| YouTube Channel

उपमानम् (upamAnam)

 
Apte
English
उपमानम् [upamānam], 1 Comparison, resemblance
जातास्तदूर्वो- रुपमानबाह्याः
Ku.*
 1.36.
The standard of comparison, that with which anything is compared
one of the four requisites of an उपमा
उपमानममूद्विलासिनां
Ku.*
 4.5
उपमानस्यापि सखे प्रत्युपमानं वपुस्तस्याः
V.*
 2.3
Śi.*
 2.49.
(In Nyāya Phil.) Analogy, recognition of likeness, considered as one of the four kinds of pramāṇas or means of arriving at correct knowledge. It is defined as प्रसिद्धसाधर्म्यात् साध्यसाधनम्
or उपमितिकरण- मुपमानं तच्च सादृश्यज्ञानात्मकम् Tarka. K. तन्न विश्वसनीयं वो राक्षसानां रणाजिरे । एतेनैवोपमानेन नित्यं जिह्मा हि राक्षसाः ॥
Rām.*
 6. 5.54.
A particle of comparison.
Comp.
 -उपमेयभावः relation between the subject of comparison and the standard of comparison. -चिन्तामणिः
m.
N.
 of a philosophical work.
Apte Hindi
Hindi
उपमानम्
नपुं*
 - उप+मा+ल्युट्
"तुलना, समरूपता"
उपमानम्
नपुं*
 - उप+मा+ल्युट्
"तुलना का मापदण्ड जिससे किसी की तुलना की जाय, उपमा के चार अपेक्षित गुणों में से एक"
उपमानम्
नपुं*
 - उप+मा+ल्युट्
"सादृश्य, समानता की मान्यता, चार प्रकार के प्रमाणों में से एक जो यथार्थ ज्ञान तक पहुँचाने में सहायक होता है "
E Bharati Sampat
Sanskrit
(न) उपमितिकरणमुपमानम् । १.सादृश्यम् । उप्+मा(माने)+ल्युट् । ‘ल्युट् च’ ३.३.११५। (वि) उपमीयते अनेन । २.सादृश्यवस्तु । ‘चन्द्र इव मुखम् ।’ अत्र चन्द्रः उपमानम् । ‘उपमानस्यापि सखे प्रत्युपमानं वपुस्तस्याः’ विक्रमो०२.३। ३.सादृश्यज्ञानम् । प्रत्यक्षादि प्रमाणतरः। ‘सज्ञासंज्ञिसंबन्धप्रतीतिरुपमितिः।’
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 उपमानम्
noun
येन सब सादृश्यं दर्शयति।
"कमलनयनम् इत्यत्र नयनम् इति उपमानम् अस्ति।"
Tamil
Tamil
உபமானம் : ஒரே உருவமுடைய, சமமான தன்மையுடைய, ஒப்பிட உகந்த, ஒப்புவமை.
(உபமேயம் = ஒப்பிடுவதற்கு உகந்த விஷயம்.)