम् (एकायन) (नपुं) ⇒ absorbed in, closely attentive, passable for only one, fixing one's thoughts on one object
➠ 3|1|80|1 ⇢ एकसर्गः (एकसर्ग) (पुं) ⇒ closely attentive, having the mind intent upon one object
➠ 3|1|80|1 ⇢ (एकसर्ग) (स्त्री) ⇒ closely attentive, having the mind intent upon one object
➠ 3|1|80|1 ⇢ एकसर्गम् (एकसर्ग) (नपुं) ⇒ closely attentive, having the mind intent upon one object
➠ 3|1|80|1 ⇢ एकाग्र्यः (एकाग्र्य) (पुं)
➠ 3|1|80|1 ⇢ (एकाग्र्य) (स्त्री)
➠ 3|1|80|1 ⇢ एकाग्र्यम् (एकाग्र्य) (नपुं)
➠ 3|1|80|1 ⇢ एकायनगतः (एकायनगत) (पुं) ⇒ walking on a foot-path only wide enough for one, one who has fixed all his thoughts on one object
➠ 3|1|80|1 ⇢ (एकायनगत) (स्त्री) ⇒ walking on a foot-path only wide enough for one, one who has fixed all his thoughts on one object
➠ 3|1|80|1 ⇢ एकायनगतम् (एकायनगत) (नपुं) ⇒ walking on a foot-path only wide enough for one, one who has fixed all his thoughts on one object
Related word(s):
जातिः ➡ मनुष्यः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritएकाग्रः, त्रि, (एकं एकस्मिन् वा अग्रं पुरोगतं ज्ञेय-मस्य ।) अनन्यचित्तः । तत्पर्य्यायः । एकतानः २अनन्यवृत्तिः ३ एकायनः ४ एकसर्गः ५ एकाग्य्रः ६एकायनगतः ७ । इत्यमरः ॥
(यथा, मनुः । १ । १ ।“मनुमेकाग्रमासीनमभिगम्य महर्षयः” ।“एकाग्रं विषयान्तराव्याक्षिप्तचित्तम्” । इतिकुल्लुकभट्टः । तथा भागवते ८ । १६ । ३ ।“मनश्चैकाग्रया बुद्ध्या भगवत्यखिलात्मनि ।वासुदेवे समाधाय चचार ह परव्रतम्” ॥
तथा गीतायाम् ६ । १२ ।“तत्रैकाग्रं मनः कृत्वा यतचित्तेन्द्रियक्रियः ।उपविश्यासाने युञ्ज्याद्योगमात्मविशुद्धये” ॥
“एकाग्रं विक्षेपरहितं मनः कृत्वा” । इति स्वामि-टीका ।) अनाकुलः । इति मेदिनी ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskritएकाग्र एकमग्रं विषयप्रवणता यस्य । १ विषयान्तरव्या-वृत्तैकमात्रविषयकचित्तवृत्तिके २ विक्षेपरहितज्ञाने च ।“मनुमेकाग्रमासीनमभिगम्य महर्षयः” मनुः । स्वार्थे अण् ।ऐकाग्र अत्रार्थे । तस्य भावः ष्यञ् ऐकाग्र्य तद्भावे “मनसश्चेन्द्रयाणाञ्चाप्यैकाग्र्यं निश्चितं तपः” भा०व० २५ अ० । “तद्गीतिश्रवणैकाग्र्या संसदश्रुमुखो बभौ”रघु० । तल् एकाग्रता स्त्वी, त्व एकाग्रत्व तत्रार्थे ।एकाग्रता च चित्तस्य धर्म्मविशेषः विषयान्तरावलम्बनरूपसंसर्गशून्यः । एकविषयकधारावाहिकवृत्तिरूपःस च त्रिगुणात्मकस्य चित्तस्य सत्वगुणोद्रेके रजोगुणकृतविक्षेपाभावात् तमोगुणकृततन्त्राद्यभावाच्च उदेति ।तत्र बाह्याभ्यन्तरकारणाग्युक्तानि” पात० सू०भाष्यविवरणेषु यथा “यस्य चित्तस्यावस्थितस्येदं शास्त्रेणपरिकर्म्म निर्द्दिश्यते, तत्कथम्? भा० ।“मैत्रीकरुण मुदितोपेक्षाणां सुखदुःखपुण्यापुण्यविषया-णां भावनातश्चित्तप्रसादनम्” सू० ।“तत्र सर्व्वप्राणिषु सुखसम्भीगापन्नेषु मैत्रीं भावयेत्दुःखितेषु करुणाम्, पुण्यात्मकेषु मुदिताम्, अपु-ण्यशीलेषूपेक्षाम् । एवमस्य भावयतः शुक्लोधर्म्मौपजायतेततश्चित्तं प्रसीदति प्रसन्नमेकाग्रं स्थितिपदं लभते” भा० ।“अपरिकर्म्मितमनसोऽसूयादिमतः समाधितदुपायसम्यत्त्य-नुत्पादात् चित्तप्रसादनोपायानसूयादिविरोधिनः प्रति-पादयितुमुपक्रमते--यस्य, --चित्तस्यावस्थितस्येदमिति । मै-त्रीकरुणेत्यादि प्रसादनान्तम् । सुखितेषु मेत्रीं सौहार्द्दंभावयत ईर्षाकालुष्यं निवर्त्तते चित्तस्य । दुःखि-तेषु च करुणामात्मनीव परस्मिन् दुःखप्रहाणेच्छां भा-वयतः परापकारचिकीर्षाकालुष्यं चेतसोनिवर्त्तते ।पुण्यशीलेषु प्राणिषु मुदितां हर्षं भावयतः असूयाकालुष्यंचे तसो निवर्त्तते । अपुण्यशीलेषु चोपेक्षां माध्यस्थ्यंभावयतोऽमर्षकालुष्यं चेतसोनिवर्त्तते । ततश्चास्य रा-जसतामसधर्म्मनिवृत्तौ सात्विकः शुक्लोवर्म्म उपजायते ।सत्वोत्कर्षसम्पन्नः सम्भवति । वृत्तिनिरोधपक्षे तस्य प्र-सादस्वाभाव्याच्चित्तं प्रसीदति प्रसन्नञ्च वक्ष्यामाणेभ्यउपायेभ्यः एकाग्रं स्थितिपदं कमते । असत्यां पुनर्मेत्र्या-दिभावनायां न ते उपायाः स्थित्यै कल्पन्ते--तानिदानींस्थित्युपायानाह” वाचस्पतिविवरणम् ।“प्रच्छर्द्दनविधारणाभ्यां वा प्राणस्य” सू० ।“कोष्ठ्यस्य वायोर्नासिकापुटाभ्यां प्रयत्नविशेषात् वमनंप्रच्छर्द्दनं, विधारणं प्राणायामः ताभ्यां वा मनसः स्थितिंसंप्रसादयेत्” भा०“वाशब्दो वक्ष्यमाणोपायान्तरापेक्षी विकल्पार्थो न, मैत्र्यादिभावनापेक्षया तया सह समुच्चयात् । प्रच्छर्द्दनं वि-वृणोति--कोष्ठ्यस्येति । प्रयत्नविशेषात् योगशास्त्रविहि-तात् येन कोष्ठ्योवायुर्नासिकापुटाभ्यां शनैरेच्यते । वि-धारणं विवृणोति विधारणं प्राणायामः रेचितस्यकोष्ठ्यस्य वायोर्यदायामो बहिरेव स्थापनं न तु सहसा-प्रवेशनं तदेताभ्यां प्रच्छर्द्दनविधारणाभ्यां वायोर्लधूकृत-शरीरस्य मनः स्थितिपदं लभते । अत्र चोत्तरसूत्रगतात्स्थितिनिवन्धनीतिपदात् स्थितिग्रहणमाकृष्य सम्प्रसादयेदि-त्यर्थप्राप्तेन सम्बन्धनीयः” विव० । “स्थित्युपायान्तरमाह” भा०“विषयवती वा प्रवृत्तिरुत्पन्ना मनसः स्थितिनि वन्धनी” सू०“नासिकाग्रे धारयतोऽस्य या दिव्यगन्धसंवित्सा गन्ध-प्रवृत्तिः, जिह्वाग्रे रसंवित्, तालुनि रूपसंवित्, जिह्वा-मध्ये स्पर्शसंवित्, जिह्वामूले शब्दसंवित्, इत्येताः प्रवृ-त्तय उत्पन्नाश्चित्तं स्थितौ निबध्नन्ति संशयं विधमन्तिसमाधिप्रज्ञायाञ्च द्वारीभवन्तीति” भा० ।“व्याचष्टे--नासिकाग्रे धारयत इति । धारणाध्यान-समाधीन् कुर्वतस्तज्जयात् या दिव्यगन्धसंवित् साक्षात्-कारः एवमन्वास्वपि प्रवृत्तिषु योज्यम् । एतच्चागमात्प्रत्येतव्यं नोपपत्तितः” विवरणम् ।तत्र सामान्यकारणञ्च शौचमेव तत्रोक्तम् “शौचात् स्वाङ्गज-योजुपुप्सापरैरसंसर्गः” सू० “सत्वशुद्धिसौमनस्यैकाग्र्येन्द्रि-यजयात्मदर्शनयेग्यत्वानि च” सू० । “शुचेः सत्वशुद्धिस्ततःसौमनस्यं तत ऐकाग्र्यं तत इन्द्रियजयस्ततश्चात्मदर्शनयोग्यत्वंबुद्धिसत्वस्य भवतीति एतत् शौचस्थैर्य्यादधिगम्यते” भा० ।तत्राद्यं सूत्रं वाह्यशौचसूचकं द्वितीयन्तु आन्तरशौच-सूचकम् “चित्तमलानां क्षालने चित्तममलं भवति वैमल्यात्सौमनस्यं स्वच्छता स्वच्छत्वादैकाग्र्यं ततो मनोवश्यादिन्द्रि-याणां जयस्तज्जयादात्मदर्शनयोग्यं भवतीति क्रमेणआन्तरशौचस्य फलमुक्तम् । एतच्च विवरणे स्थितम् एका-ग्रताया आविर्भावे यथा समाधिलाभस्तथा तत्रैवोक्तम्“सर्वार्थतैकाग्र तयोः क्षयोदयौ चित्तस्य समाधिपरिणामः”सू० “सर्व्वार्थता चित्तधर्म्मः एकाग्रता च चित्तधर्म्मसर्व्वार्थतायाः क्षयस्तिरोभाव इत्यर्थः एकाग्रताया उदयआविर्भाव इत्यर्थः तयोर्धर्म्मित्वेनानुगत चित्तं, तदिदंचित्तसपायोपजनयोः स्वात्ममूतयोर्धर्म्मयोरनुगतं समा-धीयते स चित्तस्य समाधिपरिणामः” भा० ।“संप्रज्ञातसमाधिपरिणामावस्थां चित्तस्य दर्शयति ।सर्व्वार्थेत्यादि । विक्षिप्तता सर्व्वार्थता । सन्न विनश्यतीतिक्षयस्तिरीभावः, नासदुत्पद्यत इति उदय आविर्भावः ।आत्ममूतयोः सर्व्वार्थतैकाग्रतयोः धर्म्मयोः यौ अपायो-पजनौ सर्व्वार्थताया अपायः एकाग्रताया उपजनस्तयोरनुगतं चित्तं समाधीयते पूर्व्वापरीभूतसाध्यभानसमाधिविशेषणं भवतीति” वा० विवरणम् ।“ततः पुनः शान्तोदितौ तुल्यप्रत्ययौ चित्तस्येकाग्रतापरिणामः” सू० ।“समाहितचित्तस्य पूर्व्वप्रत्ययः शान्त उत्तरस्तत्सदृशउदितः समाधिचित्तभूम्योरनुगतं पुनस्तथैव आ स-माधिम्रेषादिति । स खल्वयं धर्म्मिणश्चित्तस्यैकाग्रतापरिणामः” भा० ।“पुनः समाधेः पूर्व्वापरीभूताया अवस्थायाः निष्-पत्तौ सत्यां शान्तोदितावतीतवर्त्तमानौ तुल्यौ च तौप्रत्ययौ चेति तुल्यप्रत्ययौ एकाग्रतायान्तु द्वयोः सादृश्यंसमाहितचित्तस्येति समाधिनिष्पत्तिः दर्शिता । तथै-वैकाग्र्यस्यावधिमाह आसमाधिभ्रेषात् । असमाधिभ्रंशादिति” । वा० विवरणम् ।
Capeller
GermanNo entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.
