उपचारः (upacAraH)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

Apte

English

उपचारः [upacārḥ],  1 Service,  attendance
 honouring worshipping,  entertaining
 Mk.*
  4
 अस्खलितोपचाराम् R.*
  5.2
 K.*
  344.

Civility,  politeness,  courtesy,  polite behaviour,  (external display of courtesy)
 ˚परिभ्रष्टः H.*
  1.114. devoid of civility,  uncourteous
 ˚विधिर्मनस्विनीनाम् M.*
  3.3
 उपचारैरुपाचरत् Ks.*
  16.29
 मिथ्योपचारैश्च वशीकृतानाम् H.*
  1.75
 नोपचारेण ब्रूयाः Rām. 
 ˚पदं न चेदिदम् Ku.*
  4.9. a merely complimentary saying,  a flattering compliment
 ˚मात्रमधुरम् K.*
  222, 27
 M.*
  4
 ˚क्रिया Ms.*
  8.357 showing marks of favour,  courting,  (sending perfumes &c.
 ).

Salutation,  usual or customary obeisance,  homage
 नोपचारमर्हन्ति Ś.*
  3.17
 ˚यन्त्रणया M.*
  4
 ˚अतिक्रमम् 4, 5
 ˚अञ्जलिः R.*
  3.11 folding the hands in salutation. 

A form or mode of address or salutation
 तेन वाक्योपचारेण विस्मिताः राजसत्तमाः Mb.
 *  5.162. 45
 रामभद्र इत्येव मां प्रत्युपचारः शोभते तातपरिजनस्य U.*
  1
 यथा गुरुस्तथोपचारेण 6
 V.*
  5
 Śi.*
  9.78.

External show or form,  ceremony
 प्रावृषेण्यैरेव लिङ्गैर्मम राजोपचारः V.*
  4 royal service,  pomp or state of royalty
 भूषणाद्युप- चारेण Mu.*
  3.23. v. l. 

A remedy,  physicking,  application of cure,  of remedy
 शिशिर˚ Dk.*
  15
 शीत˚ Pt.*
  1
 Dk.*
  23
 K.*
  12.

Practice,  performance,  art,  conduct,  management,  procedure
 व्रतचर्या˚ Ms.*
  1. III
 प्रसाधन˚ 1.32, 9.259
 कामोपचारेषु Dk.*
  81 in the conduct of love-affairs
 समन्त्रं सोपचारम् (अस्त्रम्) Mb.
 
 अवेशसदृशप्रणयोपचाराम् Mk.*
  8.23 course of love &c.
 
 वाक्यो- पचारे कुशला Rām.*
  2.44.3 skilled in the employment of words
 use,  usage
 यत्र लौकिकानामुपचारः v. l.  for व्याहारः in U.*
  6.

Means of doing homage or showing respect
 प्रकीर्णाभिनवोपचारम् (राजमार्गम्) R.*
  7.4 (hanging garlands &c.
 )
 5.41.

Hence,  any necessary or requisite article (of worship,  ceremony,  decoration,  furniture &c.
 )
 presenting flowers,  perfumes &c.
 
 सन्मङ्गलोपचाराणाम् R.*
  1.77
 क्लृप्तोपचारां चतुरस्रवेदीम् Ku.*
  7.88
 कुसुमैः कृतोपचारः V.*
  2
 so ˚रमणीयतया Ś.*
  6
 ˚वत्सु मञ्चेषु R.*
  6.1 the necessary decorations (canopy &c.
 )
 (the Upachāras or articles of worship are variously numbered,  being 5,  1,  16,  18 or 64).

Behaviour,  conduct,  demeanour
 वैश्यशूद्रोपचारं च Ms.*
  1.116
 (religious) conduct in life
 साधूनामुपचारज्ञः Rām. 
 परिजन˚ Mk.*
  1.

Use,  employment
 K.*
  183.

Any religious performance,  a ceremony
 प्रयुक्तपाणिग्रहणोपचारौ Ku.*
  7.86
 Mv.*
  1.24.

(a) Figurative or metaphorical use,  secondary application (opp.  मुख्य or primary sense)
 अचेतने$पि चेतनवदुपचारदर्शनात् Ś. B
 कूलं पिपतिषतीत्यचेतने$पि कूले चेतनवदुपचारो दृश्यते Mbh. on P.
 IV.*  3.86 personification
 so छत्रिणो गच्छन्तीत्येकेनापि छत्रिणा बहूनां छत्रित्वोपचारदर्शनात् Ś. B.
 करणे कर्तृत्वोपचारात् ibid.
 
 न चास्य करधृतत्वं तत्त्वतो$स्तीति मुख्ये$पि उपचार एव शरणं स्यात् K. P.*
   1. (b) Supposed or fancied identification founded on resemblance
 उभयरूपा चेयं शुद्धा उपचारेणामिश्रि- तत्वात् K. P.*
   2. (S. D. explains उपचार by अत्यन्तं विशकलितयोः सादृश्यातिशयमहिम्ना भेदप्रतीतिस्थगनमात्रम्).

A bribe.

A pretext
 Śi.*
  1.2.

A request,  solicitation. 

Occurrence of स् and ष् in the place of Visarga. 

N.
  of a परिशिष्ट of the Sāmaveda. Comp.
   -च्छलम् A kind of fallacious inference to be refuted by reference to the real sense of a word used metaphorically,  e. g.  if any one from the sentence मञ्चाः क्रोशन्ति were to conclude that the मञ्च (platform) really cries and not persons on the platform.  Nyāyadarśana. -पदम् A courteous or polite word,  a mere compliment. उपचारपदं न चेदिदं त्वमनङ्गः कथमक्षता रतिः । Ku.*
  4.9.

Apte 1890

English

 उपचारः 1 Service,  attendance
 honouring,  worshipping,  entertaining
 Mk. 4
 अस्खलितोपचारां R. 5. 20
 K. 344. 
2 Civility,  politeness,  courtesy,  polite behaviour,  (external display of courtesy)
 °परिभ्रष्टः H. 1. 133 devoid of civility,  uncourteous
 °विधिर्मनस्विनीनां M. 3. 3
 उपचारैरुपाचरत् Ks. 16. 29
 मिथ्योपचारैश्च वशीकृतानां H. 1. 78
 नोपचारेण ब्रूयाः Rām.
 °पदं न चेदिदं Ku. 4. 9 a merely complimentary saying,  a flattering compliment
 °मात्रमधुरं K. 222,  207
 M. 4
 °क्रिया Ms. 8. 357 showing marks of favour,  courting,  (sending perfumes &c.). 
3 Salutation,  usual or customary obeisance,  homage
 नोपचारमर्हंति Ś. 3. 18
 °यंत्रणया M. 4
 °अतिक्रमं 4,  5
 °अंजलिः R. 3. 11 folding the hands in salutation. 
4 A form or mode of address or salutation
 रामभद्र इत्येव मां प्रत्युपचारः शोभते तातपरिजनस्य U. 1
 यथा गुरुस्तथोपचारेण 6
 V. 5
 Śi. 9. 78. 
5 External show or form,  ceremony
 प्रावृषेण्यैरेव लिंगैर्मम राजोपचारः V. 4 royal service,  pomp or state of royalty
 भूषणाद्युपचारेण Mu. 3. 23 v. l. 
6 A remedy,  physicking,  application of cure or remedy
 शिशिर° Dk. 15
 शीत° Pt. 1
 Dk. 23
 K. 102. 
7 Practice,  performance,  art,  conduct,  management,  procedure
 व्रतचर्या° Ms. 1. 111
 प्रसाधन° 10. 32,  9. 259
 कामोपचारेषु Dk. 81 in the conduct of love-affairs
 समंत्रं सोपचारं (अस्त्रं) Mb.
 अवेशसदृशप्रणयोपचारां Mk. 8. 23 course of love &c.
 वाक्योपचारे कुशला Rām. skilled in the employment of words
 use,  usage
 यत्र लौकिकानामुपचारः v. l. for व्याहारः in U. 6. 
8 Means of doing homage or showing respect
 प्रकीर्णाभिनवोपचारं (राजमार्गं) R. 7. 4 (hanging garlands &c.)
 5. 41. 
9 Hence,  any necessary or requisite article (of worship,  ceremony,  decoration,  furniture &c.)
 presenting flowers,  perfumes &c.
 सन्मंगलोपचाराणां R. 10. 77
 कॢप्तोपचारां चतुरस्रवेदीं Ku. 7. 88
 कुसुमैः कृतोपचारः V. 2
 so °रमणीयतया Ś. 6
 °वत्सु मंचेषु R. 6. 1 the necessary decorations (canopy &c.)
 (the Upachāras or articles of worship are variously numbered,  being 5,  10,  16,  18 or 64). 
10 Behaviour,  conduct,  demeanour
 वैश्यशूद्रोपचारं च Ms. 1. 116
 (religious) conduct in life
 साधूनामुपचारज्ञः Rām.
 परिजन° Mk. 1. 
11 Use,  employment
 K. 183. 
12 Any religious performance,  a ceremony
 प्रयुक्तपाणिग्रहणोपचारौ Ku. 7. 86
 Mv. 1. 24. 
13 (a) Figurative or metaphorical use,  secondary application (opp. मुख्य or primary sense)
 अचेतनेपि चेतनवदुपचारदर्शनात् S. B
 कूलं पिपतिषतीत्यचेतनेपि कूले चेतनवदुपचारो दृश्यते Mbh. on P. IV. 3. 86 personification
 so छत्रिणो गच्छंतीत्येकेनापि छत्रिणा बहूनां छत्रिंत्वोपचारदर्शनात् Ś. B.
 करणे कर्तृत्वोपचारात् ibid.
 न चास्य करधृतत्वं तत्त्वतोस्तीति मुख्येपि उपचार एव शरणं स्यात् K. P. 10. (b) Supposed or fancied identification founded on resemblance
 उभयरूपा चेयं शुद्धा उपचारेणामिश्रितत्वात् K. P. 2. (S. D. explains उपचार by उत्यंतं विशकलितयोः सादृश्यातिशयमहिम्ना भेदप्रतीतिस्थगनमात्रं). 
14 A bribe. 
15 A pretext
 Śi. 10. 2. 
16 A request,  solicitation. 
17 Occurrence of स् and ष् in the place of Visarga. 

Hindi

उपाय (मीटर) के उपचार, 

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Apte Hindi

Hindi

उपचारः
पुं*
  - उप+चर्+घञ्
"सेवा,  शुश्रुषा,  सम्मान,  पूजा,  सत्कार"

उपचारः
पुं*
  - उप+चर्+घञ्
"शिष्टता,  नम्रता,  सौजन्य,  नम्र व्यवहार,  केवल सम्मान सूचक उक्ति,  चाटूकारितापूर्ण अभिनन्दन"

उपचारः
पुं*
  - उप+चर्+घञ्
"अभिवादन,  प्रथानुकुल नमस्कार,  श्रद्धंजलि,  नमस्कार करते हुए दोनों हाथ जोड़ना"

उपचारः
पुं*
  - उप+चर्+घञ्
संबोधन या अभिवादन की रीति का एक रूप

उपचारः
पुं*
  - उप+चर्+घञ्
"बाह्य प्रदर्शन या रूप,  संस्कार"

उपचारः
पुं*
  - उप+चर्+घञ्
"चिकित्सा,  उपचार,  इलाज या चिकित्सा  का प्रयोग "

उपचारः
पुं*
  - उप+चर्+घञ्
"अभ्यास,  अनुष्ठान,  संचालन,  प्रबंध"

उपचारः
पुं*
  - उप+चर्+घञ्
श्रद्धांजलि अर्पित करने या सम्मान प्रदर्शित करने के साधन

उपचारः
पुं*
  - उप+चर्+घञ्
अतः कोई भी आवश्यक वस्तु

उपचारः
पुं*
  - उप+चर्+घञ्
"व्यवहार,  शील,  आचरण"

उपचारः
पुं*
  - उप+चर्+घञ्
"काम में आना,  उपयोग"

उपचारः
पुं*
  - उप+चर्+घञ्
"धर्मानुष्ठान,  संस्कार"

उपचारः
पुं*
  - उप+चर्+घञ्
"आलंकारिक या लाक्षणिक प्रयोग,  गौण प्रयोग"

उपचारः
पुं*
  - उप+चर्+घञ्
रिश्वत

उपचारः
पुं*
  - उप+चर्+घञ्
बहाना

उपचारः
पुं*
  - उप+चर्+घञ्
"प्रार्थना,  याचना"

उपचारः
पुं*
  - उप+चर्+घञ्
विसर्गों के स्थान में स् या ष् का होना

उपचारः
पुं*
  - उप+आ-चर+घञ्
स्थान

उपचारः
पुं*
  - उप+आ-चर+घञ्
कार्यविधि

उपचारः
पुं*
  - उप+चर्+घञ्
"सेवा,  पूजा"

उपचारः
पुं*
  - उप+चर्+घञ्
"शिष्टता,  सौजन्य"

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  उपचारः
noun
 
पूजनस्य विधिः।
 "आवाहनमधुपर्कनैवेद्यपरिक्रमावन्दनादयः उपचाराः इति कथ्यन्ते।"

Synonyms:
  उपचारः,  सेवा
noun
 
रुग्णस्य पालनम्।
 "परिचारिका सर्वात्मना रुग्णस्य उपचारम् अकरोत्।"

Synonyms:
  उपचारः,  उपचर्या,  चिकित्सा,  रुक्प्रतिक्रिया,  निग्रहः,  वेदनानिष्ठा,  क्रिया,  उपक्रमः,  शमः
noun
 
रोगस्य दूरीकरणार्थे कृता प्रक्रिया।
 "अस्य रोगस्य उपचारः कथं भवति।"

Synonyms:
  साधनम्,  उपचारः,  साधनसामग्री,  सामग्री,  साहित्यम्,  उपायः,  कारणम्,  उपकरणम्,  करणम्,  द्वारम्,  कर्मसाधनम्,  कार्यसाधकम्
noun
 
यस्य साहाय्येन कार्यस्य सिद्धिः जायते।
 "वाहनं यात्रायाः साधनम् अस्ति।"

Tamil

உபசார: : சேவை,  தொண்டு,  பணிவிடை,  கௌரவித்தல்,  பூஜித்தல்,  விருந்தோம்பல், அழைத்தல்,  வணங்குதல்,  சடங்கு,  வழிமுறை,  நடைமுறை.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.