| YouTube Channel

ऋच्छ (Rccha)

 
शब्दसागरः
English
ऋच्छ r. 6th cl. (ऋच्छति)
1. To go, to move.
2. To fail in faculties.
3. To
become hard or stiff, to congeal.
4. To incur.
Wilson
English
ऋच्छ r. 6th cl. (ऋच्छति)
1 To go, to move.
2 To fail in faculties.
3 To become hard or stiff, to congeal.
4 To incur.
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 ऋच्छ्
मूलधातुः:
 ऋच्छ
धात्वर्थः:
 गति-प्रलय-इन्द्रिय-मूर्तिभावेषु
गणः:
 तुदादिः
कर्मकत्वं:
 अकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 परस्मैपदी
रूपम्:
 ऋच्छति
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
ऋच्छ, श मूर्त्तौ । गमने । मोहे । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(तुदां-परं-सकं अकञ्च-सेट् ।) श ऋच्छती ऋ-च्छन्ती । मूर्त्तिः कठिनीभावः । “मूर्त्तिः काठिन्य-काययोरित्यमरात् । ऋच्छति घृतं कठिनं स्यादि-त्यर्थः । ऋच्छति वृद्धो गच्छति मुह्यति वेत्यर्थः ।मोहस्थाने इन्द्रियप्रलयं पठन्ति प्राञ्चः । ऋच्छतिवृद्धस्येन्द्रियंप्रलीयते इत्यर्थः । इति रमानाथः” ॥
इति दुर्गादासः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
ऋच्छ मोहे मूर्त्तौ (कठिनीभावे) अक० गमने
सक०
 तुदा०
पर०
 सेट् । ऋच्छति आर्च्छीत् आनर्च्छ । उपसर्गात् अस्यादेर्वृद्धिः प्रार्च्छति अपार्च्छति । “उपसर्गाः क्रियायोगे”पा० इत्युक्तेः यत्क्रियया योगस्तत्व्रियायामेवोपसर्गत्वम् तेनप्रगतः ऋच्छकोऽस्मात् वाक्ये प्रादि० ब० । प्रर्च्छकः इत्यादौ नवृद्धिः अत्र प्रस्य गमेरुपसर्गत्वेन ऋच्छोपसर्गत्वाभावात् ।
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“ऋच्छ गतीन्द्रियप्रलयमूर्तिभावेषु”@} 2 इन्द्रियप्रलयः = सम्मोहः, मूर्तिभावः = काठिन्यम्।
ऋच्छकः-च्छिका, ऋच्छकः-च्छिका, 3 ऋचिच्छिषकः-षिका
ऋच्छिता-त्री, ऋच्छयिता-त्री, ऋचिच्छिषिता-त्री
ऋच्छन्- 4 न्ती-ती, ऋच्छयन्-न्ती, ऋचिच्छिषन्-न्ती
ऋच्छिष्यन्-न्ती-ती, ऋच्छयिष्यन्-न्ती-ती, ऋचिच्छिषिष्यन्-न्ती-ती
5 समृच्छमानः, ऋच्छयमानः, 6 समृचिच्छिषमाणः
समृच्छिष्यमाणः, ऋच्छयिष्यमाणः, समृचिच्छिषिष्यमाणः
7 8 समृट्-समृड्-समृच्छौ-समृच्छः
-- -- ऋच्छितम्-तः, ऋच्छितम्-तः, ऋचिच्छिषितः-तवान्
ऋच्छः, 9 उपार्च्छः, ऋचिच्छिषुः, ऋचिच्छयिषुः
ऋच्छितव्यम्, ऋच्छयितव्यम्, ऋचिच्छिषितव्यम्
ऋच्छनीयम्, ऋच्छनीयम्, ऋचिच्छिषणीयम्
ऋच्छ्यम्, ऋच्छ्यम्, ऋचिच्छिष्यम्
ईषदृच्छः, दुरृच्छः, स्वृच्छः
-- ऋच्छ्यमानः, ऋच्छ्यमानः, ऋचिच्छिष्यमाणः
ऋच्छः, ऋच्छः, ऋचिच्छिषः
ऋच्छितुम्, ऋच्छयितुम्, ऋचिच्छिषितुम्
ऋच्छा, ऋच्छना, ऋचिच्छिषा
ऋचिच्छयिषा
ऋच्छनम्, ऋच्छनम्, ऋचिच्छिषणम्
ऋच्छित्वा, ऋच्छयित्वा, ऋचिच्छिषित्वा
समृच्छ्य, समृच्छ्य, समृचिच्छिष्य
ऋच्छम् २, ऋच्छित्वा २, ऋच्छम् २, ऋच्छयित्वा २, ऋचिच्छिषम् २
ऋचिच्छिषित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१२०)
02
=>
 (६-तुदादिः-१२९६। सक। सेट्। पर।)
03
=>
 [[३। चकारछकारयोर्द्वित्वे ‘हलादिः शेषः’ (७-४-६०) इति चकारस्य शेषः।]]
04
=>
 [[४। ‘आच्छीनद्योर्नुम्’ (७-१-८०) इति वा नुम्।]]
05
=>
 [[५। ‘समो गम्मृच्छिभ्याम्--’ (१-३-२९) इति सम्पूर्वकात् शानच्।]]
06
=>
 [[६। ‘पूर्ववत् सनः’ (१-३-६२) इति आत्मनेपदी।]]
07
=>
 [पृष्ठम्०१२१+ २६]
08
=>
 [[१। ‘च्छ्वोः शूडनुनासिके च’ (६-४-१९) इति सतुक्कस्य छकारस्य शकारे ‘व्रश्चभ्रस्ज--’ (८-२-३६) इति षत्वम्। जश्त्वविकल्पः।]]
09
=>
 [[२। ‘उपसर्गादृति धातौ’ (६-१-९१) इति वृद्धिः।]]
Stchoupak
French
ऋच्छ-
v. यद्-ऋच्छा-।