| YouTube Channel

उपाधिः (upAdhiH)

 
Apte
English
उपाधिः [upādhiḥ], 1 Fraud, deceit, trick.
Deception, disguise (in Vedānta).
Discriminative or distinguishing property, attribute, peculiarity
तदुपाधावेव संकेतः K.
P.*
 2. It is of four kinds: जाति, गुण, क्रिया, संज्ञा.
A title, nick-name
(भट्टाचार्य, महामहोपाध्याय, पण्डित
&c.
 )
बी. ए. इत्युपाधिधारिणः (modern use).
Limitation, condition (as of time, space
&c.
 )
न ह्युपाधेरुपाधिर्भवति विशेषणस्य वा विशेषणम् Mbh.I.3.2 अनुपाधिरमणीयो देशः Prob. a country altogether (or naturally) beautiful
(oft . occurring in Vedānta Phil.)
देहाद्युपाधिरचितो भेदः Ś. B.
न खलु बहिरुपाधीन्प्रीतयः संश्रयन्ते
U.*
 6.12
Māl.
 1.24.
A trace, mark
भौमा उपाधयः
Mv.*
 7.22.
A purpose, occasion, object.
(In logic) A special cause for a general effect
साध्यव्यापकत्वे सति साधनाव्यापक उपाधिः
as आर्द्रेन्धनम् (wet fuel) is the उपाधि of the hetu वह्निमत्त्व in the inference पर्वतो धूमवान् वह्नेः.
Reflection on duty or a virtuous reflection.
A man who is careful to support his family.
An incidental purpose, an additional adjunct (which does not modify the original idea to which it is added). काष्ठाहरणे शाकाहरण- मुपाधिः क्रियते इति । किमिदमुपाधिः क्रियत इति । काष्ठाहरणाधिकार- समीपे द्वितीयं कर्मोपाधीयते । सति काष्ठाहरणे इदमपरं कर्तव्यमिति । ŚB. on MS.* 4.3.2
also ŚB. on MS.* 12.4.13.
Comp.
 -कर
a.
 That which comes only incidentally adding another adjunct or उपाधि. उपाधिकरः एषः । यथा काष्ठान्याहर्तुं प्रस्थित उच्यते भवता शाकमप्याहर्तव्यमिति । ŚB. on MS.* 4.3.2.
A substitute, substitution
उपाधिर्न मया कार्यो वनवासे जुगुप्सितः
Rām.*
 2.111.29.
Apte 1890
English
उपाधिः 1 Fraud, deceit, trick.
2 Deception, disguise (in Vedānta).
3 Discriminative or distinguishing property, attribute, peculiarity
तदुपाधावेव संकेतः K. P. 2. It is of four kinds:
जाति, गुण, क्रिया, संज्ञा.
4 A title, nick-name
(भट्टाचार्य, महामहोपाध्याय, पंडित &c.)
बी. ए. इत्युपाधिधारिणः (modern use).
5 Limitation, condition (as of time, space &c.)
अनुपाधिरमणीयो देशः Prab. a country altogether (or naturally) beautiful
(oft. occurring in Vedānta phil.)
देहाद्युपाधिरचितो भेदः Ś. B.
U. 6. 12
Māl. 1. 24.
6 A trace, mark
भौमा उपाधयः Mv. 7. 22.
7 A purpose, occasion, object.
8 (In logic) A special cause for a general effect
साध्यव्यापकत्वे सति साधनाव्यापक उपाधिः
as आर्द्रेधनं (wet fuel) is the उपाधि of the hetu वह्निमत्त्व in the inference पर्वतो धूमवान् वह्नेः.
9 Reflection on duty or a virtuous reflection.
10 A man who is careful to support his family.
Hindi
Hindi
(स्त्री) शीर्षक
Apte Hindi
Hindi
उपाधिः
पुं*
 - उप+आ+धा+कि
"जालसाजी, धोखा, दाँव"
उपाधिः
पुं*
 - उप+आ+धा+कि
"प्रवंचना, छद्मवेष धारण करना"
उपाधिः
पुं*
 - उप+आ+धा+कि
"विवेचक या विभेदक गुण, विशेषण, विशेषता"
उपाधिः
पुं*
 - उप+आ+धा+कि
"पद, उपनाम"
उपाधिः
पुं*
 - उप+आ+धा+कि
"सीमा, अवस्था"
उपाधिः
पुं*
 - उप+आ+धा+कि
"प्रयोजन, संयोगम्, अभिप्राय"
उपाधिः
पुं*
 - उप+आ+धा+कि
किसी सामान्य बात का विशेष कारण
उपाधिः
पुं*
 - उप+आ+धा+कि
जो व्यक्ति अपने परिवार का भरण-पोषण करने में सावधान है
उपाधिः
पुं*
 - उप+आ+ धा+ कि
"किसी क्रिया का गौण उत्पादन, आनुषंगिक प्रयोजन"
उपाधिः
पुं*
 - उप+आ+ धा+ कि
"स्थानापत्ति, प्रतिपत्र"
E Bharati Sampat
Sanskrit
(पुं) १.धर्मविषयकचिन्तनम् । उप्+आ+डुधाञ्(धारनपोषणयोः)+किः। ‘उपसर्गे घोः किः’३.३.९२। २.विशेषणम् । ‘नीलो घटः’ अत्र नीलत्त्वरूपगुणः उपाधिः। ३.बिरुदः। ४.प्रकारः। ‘अधीतिबोधाचरणप्रचारणैर्दशाश्चतस्रःप्रणयन्नुपादिभिः’ नैष०१.४। (वि) ५.कुटुम्बपोषणनिरतः। ६.‘साध्यव्यापकत्त्वे सति साधनाव्यापकत्त्वम्’ उपाधिः। ७.घटभेदेन घटाकाशः तत्परितः आकाशः भिन्नः इति बुद्ध्युत्पादकत्त्वात् घटः उपाधिः। ८.वञ्चनम् । ‘उपाधिर्धर्मचिन्तायांकुटुम्बव्यापृते छले’ मेदिनी०। ९.हेतुः। ‘व्यतिषजति पदार्थानन्तरः कोऽपिहेतुर्न खलु बहिरुपाधीन् प्रीतयः संश्रयन्ते’ उ०रा०६.१२।
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 उपाधिः, अभिधानम्, पदनाम
noun
कस्यचित् पदस्य विशेषं नाम।
"ब्रिगेडियर इति एकः उपाधिः अस्ति।"
Synonyms:
 उपाधिः
noun
नामचिह्नम्।
"श्यामः डॉक्टर इति उपाधिना सम्मानितः।"
Synonyms:
 नामधेयम्, नाम, नामधेयः, संज्ञा, अभिधानम्, अभिधा, अभिधेयम्, आख्या, अभिख्या, आह्वा, आह्वयः, उपाधिः
noun
सः शब्दः येन किञ्चित् वस्तु कश्चित् व्यक्तिः बुध्यते सम्बोध्यते वा।
"अस्माकं प्राचार्यस्य नामधेयं पुष्पक भट्टाचार्य इति अस्ति।"
Tamil
Tamil
உபாதி4: : வஞ்சனை, கபடம், தந்திரம், அடைமொழி, குலப் பெயர், காரணப் பெயர், குடும்பப் பெயர், புனை பெயர், எல்லை, வரம்பு.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
उपाधिः,
पुं,
 (उप + आ + धा + कि ।) धर्म्मचिन्ता ।कुटुम्बव्यापृतः । इत्यमरः ॥
छलम् । (यथा रामा-यणे २ । १११ । २९ ।“उपाधिर्न मया कार्य्यो वनवासे जुगुप्सितः” ।)विशेषणम् । इति मेदिनी ॥
(“पदार्थविभाजको-पाधिमतम्” । इति मुक्तावली । ८ ।) नामचिह्नम् ।इति शब्दरत्नावली ॥
न्यायमते साध्यव्यापकत्वेसति हेतोरव्यापकः । यथा धूमवान् वह्निरित्यत्रआर्द्रकाष्ठं उपाधिः । अस्य प्रयोजनम् । व्यभि-चारस्यानुमानम् । अलङ्कारमते जातिगणक्रिया-यदृच्छास्वरूपः ॥