उष (uSa)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 उष r. 1st cl. (ओषति) To burn.  (उ, ) उषु (ओषति) To kill or injure: with प्र
prefixed,  this root makes प्रोषति,  &c.

 उष m.
  (-षः)
	 1. Early morning,  dawn,  day-break.
	 2. A libidinous man. 
3. Bdellium. 
	 4. Saline earth.
	 f.
  (-षा)
	 1. A cow.
	 2. Burning,  scorch-
ing.
	 3. A proper name,  the wife of ANIRUDDHA.
	 4. Night.
	 5. A
pot
 also उखा. ind. The end of night or day-break.
 E.
  उष् to burn, 
क affix and fem.  do टाप्
 the affix of the particle is का.

Capeller Eng

English

 उ॑ष a.
  desirous,  eager.  

Yates

English

 उष (षः) 1.
m.
  Early morning
 a liber-
tine
 saline earth. (षा)
f.
  Night
a cow
 a pot
 burning.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

उष 	-	  uSa 	-	 n.
  	-	 fossile salt

उष 	-	  uSa 	-	 f.
  	-	 aurora
उपकाश 	-	  upakAza 	-	 m.
  	-	 aurora

Wilson

English

 उष r. 1st cl. (ओषति) To burn.  (उ, ) उषु (ओषति). To kill
or injure: with प्र prefixed,  this root makes प्रोषति,  &c.

 उष
m.
  (-षः)
1 Early morning,  dawn,  day-break.
2 A libidinous man. 
3 Bdellium. 
4 Saline earth.
f.
  (-षा)
1 A cow.
2 Burning,  scorching.
3 A proper name,  the wife of ANIRUDDHA.
4 Night.
5 A pot
 also उखा. ind. The end of night or day-break.
E.
  उष to burn,  क affix and fem.  do. टाप्
 the affix of the
particle is का.

Apte

English

उष [uṣa],  a.
  Burning.

षः Early morning,  dawn,  daybreak.

A libidinous man, 

Saline earth.

Bdellium. 

Apte 1890

English

 उष a. Burning. 
षः 1 Early morning,  dawn,  day-break. 
2 A libidinous man. 
3 Saline earth. 
4 Bdellium. 

Monier Williams Cologne

English

 1. उष m.
  (for 2. See s.v.
 ) early morning,  dawn,  daybreak,  L.
 

 bdellium

 saline earth,  L.
 

 उष n.
  fossile salt,  L.
  (cf.   ऊष.)

 उषः (in comp.  for उष॑स् below).

 2. उष (for 1. See col. 1) m.
  (probably for उश,  fr.
  √ वश्
 cf.
   उश-दह्),  a lover,  L.
 

 उष a See under √ 1. उष्

Monier Williams 1872

English

 1. उष,  अस्,  m. bdellium
 saline earth
 (अम्),  n.
fossile salt. See ऊष।

 2. उष,  अस्,  आ,  अम्,  Ved. shining,  brilliant
 (अस्), 
m. early morning,  dawn,  day-break.

 उष 3. उष,  अस्,  आ,  अम् (connected with rt.
वश्),  wishing,  desiring
 (अस्),  m. a lover.

Macdonell

English

 उष úṣ-a,  eager,  desirous.

Apte Hindi

Hindi

उषः
पुं*
  - उष्+क
"प्रभात काल,  पौ फटना"

उषः
पुं*
  - उष्+क
लम्पट

उषः
पुं*
  - उष्+क
रिहाली धरती

Shabdartha Kaustubha

Kannada

उष - दाहे (भ्वा० पर० सक० से०) ओषति ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಬಾಯಾರಿಸು

उष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾಮುಕ /ಕಾಮಾತುರ /ಕಾಮಾಸಕ್ತ
निष्पत्तिः - > उष (दाहे) - "कः" (३-१-१३५)
उष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗುಗ್ಗುಳ
उष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರಾತ್ರಿಯ ಶೇಷ /ಉಷಃಕಾಲ /ಬೆಳಗಿನ ಜಾವ
उष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಾತಃಕಾಲ
उष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಚೌಳು ಮಣ್ಣು
विस्तारः - > "उषः कामिनि गुग्गुलौ । रात्रिशेषे उषायां तु केचिदाहुः तदव्ययम् । उषः क्षारमृत्तिकायां प्रभातेऽपि पुमानयम्" - मेदि० ।
उष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದಿವಸ /ಹಗಲು
उष
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ದಹಿಸುವ /ಸುಡುವ

L R Vaidya

English

 uza {% m. %} 1. Early morning
 2. a libidinous man
 3. saline earth.

Bopp

Latin

 उष m. (r. उष् lucere s. अ) diluculum,  v. उषस्.

धातुपाठः (Krishnacharya)

Sanskrit

धातुः:
  उष्
मूलधातुः:
   उष
धात्वर्थः:
  दाहे
गणः:
  भ्वादिः
कर्मकत्वं:
  सकर्मकः
इट्त्वं:
  
उपग्रहः:
  परस्मैपदी
रूपम्:
  ओषति
अनुबन्धादिविशेषः:
  उष्णः

धातुप्रदीपः

Sanskrit

उषँ उष दाहे 
- ओषति  उवोष ओषाञ्चकार  ऊष्मा-बहुलवचनाददीर्घः  696

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

कल्य
कल्य,  उष,  प्रत्यूष,  प्रगे,  प्रभात,  विभात
कल्यमुषः प्रत्यूषं प्रगे प्रभातं भवेद्विभातं च ।
verse 1.1.1.111
page 0014

Vedic Reference

English

 Uṣa,  ‘salt ground, ’ occurs as a variant of Ūṣa in the
Maitrāyaṇī Saṃhitā (i. 6,  3).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 उष उ बधे,  दहि । इति कविकल्पद्रुमः ॥
 (भ्वादिं-परं-सकं-सेट् ।) ह्रस्वादिः । उ ओषित्वा उष्ट्वा ।ओषति । क्त्वावेट्त्वान्नेमडीश्वीत्यादिना इमोनिषेधे निष्ठायां उष्टः । दहि भस्मीकरणे । इतिद्बुर्गादासः ॥

 उष बधे । दहि । इति कविकल्पद्रुमः ॥
 (भ्वादिं-परं-सकं-सेट् ।) ओषति । उषितः । दहि भस्मी-करणे । इति दुर्गादासः ॥
 (यथा,  मनुः । ९ । २७३ ।“यश्चापि धर्म्मसमयात् प्रच्युती धर्म्मजीवनः ।दण्डेनैव तमप्योषेत् स्वकाद्धर्म्माद्धि विच्युतम्” ॥
)

 उषं,  क्ली,
   (उष + क ।) पांशुजलवणम् । इति रत्न-माला ॥

 उषः,  पुं,
   (उष + क ।) कामी । गुग्गुलुः । रात्रि-शेषः । दिनम् । इति मेदिनी ॥
 (दहनबधकर्त्तरि, त्रि ।) क्षारमृत्तिका । इति शब्दरत्नावली ॥

 उषः,  [स्] क्ली,
   (ओषति नाशयत्यन्धकारम् ।उष + “उषः किदिति” ४ । २३३ । उणादिसूत्रेणअसिः ।) प्रत्यूषः । इत्यमरः ।(“आसीदासन्ननिर्व्वाणः प्रदीपार्च्चिरिवोषसि” ।इति रघुः । १२ । १ । तथा,  माधे । ११ । १७ ।“पुनरुषसि विविक्तैर्मातरिश्वावचूर्ण्य” ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 उष दाहे बधे च भ्वा०
  पर०
  सक०
  सेट् । ओषति औषीत् औषाम्बभूव आस चकार उवोष ओषित्वा । णोषितः--उषितः ।उष्मा । कर्म्मणि उष्यते ओषामासे ऊषे “ओषामासे मत्सरोत्पातवाताश्लिष्यद्दन्तक्ष्मारुहाम्” माघः । “हिरण्यमायु-रन्नञ्च भूर्गौश्चाप्योषतस्तनुम्” मनुः । “दण्डेनैव तमप्योषेत्स्वकाद्धर्म्माद्धि विच्युतम्” मनुः ओषाञ्चकार कामाग्नि-र्दशवक्त्रमहर्निशम्” भट्टिः “चिचेत रामस्तत्कृच्छ्रमोषाञ्चक्रेशुचेश्वरः” भट्टिः तस्य “मूत्रप्रतीघातादुष्यते चूष्यते दह्यतेपच्यते इव” सुश्रुतः ।

 उष दाहे बधे च भ्वा०
  पर०
  सेट् उदित् सक०
  सेट् ।ओषति औषीत् ओषाम् बभूव--आस--चकार उवोष ।उदित्त्वात् ओषित्वा उष्ट्वा वेट् । क्त । उष्टः । ओषणः ।अभि--सर्व्वतो दाहे । “योऽभ्युष्टमिश्र इव” शत० ब्रा०११,  २,  ७,  २३ । अभित ओषणं अभ्युष्ट सर्व्वतोदाहः तेन-भिश्र इव” भा० ।अव--अधःसन्तापनेन दाहे । अवोषः अधोभागे दग्धो अन्नभेदः अपूपादि० ।उद्--आधिक्येन दाहे । “मा मोदोषिष्टम् मा मा हिंसिष्ट-म्” शत० ब्रा० १,  ५,  १,  २५ । “युवां मामुत्कृष्टमाधि-क्येन वा उदोषिष्टं दाहं काष्टम्” भा० ।उप--सामीप्येन दाहे । “अग्निना वा कक्षमुपोषेत्” आश्व०गृ० २,  ४,  ९ । तमग्निभिः समुपोषेत्तदेनम्” शत० ब्रा०१२,  ५,  १,  १३ । उपवासे च उपोषणम् ।प्रति--प्रतिदाहे । “स त्वमग्ने प्रतीकेन प्रत्योषः यातुधान्यः”ऋ० १०,  ११८,  ८ । प्रत्येकदाहे च “प्रत्युष्टं रक्षः प्रत्युष्टाअरातयः” यजु० १,  ७,  “प्रत्युष्टं प्रत्येकं दग्धम्” वेददी० ।

 उष त्रि०
  उष--क । १ दाहके २ सन्ध्यात्रयसमये ३ कामिनि४ गुग्गुलौ । ५ रात्रिशेषे पु०
  मेदि० । रात्रिशेषश्च मुहूर्त्ता-त्मककालः पञ्चपञ्चाशदघटिकोत्तरसूर्यार्द्धोदयपर्यन्त-कालः । ६ दिवसे पु०
  ।

क्षीरतरङ्गिणी

Sanskrit

उषँ उष  दाहे
- ओषति  उषविदजागुरन्यतरस्याम् (तु 0 3138) इति लिट्याम् वा-ओषाञ्चकार,  उवोष  उणादावुल्का,  उल्मुकम्,  उलपः सूक्ष्मलताभिधानम्,  उल्वं जरायुः  उषिकुषिगर्तिभ्यस्थन्  उ0 24) ओष्ठः  इण्षिञ्जिदीङुष्यविभ्यो नक् (उ0 32) उष्णः उषिखनिभ्यां कित् (उ0 4162) उष्ट्रः उष्ट्री  उषः कित् (उ0 4234) उषाः  असुन् (दश0 उ0 949) उषः प्रभातम्  675

धातुवृत्तिः

Sanskrit

उषँ उष  (अर्थः)  दाहे
(ओषति ओषां चकार )"उषदि'' इत्याम्विकल्पः ( उवोष  ऊषतुः उवोषिथ) पिद्वचनेषु गुणस्य स्थानिवत्त्वादुषशब्दस्य द्वित्वम् पुनर्गुणे "अभ्यासस्या'' इत्युवङ्यङ् न चाभ्यासस्यानादिष्टादचः पूर्वत्वे गुणस्य स्थानिवत्त्वम्,  असवर्णग्रहणसामर्थ्यादिति प्रागेवोपपादितम् (ओषिता ओषिष्यति ओषतु ओषत् ओषेत् उष्यात् औषीत् ओषिषिषति ओषयति मा भवानुषिषत् ) प्रत्युष्टमित्यत्र भट्टभास्करः "ओदितश्च'' इत्यत्र चकारस्यानुक्तसमुच्चयार्थत्वादाश्वस्तादिवदिट्प्रतिषेध (ऊष्मा) मनिनि बाहुलकाद् दीर्घः ऊष रुजायामित्यस्माद्वा (उणः उण्सिध्युपीति नक् (ऊष्णिका) यवागूः "ब्राह्मणकोष्णिके संज्ञायाम्'' इति कनि निपात्यते उष्णं करोति (उष्णकोलसः) "शीतोष्णाभ्यां कारिणि'' इति कन् उष्णं न सहते (उष्णालुः) "शीतोष्णतृप्रेभ्यस्तदसहने'' इत्यालुच् ( ओष्ठः ) "उषिकुषिकाशिभ्यष्ठन्'' इति ठन् ( बिम्बोष्ठी बिम्बोष्ठा ) "नासिकोदरौष्ठ'' इति वा ङीष् [ ओत्वोष्ठयोः समासे वा ] इति पररूपं वृद्धेरपवादः अन्यदा वृद्धौ ( बिम्बौष्ठी बिम्बोष्ठा पार्योष्ठ्यम् ) सप्तम्यर्थेऽव्ययीभावः तस्माद्भवार्थे [ परिमुखादिभ्य उपसंख्यानम् ] इति ष्यञ् ( उष्टः ) ष्टति ष्टन् बाहुलकादगुणत्वम् उष्टाणां समूहः (औष्टकम् ) "गोत्रोक्षोष्ट'' इति वुञ् उष्टस्य विकारावयवयोरपि ( औष्टकम् ),  "उष्टाद्वुञ्'' इति वुञ् 683

कृदन्तरूपमाला

Sanskrit

1 {@“उष दाहे”@} 2 ओषकः-षिका,  ओषकः-षिका,  3 ओषिषिषकः-षिका
   ओषिता-त्री,  ओषयिता-त्री,  ओषिषिषिता-त्री
   ओषन्-न्ती,  ओषयन्-न्ती,  ओषिषिषन्-न्ती
   ओषिष्यन्-न्ती-ती,  ओषयिष्यन्-न्ती-ती,  ओषिषिषिष्यन्-न्ती-ती
   4 -- ओषयमाणः,  ओषयिष्यमाणः
   उट्-उषौ-उषः
   -- -- 5 प्रत्युष्टम्,  उषितम्,  ओषितम्,  तः,  ओषितः-तम्,  ओषिषिषितः-तवान्
   6 उषः,  ओषः,  ओषिषिषुः,  ओषिषयिषुः
   ओषितव्यम्,  ओषयितव्यम्,  ओषिषिषितव्यम्
   ओषणीयम्,  ओषणीयम्,  ओषिषिषणीयम्
   ओष्यम्,  ओष्यम्,  ओषिषिष्यम्
   ईषदोषः,  दुरोषः,  स्वोषः
   -- -- उष्यमाणः,  ओष्यमाणः,  ओषिषिष्यमाणः
   ओषः,  ओषः,  ओषिषिषः
   ओषितुम्,  ओषयितुम्,  ओषिषिषितुम्
   उष्टिः,  व्युष्टिः,  ओषणा,  ओषिषिषा,  ओषिषयिषा
   ओषणम्,  ओषणम्,  ओषिषिषणम्
   7 ओषित्वा,  ओषयित्वा,  ओषिषिषित्वा
   व्युष्य,  समोष्य,  समोषिषिष्य
   ओषम् २,  ओषित्वा २,  ओषम् २,  ओषयित्वा २,  ओषिषिषम् २
   ओषिषिषित्वा २
   8 ऊष्मा,  9 उष्णः। 
 -- -- 10
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (१०८)
 02 =>
  (१-भ्वादिः-६९६। सक। सेट्। पर।)
 03 =>
  [[३। ओणेः ऋदित्करणात् लिङ्गात् उपधाकार्यं द्वित्बात् प्रबलम्। तेन गुणः।]]
 04 =>
  [पृष्ठम्०१०६+ २२]
 05 =>
  [[१। ‘उदुपधात्--’ (१-२-२१) इति कित्त्वविकल्पः। तेन रूपद्वयम्। ‘प्रत्युष्टम्’ इत्यत्र,  ‘आदितश्च’ (७-२-१६) इत्यत्र चकारस्यानुक्तसमुच्चयार्थत्वात् ‘आश्वस्त’ मितिवत् इट्प्रतिषेधः’ इति भट्टभास्करः।’ इति माधवधातुवृत्तौ।]]
 06 =>
  [[२। ‘इगुपधज्ञा--’ (३-१-१३५) इति कर्तरि कः।]]
 07 =>
  [[३। ‘न क्त्वा सेट्’ (१-२-१८) इति कित्त्वनिषेधाद्गुणः।]]
 08 =>
  [[४। ‘अन्येभ्योऽपि दृश्यन्ते’ (३-२-७५) इति मनिनि,  बाहुलकाद्दीर्घः। ‘नेड् वशि कृति’ (७-२-८) इतीण्णिषेधः।]]
 09 =>
  [[५। औणादिके (द। उ। ५-३५) नक्प्रत्यये उष्णः इति रूपं भवति। ‘…रेषोऽन्यान् भषतो नमोऽस्तु कमलाकोष्णस्तनं जोषते।।’ धा। का। १-८७।]]
 10 =>
  [पृष्ठम्०१०७+ २३]

Capeller

German

 उ॑ष begierig,  verlangend.

Grassman

German

 úṣa,  a.,  verlangend,  m.,  Liebhaber [für úśa von vaś].
-as {921, 4}.

Burnouf

French

 उष उष m.
  (उष्) le point du jour,  l'aurore. Cf. 
उषस्।
		 Homme lascif. 
		 Bdellium,  gomme résine.
		 Terre
saline. -- S. f.
  उषा la fin de la nuit,  l'aurore
		 vache
surtout la vache symbolique,  Vd.
		 vase,  surtout le vase sacré. [Ce
mot est souvent employé dans un sens mystique.]

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.