| YouTube Channel

उष्णीषः (uSNISaH)

 
Apte
English
उष्णीषः [uṣṇīṣḥ] षम् [ṣam], षम् [उष्णमीषते हिनस्ति ईष् Tv.]
Anything wound round the head. रक्तोष्णीषधराः स्त्रियः
Rām.*
6.8.6. उष्णीषबन्धस्थाने ललाटोपरि पट्टबन्धरेखा.
Hence, a turban, diadem, crownet
बलाकापाण्डुरोष्णीषम्
Mk.*
5.19. हेमासने कृतोष्णीषमभिषिच्य नृपं व्यधात् Bm. 1.678. उष्णीषेणैव शुचिना व्यभादुत्तंसधारिणा Śiva. B.21.29. and 22.8. ˚पट्ट
K.*
16
Ratn.*
1.4.
A distinguishing mark.
A characteristic mark (of hair) on the head of a Buddha which indicates his future sanctity उष्णीषः स्फुट एष मूर्धनि विभात्यूर्णेयमन्तर्भुवोः Nāg.1.17.
The top of a building.
Apte 1890
English
उष्णीषः,
षं [उष्णमीषते हिनस्ति ईष्-क Tv.] 1 Anything wound round the head.
2 Hence, a turban, diadem, crownet
बलाकापांडुरोष्णीषं Mk. 5. 19
°पट्ट K. 106
Ratn. 1. 4.
3 A distinguishing mark.
4 A characteristic mark (of hair) on the head of a Buddha which indicates his future sanctity.
Apte Hindi
Hindi
उष्णीषः
पुं*
- उष्णमीषते हिनस्ति - इष्+क तारा*
जो सिर के चारों ओर बाँधी जाय
उष्णीषः
पुं*
- उष्णमीषते हिनस्ति - इष्+क तारा*
"अतः पगड़ी, साफा, शिरोवेष्टन, मुकुट"
उष्णीषः
पुं*
- उष्णमीषते हिनस्ति - इष्+क तारा*
प्रभेदक चिह्न
उष्णीषः
पुं*
- उष्णमीषते हिनस्ति ईष्+क
पगड़ी
उष्णीषः
पुं*
- -
किसी भवन की चोटी
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
उष्णीषः, शिरोवेष्टनम्
noun
मस्तकावच्छेदनार्थः उपयुक्तः दीर्घपटः।
"सः आतपे उष्णीषं बध्नाति।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
उष्णीषः,
पुं,
क्ली,
(उष्णमीषते हिनस्तीति ईष गति-हिंसादर्शनेषु इगुपधेति कः शकन्ध्वादिः ।)शिरोवेष्टः इत्यमरः
पाग इति भाषा अस्यगुणाः केशचक्षुरायुर्वद्धकत्वम् धूलिशीतोष्ण-निवारकत्वञ्च इति राजवल्लभः
यथा ।“उष्णीषं कान्तिकृत् केश्यं रजोवातकफापहम् ।लघु चेच्छस्यते यस्मात् गुरुपित्ताक्षिरोगकृत्”
इति भावप्रकाशः
किरीटः (यथा, महाभारतेसौभबधोपाख्याने २१ २४ ।“विशीर्णमलिनोष्णीषः प्रकीर्णाम्बरमूर्द्धजः” ।रजोऽवश्यायसूर्य्यांशुहिमानिलनिवारणं ।प्रतिश्यायशिरःशूल-हरञ्चोष्णीषधारणम् ।इति वैद्यकचक्रपाणिकृतद्रव्यगुणे गुणानां क्रिया-भिधानादिवर्गे
“बाणवारं मृजावर्णतेजोबलविवर्द्धनम् ।पवित्रं केश्यमुष्णीषं वातातपरजापहम्”
इति सुश्रुते चिकित्सितस्थाने २४ अध्याये
)चिह्नान्तरम् इति मेदिनी