| YouTube Channel

उपपातकं (upapAtakaM)

 
Apte 1890
English
उपपातकं A minor sin, crime or sin of the second degree
महापातकतुल्यानि पापान्युक्तानियानि तु । तानि पातकसंज्ञानि तन्न्यूनमुपपातकम् ॥
Y. 2. 210.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
उपपातकं,
क्ली,
 (उपपातयति नरके यत् ।उप + पत् + णिच् + ण्वुल् । यद्वा उपमितंपातकेन ।) पापविशेषः । तत्तु ऊनपञ्चाश-द्विधंयथा । गोबधः १ अयाज्ययाजनम् २ पर-दारगमनम् ३ आत्मविक्रयः ४ गुरुत्यागः ५मातृत्यागः ६ पितृत्यागः ७ एषां शुश्रूषाद्यकरणंत्यागः । स्वाध्यायत्यागः ८ स तु सर्व्वदा ब्रह्मयज्ञ-त्यागः । अधीतवेदविस्मरणञ्च । अग्नित्यागः ९ सतु स्मार्त्ताग्निहोत्रत्यागः । सुतत्यागः १० स तुतस्य संस्कारभरणाद्यकरणम् । परिवित्तिता ११सा तु कनिष्ठेन आदौ विवाहे कृते ज्येष्ठस्यपरिवेदनं १२ तत्तु अकृतदारज्येष्ठसत्त्वे कनि-ष्ठस्य । तयोः कन्यादानं १३ तयोर्याजनं १४ तत्तुतयोरेव विवाहादौ पौरोहित्यम् । कन्याया दूषणं१५ तत्तुं मैथुनवर्जमङ्गुलीप्रक्षेपादिना रूषणम् ।अङ्गुल्या योनिविदारणमिति यावत् । वार्द्धुष्यं १६तत्तु निषिद्धवृद्धिजीवनम् । व्रतलोपः १७ स तुब्रह्मचारिणो मैथुनम् । तडागविक्रयः १८ आराम-विक्रयः १९ दारविक्रयः २० अपत्यविक्रयः २१व्रात्यता २२ सा तु यथाकालमनुपनयनम् । बान्ध-वत्यागः २३ भृताध्यापनम् २४ तत्तु प्रतिनियत-वेतनग्रहणपूर्व्वमध्यापनम् । भृताध्ययनम् २५तत्तु वेतनप्रदानपूर्व्वकाध्ययनम् । अपण्यानांविक्रयः २६ स तु तिललाक्षागोरसादौनां ब्राह्म-णेन विक्रयः । सर्व्वाकरेष्वधीकारः २७ स तु सु-वर्णाद्युत्पत्तिस्थानेषु राजाज्ञया अधिकारः । महा-यन्त्रप्रवर्त्तनं २८ तत्तु महतां उदकप्रवाहप्रतिबन्ध-हेतूनां सेतुबन्धादीनाञ्च प्रवर्त्तनं अथवा तैलादि-यन्त्रस्य शस्त्रतेजनादियन्त्रस्य च । ओषधिहिंसनं२९ तत्तु धान्यादीनां यथाकथञ्चिन्नाशः । स्त्र्या-जीवः ३० स तु भार्य्यादिस्त्रीणां वेश्यात्वं कृत्वातदुपजीवनम् । अभिचारकर्म्म ३१ तत्तु श्येना-दिना यज्ञेन अनपराद्धस्य मारणम् । मूलकर्म्म३२ तत्तुमन्त्रौषधादिना वशीकरणम् । इन्धनार्थ-मशुष्कद्रुमाणां छेदनं ३३ आत्मार्थं क्रियारम्भः ३४स तु अनातुरस्य देवपित्राद्युद्देशमन्तरेण पाका-द्यनुष्ठानम् । निन्दितान्नस्य भक्षणम् ३५ तत्तु लशु-नादेः सकृदनिच्छया अथवा गणकदेवलतस्करा-द्यन्नभक्षणम् । अनाहिताग्निता ३६ सा तु सम-र्थस्य श्रौतस्मार्त्ताग्न्यपरिग्रहः । स्तेयं ३७ तत्तुसुवर्णद्रव्यादन्यसारद्रव्यापहरणम् । देवर्षिपितॄणांऋणाशोधनं ३८ असच्छास्त्राभिगमनम् ३९ तत्तुश्रुतिस्मृतिविरुद्धशास्त्रशिक्षणम् पाषण्डशास्त्रा-भ्यासो वा । कौशीलव्यक्रिया ४० सा तु तौर्य्य-त्रिकस्य सततानुष्ठानम् । धान्यस्तेयं ४१ पशुस्तेयम्४२ कुप्यस्तेयम् ४३ मद्यपस्त्रीनिषेवनम् ४४ स्त्रीबधः४५ शूद्रबधः ४६ वैश्यबधः ४७ क्षत्रियबधः ४८नास्तिक्यम् ४९ । तत्तु अदृष्टार्थकर्म्माभावबुद्धिः ।नास्ति परलोक इति वा । इति मनुः शूलपाणिश्च ॥
(अस्य प्रायश्चित्तादिकं प्रायश्चित्तशब्दे द्रष्टव्यम् ॥
)