| YouTube Channel

उशीरः (uzIraH)

 
Apte 1890
English
उशी(षी)रः,
रं, उशी(षी)रकं The fragrant root of the plant Andropogon Muricatus (वरिणमूल, Mar. काळावाळा)
स्तनन्यस्तोशीरं Ś. 3. 9.
री A sort of grass, a small sort of Saccharum.
Apte Hindi
Hindi
उशीरः
पुं*
 - "वस्+ईरन्, कित्, सम्प्र*, उष्+कीरच् वा, स्वार्थे कन् च"
"वीरणमूल, खस"
E Bharati Sampat
Sanskrit
(पुंन) लामञ्चमूलम् । वश(कान्तौ)+ईरन् । उ०४.३१। ‘स्तनन्यस्तोशीरं शिथिलितमृणालैकवलयम्’ शाकु०३.६।
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 उशीरः, अभयम्, नलदम्, सेव्यम्, अमृणालम्, जलाशयम्, लामज्जकम्, लघुलयम्, अवदाहम्, इष्टकापथम्, उषीरम्, मृणालम्, लघु, लयम्, अवदानम्, इष्टम्, कापथम्, अवदाहेष्टकापथम्, इन्द्रगुप्तम्, जलवासम्, हरिपिरियम्, वीरम्, वीरणम्, समगन्धिकम्, रणप्रियम्, वीरतरु, शिशिरम्, शीतमूलकम्, वितानमूलकम्, जलमेदस्, सुगन्धिकम्, सुगन्धिमूलकम्, कम्भु
noun
मालादूर्वायाः सुगन्धितं मूलम्।
"वायुशीतके उशीरं प्रयुज्यते।"
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: उशीरः
Root: उशीर
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ वीरणमूलम्
Meaning(s):
⇒ Root of the Vīraṇa grass
Ilāmiecai vēr
Shloka(s):
3|3|231|1 ► स्याद्वीरणं वीरतृणं मूलेऽस्योशीरमस्त्रियाम्। (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
3|3|231|2 ► सेव्या मृणालनलदलामज्जानि जलाशयम्॥ (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
3|3|232|1 ► नियुतस्तम्बजदृढदैत्यगौरकुदानवम्। (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
3|3|232|2 ► अभयं चावदाहं च दूर्वा तु हरितालिका॥ (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|3|231|1 ⇢ उशीरः (उशीर) (पुं) ⇒ Root of the Vīraṇa grass
Ilāmiecai vēr ⇒ वीरणमूलम्
➠ 3|3|231|1 ⇢ उशीरम् (उशीर) (नपुं) ⇒ Root of the Vīraṇa grass
Ilāmiecai vēr ⇒ वीरणमूलम्
➠ 3|3|231|2 ⇢ सेव्यम् (सेव्य) (नपुं) ⇒ Root of the Viraṇa grass
Tamil Ilāmiccaivēr ⇒ वीरणमूलम्
➠ 3|3|231|2 ⇢ अमृणालम् (अमृणाल) (नपुं) ⇒ Root of the Varaṇa grass
Tamil Ilāmieccai vér ⇒ वीरणमूलम्
➠ 3|3|231|2 ⇢ नलदम् (नलद) (नपुं) ⇒ Root of the Viraṇa grass
Tamil Ilāmiccai vēr ⇒ वीरणमूलम्
➠ 3|3|231|2 ⇢ लामज्जम् (लामज्ज) (नपुं) ⇒ Root of the Vīraṇa grass
Tamil Ilāmiccai vēr ⇒ वीरणमूलम्
➠ 3|3|231|2 ⇢ जलाशयः (जलाशय) (पुं) ⇒ Root of the Vīraṇa grass
Tamil Ilāmiccai ⇒ वीरणमूलम्
➠ 3|3|232|1 ⇢ नियुतम् (नियुत) (नपुं) ⇒ Root of the Vīraṇa grass
Tamil Ilāmiccai ⇒ वीरणमूलम्
➠ 3|3|232|1 ⇢ स्तम्बजम् (स्तम्बज) (नपुं) ⇒ Root of the Vīraṇa grass
Tamil Ilāmiccai vēr ⇒ वीरणमूलम्
➠ 3|3|232|1 ⇢ दृढम् (दृढ) (नपुं) ⇒ Root of Vīraṇa grass
Tamil Ilāmiccai vēr ⇒ वीरणमूलम्
➠ 3|3|232|1 ⇢ दैत्यम् (दैत्य) (नपुं) ⇒ Root of Vīraṇa grass
Tamil Ilāmiccai vēr ⇒ वीरणमूलम्
➠ 3|3|232|1 ⇢ गौरम् (गौर) (नपुं) ⇒ Root of the Vīraṇa grass
Tamil Ilāmiccai vēr ⇒ वीरणमूलम्
➠ 3|3|232|1 ⇢ कुदानवम् (कुदानव) (नपुं) ⇒ Root of the Vīraṇa grass
Tamil Ilāmicoai vēr ⇒ वीरणमूलम्
➠ 3|3|232|2 ⇢ अभयम् (अभय) (नपुं) ⇒ Root of the Varaṇa grass
Tamil Ilāmieccai vér ⇒ वीरणमूलम्
➠ 3|3|232|2 ⇢ अवदाहः (अवदाह) (पुं) ⇒ Root of the Viraṇa grass
Tamil Ilāmiccai vér ⇒ वीरणमूलम्
Related word(s):
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
उशीरः,
पुं,
क्ली,
 (वश कान्तौ + “वशः कित्” । ४ । ३१इति उणादिसूत्रण ईरन् । सम्प्रसारणम् ।)वीरणमूलम् । वेनार मूल् खस् इत्यादि भाषा ।तत्पर्य्यायः । अभयम् २ नलदम् ३ सेव्यम् ४ अमृ-णालम् ५ जलाशयम् ६ लामज्जकम् ७ लघुलयम् ८अवदाहम् ९ इष्टकापथम् १० । इत्यमरः ॥
उषीरम्११ मृणालम् १२ लघु १३ लयम् १४ अवदानम्१५ इष्टम् १६ कापथम् १७ अवदाहेष्टकापथम्१८ इन्द्रगुप्तम् १९ । इति तट्टीकायां भरतादयः ॥
जलवासम् २० हरिप्रियम् २१ वीरम् २२ वीरणम्२३ समगन्धिकम् २४ रणप्रियम् २५ वीरतरु २६शिशिरम् २७ शीतमूलकम् २८ वितानमूलकम्२९ जलमेदम् ३० सुगन्धिकम् ३१ सुगन्धिमूलकम्३२ कम्भु ३३ । इति राजनिर्घण्टः ॥
अस्य गुणाः ।घर्म्मदार्गन्ध्यदाहपित्तरक्तरोगनाशित्वम् ।इति राजवल्लभः ॥
अपिच । शीतलत्वम् । तिक्तत्वम् ।मोहभ्रमापहत्वम् । ज्वरार्त्तिपित्तशमनकारित्वम् ।जलसौगन्ध्यदायकत्वञ्च । इति राजनिर्घण्टः ॥
(यथा, शाकुन्तले ३ अङ्के । “प्रियंवदे ! कस्येद-मुशीरानुलेपनं मृणालवन्ति च नलिनीदलानिनीयन्ते” । अस्य पर्य्यायगुणाः यथा, “वीरणस्य तु मूलं स्यादुशीरं नलदञ्च तत् ।अमृणालञ्च सेव्यञ्च समगन्धिकमित्यपि ॥
उशीरम्पाचनं शीतं स्तम्भनं लघु तिक्तकम् ।मधुरं ज्वरहृद्वान्तिमदनुत्कफपित्तहृत् ॥
तृष्णास्रविषवीसर्पदाहकृच्छ्रव्रणापहम्” ।इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे प्रथमे भागे ॥
)