| YouTube Channel

उपस्करः (upaskaraH)

 
Apte
English
उपस्करः [upaskarḥ], 1 Any article which serves to make anything complete, an ingredient
यथा क्रीडोपस्कराणां संयोग- विगमाविह । इच्छया क्रीडितुः स्यातां तथैवेशेच्छया नृणाम् ॥
Bhāg.*
 1.13.43
Rām.*
 2.3.44.
(Hence) Condiment or seasoning for food (as mustard, pepper
&c.
 )
Furniture, appurtenance, apparatus, instrument (उपकरण)
उपस्करो रथस्यासीत्
Mb.
Śi.*
 18.72.
Any article or implement of household use (such as a broomstick)
संयतोपस्करा दक्षा
Y.*
 1.83
2.193
Ms.*
 3.68, 12.66, 5. 15.
An ornament.
Censure, blame.
Apte 1890
English
उपस्करः 1 Any article which serves to make anything complete, an ingredient.
2 (Hence) Condiment or seasoning for food (as mustard, pepper &c.).
3 Furniture, appurtenance, apparatus, instrument (उपकरण)
उपस्करो रथस्यासीत् Mb.
Śi. 18. 72.
4 Any article or implement of household use (such as a broomstick)
Y. 1. 83
2. 193
Ms. 3. 68, 12. 66, 5. 150.
5 An ornament.
6 Censure, blame.
Apte Hindi
Hindi
उपस्करः
पुं*
 - "उप+कृ+अप्, सुट्"
"जो किसी वस्तु के पूरा करने के काम आवे, संघटक, अवयव"
उपस्करः
पुं*
 - "उप+कृ+अप्, सुट्"
मसाला जो भोजन को स्वादिष्ट बनाये
उपस्करः
पुं*
 - "उप+कृ+अप्, सुट्"
"सामान, उपबन्ध, उपांग, उपकरण"
उपस्करः
पुं*
 - "उप+कृ+अप्, सुट्"
घर-गृहस्थी के काम की वस्तु
उपस्करः
पुं*
 - "उप+कृ+अप्, सुट्"
आभूषण
उपस्करः
पुं*
 - "उप+कृ+अप्, सुट्"
"निन्दा, बदनामी"
E Bharati Sampat
Sanskrit
(पुं) उप+सुट्+डुकृञ्(करणे)+अच् । ‘नन्दिग्रहि०’ ३.१.१३४। १.गृहोपयोगी वस्तुनि । ‘पञ्च सूना गृहस्थस्य चुल्लीपेषण्युपस्करः। कण्डिनी चोपकुम्भश्च बध्यते यास्तु वाहयन्’ मनुः३.६८। २.व्यञ्जनम् । ३.आभूषणम् । ४.अलङ्कारः। ५.पदानाम् अध्याहारः।
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 प्रदायः, आपूर्तिः, सम्भारः, संचयः, सञ्चयः, सङ्ग्रहः, साहित्यम्, संविधा, उपस्करः, उपकरणजातम्
noun
कस्यापि वस्त्वादेः शून्यत्वस्य परिपूरणार्थं तस्य प्रेषणस्य वा दानस्य वा क्रिया।
"अस्मिन् नगरे वैद्युतशक्तेः प्रदायः अल्पीभूतः।"
Synonyms:
 उपस्करः, वेसवारः
noun
गृहवासोपकरणम्।
"स्थानान्तराद् अनन्तरम् उपस्कराणां सङ्गत्यर्थे बहुकालो अपेक्ष्यते।"
Synonyms:
 उपकरणम्, साधनम्, सामग्र्यम्, सामग्री, सम्भारः, उपस्करः
noun
कार्यादिषु उपयुज्यमाना वस्तु।
"सः क्रीडार्थे उपकरणानि क्रीतवान्।"
Synonyms:
 व्यञ्जनम्, उपस्करः, तेमनम्, सूदः, उपकरणम्
noun
सूपशाकादौ रसवर्धनाय उपयुज्यम् अन्नोपकरणम्।
"व्यञ्जनेन शाकः रूचकरः जातः।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
उपस्करः,
पुं,
 (उप + कृ + अप् समवाये चेति सुट् ।)व्यञ्जनादिसंस्कारार्थधन्याकसर्षपपिष्टादिः । वेसारवाटना इत्यादि भाषा । तत्पर्य्यायः । वेसवारः २ ।इत्यमरः ॥
(यथा रामायणे । २ । ६५ । ९ ।“मङ्गलालम्भनीयानि प्राशनीयान्युपस्करान् ।उपानिन्युस्तथा पुण्याः कुमारीबहुलाः स्त्रियः” ॥
)गृहवासोपकरणम् । तच्च दृषदुपलसूर्पादि ।कनककुण्डलहारादि । इति श्रीकृष्णतर्क्कालङ्कारः ॥
तथा च याज्ञवल्क्यः ।“गृहोपस्करवाह्यानां दोह्याभरणकर्म्मिणाम् ।मूल्यंलब्धन्तु यत्किञ्चित् शुल्कं तत्परिकीर्त्तितम्” ॥
(तथा च मनुः । ३ । ६८ ।“पञ्चसूना गृहस्थस्य चूल्लीपेषण्युपस्करः” ॥
“सज्जोपस्करभेषजः” । इति सुश्रुते सूत्रस्थानेचतुस्त्रिंशोऽध्यायः ॥
)