| YouTube Channel

उदित (udita)

 
शब्दसागरः
English
उदित
mfn.
(-तः-ता-तं)
1. Said, spoken.
2. Bound, tied.
3. Risen, ascended.
4. Grown, augmented.
5. Born, produced.
6. Incurred, experienced.
7. High, tall, lofty.
E.
वद् to speak, and क्त affix
or उद् up, and इत
gone, past part. of इण् to go.
Capeller Eng
English
1 उ॑दित
a.
risen, high, elevated, haughty
begun, occurred,
appeared, manifest, clear.
2 उदित॑
a.
said, spoken, proclaimed, taught
spoken to,
addressed.
Yates
English
उदित (तः-ता-तं)
a. Said
risen.
Spoken Sanskrit
English
उदित { } - udita { 1 } -
adj.
- addressed
उदित { } - udita { 1 } -
adj.
- proclaimed by law
उदित { } - udita { 1 } -
adj.
- spoken to
उदित { } - udita { 1 } -
adj.
- right
उदित { } - udita { 1 } -
adj.
- communicated
उदित { } - udita { 1 } -
adj.
- said
उदित { } - udita { 1 } -
adj.
- proclaimed
उदित { } - udita { 1 } -
adj.
- spoken
उदित { } - udita { 1 } -
adj.
- declared
उदित { } - udita { 2 } -
adj.
- tall
उदित { } - udita { 2 } -
adj.
- being above
उदित { } - udita { 2 } -
adj.
- ascended
उदित { } - udita { 2 } -
adj.
- high
उदित - udita -
adj.
- risen
आरूढ - ArUDha -
adj.
- risen
उत्पतित - utpatita -
adj.
- risen
अभ्युत्थित - abhyutthita -
adj.
- risen
अभ्युदित - abhyudita -
adj.
- risen
अभ्युद्गत - abhyudgata -
adj.
- risen
आगत - Agata -
adj.
- risen
उच्चरित - uccarita -
adj.
- risen
उत्थित - utthita -
adj.
- risen
उत्पन्न - utpanna -
adj.
- risen
उदयवत् - udayavat -
adj.
- risen
उदित्वर - uditvara -
adj.
- risen
उदीषित - udISita -
adj.
- risen
उद्गत - udgata -
adj.
- risen
उद्भ्रान्त - udbhrAnta -
adj.
- risen
दीदिवि - dIdivi -
adj.
- risen
प्रभूत - prabhUta -
adj.
- risen
रूढ - rUDha -
adj.
- risen
समभ्युन्नत - samabhyunnata -
adj.
- risen
समुदित - samudita -
adj.
- risen
उदित - udita -
adj.
- lofty
उदित { } - udita { 1 } -
adj.
- proclaimed
उदित - udita -
adj.
- taught
उदित - udita -
adj.
- increased
उदित { } - udita { 2 } -
adj.
- ascended
उदित { } - udita { 1 } -
adj.
- spoken
उदित - udita -
adj.
- apparent
उदित - udita -
adj.
- conceited
उदित { } - udita { 1 } -
adj.
- declared
उदित - udita -
adj.
- handed down
उदित - udita -
adj.
- grown
उदित { } - udita { 2 } -
adj.
- high
उदित { } - udita { 1 } -
adj.
- addressed
उदित - udita -
adj.
- visible
उदित - udita -
adj.
- proud
उदित { } - udita { 1 } -
adj.
- proclaimed by law
उदित - udita -
adj.
- authoritative
उदित - udita -
adj.
- augmented
उदित { } - udita { 2 } -
adj.
- tall
उदित { } - udita { 1 } -
adj.
- spoken to
उदित - udita -
adj.
- incurred
उदित - udita -
adj.
- boasting
उदित { } - udita { 1 } -
adj.
- right
उदित - udita -
adj.
- indicated
उदित - udita -
adj.
- born
उदित { } - udita { 2 } -
adj.
- being above
उदित { } - udita { 1 } -
adj.
- communicated
उदित - udita -
adj.
- experienced
उदित - udita -
adj.
- elevated risen
उदित - udita -
adj.
- risen
उदित - udita -
adj.
- signified
उदित { } - udita { 1 } -
adj.
- said
उदित - udita -
adj.
- produced
उदित { } - udita { 1 } -
adj.
- proclaimed
उदित { } - udita { 1 } -
adj.
- spoken
उदित { } - udita { 1 } -
adj.
- declared
उदित { } - udita { 1 } -
adj.
- addressed
उदित { } - udita { 1 } -
adj.
- proclaimed by law
उदित { } - udita { 1 } -
adj.
- spoken to
उदित { } - udita { 1 } -
adj.
- right
उदित { } - udita { 1 } -
adj.
- communicated
उदित { } - udita { 1 } -
adj.
- said
उदित { } - udita { 1 } -
adj.
- addressed
आमन्त्रित - Amantrita -
adj.
- addressed
सम्बोधित - sambodhita -
adj.
- addressed [
f.
i. to the president ]
अभिव्याहृत - abhivyAhRta -
adj.
- addressed
आभाषित - AbhASita -
adj.
- addressed
उपमन्त्रित - upamantrita -
adj.
- addressed
ओक्त - okta -
adj.
- addressed
ओत - ota -
adj.
- addressed
जल्पित - jalpita -
adj.
- addressed
भाषित - bhASita -
adj.
- addressed
प्रोक्त - prokta -
adj.
- addressed
समभिहित - samabhihita -
adj.
- addressed
संलापित - saMlApita -
adj.
- addressed
समुदाचरित - samudAcarita -
adj.
- addressed
समुदाहृत - samudAhRta -
adj.
- addressed
समुदित - samudita -
adj.
- addressed
समुक्त - samukta -
adj.
- addressed
सनप्रोक्त - sanaprokta -
adj.
- addressed
अभिभाषित - abhibhASita - ppp. - addressed
अभिभाष्य - abhibhASya -
adj.
- to be addressed
उदित { } - udita { 1 } -
adj.
- proclaimed
प्रकटित - prakaTita -
adj.
- proclaimed
श्रावित - zrAvita -
adj.
- proclaimed
उत्कीर्तित - utkIrtita -
adj.
- proclaimed
उद्घुष्ट - udghuSTa -
adj.
- proclaimed
उपगीत - upagIta -
adj.
- proclaimed
घुषित - ghuSita -
adj.
- proclaimed
घुष्ट - ghuSTa -
adj.
- proclaimed
निगीत - nigIta -
adj.
- proclaimed
परिगीत - parigIta -
adj.
- proclaimed
परिकीर्तित - parikIrtita -
adj.
- proclaimed
प्रकीर्तित - prakIrtita -
adj.
- proclaimed
प्रचोदित - pracodita -
adj.
- proclaimed
प्रतिचारित - praticArita -
adj.
- proclaimed
सङ्घुषित - saGghuSita -
adj.
- proclaimed
सङ्घुष्ट - saGghuSTa -
adj.
- proclaimed
सनप्रोक्त - sanaprokta -
adj.
- proclaimed
सशब्द - sazabda -
adj.
- proclaimed
स्वाख्यात - svAkhyAta -
adj.
- well proclaimed
अवघुष्ट - avaghuSTa -
adj.
- proclaimed aloud
आघोषित - AghoSita -
adj.
- proclaimed aloud
उदित { } - udita { 1 } -
adj.
- proclaimed by law
उत्कीर्त्य - utkIrtya -
ind.
- having proclaimed
विघुष्ट { वि- घुष् } - vighuSTa { vi- ghuS } - ppp. - proclaimed loudly
प्रौक्त - praukta -
adj.
- proclaimed by that
घोषणीय - ghoSaNIya -
adj.
- to be proclaimed aloud
घुष्य - ghuSya -
adj.
- to be proclaimed aloud
प्रवाच्य - pravAcya -
adj.
- to be proclaimed aloud
सौशर्मण - sauzarmaNa -
adj.
- proclaimed by su-zarman
सुघोषित - sughoSita -
adj.
- proclaimed with loud voice
पुराणप्रोक्त - purANaprokta -
adj.
- proclaimed by ancient sages
समाख्याख्यात - samAkhyAkhyAta -
adj.
- proclaimed or declared to be
हयग्रीवप्रोक्त - hayagrIvaprokta -
adj.
- proclaimed or taught by haya
श्राव्य - zrAvya -
adj.
- to be announced or proclaimed
विधानोक्त - vidhAnokta -
adj.
- proclaimed or enjoined according to rule or precept
निर्देशनीय - nirdezanIya -
adj.
- to be pointed out or determined or described or proclaimed or foretold
निर्देश्य - nirdezya -
adj.
- to be pointed out or determined or described or proclaimed or foretold
उदित { } - udita { 1 } -
adj.
- declared
प्रतिज्ञात - pratijJAta -
adj.
- declared
आख्यात - AkhyAta -
adj.
- declared
उदाहृत - udAhRta -
adj.
- declared
ख्यापित - khyApita -
adj.
- declared
घुषित - ghuSita -
adj.
- declared
निर्दिष्ट - nirdiSTa -
adj.
- declared
परिगीत - parigIta -
adj.
- declared
प्रभाषित - prabhASita -
adj.
- declared
प्रसमीक्षित - prasamIkSita -
adj.
- declared
प्रत्यादिष्ट - pratyAdiSTa -
adj.
- declared
प्रोक्त - prokta -
adj.
- declared
व्यादिष्ट - vyAdiSTa -
adj.
- declared
व्याहृत - vyAhRta -
adj.
- declared
सम्प्रदर्शित - sampradarzita -
adj.
- declared
समुदाहृत - samudAhRta -
adj.
- declared
सनप्रोक्त - sanaprokta -
adj.
- declared
अभिहित - abhihita - ppp. - declared
स्मृत - smRta -
adj.
- declared as
निरुक्त - nirukta -
adj.
- declared for
उदित { } - udita { 2 } -
adj.
- high
उदित { } - udita { 2 } -
adj.
- tall
उदित { } - udita { 2 } -
adj.
- being above
उदित { } - udita { 2 } -
adj.
- ascended
उदित { } - udita { 1 } -
adj.
- proclaimed
उदित { } - udita { 1 } -
adj.
- spoken
उदित { } - udita { 1 } -
adj.
- declared
उदित { } - udita { 1 } -
adj.
- addressed
उदित { } - udita { 1 } -
adj.
- proclaimed by law
उदित { } - udita { 1 } -
adj.
- spoken to
उदित { } - udita { 1 } -
adj.
- right
उदित { } - udita { 1 } -
adj.
- communicated
उदित { } - udita { 1 } -
adj.
- said
अष्टादश दश षडशीतिः - aSTAdazadazaSaDazItiH -
sent.
- 18-10-86
गण - gaNa -
m.
- verbclass [ classes 1 to 10 in Skrt. grammar ]
जून प्रथम दिनाङ्के - jUnaprathamadinAGke -
sent.
- On1stJune.
दशमानपद्धति - dazamAnapaddhati -
f.
- base-10orradix-10 [ computer ]
अरे! दशवादनम्! - are!dazavAdanam! -
sent.
- Oh!itis10o'clock.
पञ्चदशदिनाङ्के कः वासरः? - paJcadazadinAGkekaHvAsaraH? -
sent.
- Which/Whatdayis15th?
गतमङ्गलवारे एकवादनात् परम् - gatamaGgalavAreekavAdanAtparam - phrase - lastTuesdayafter1o'clock
ह्यः दिवा दशवादनात् पूर्वं - hyaHdivAdazavAdanAtpUrvaMna - phrase - yesterdaynotbefore10a.m.
यानं दशवादने आगच्छति - yAnaMdazavAdaneAgacchati -
sent.
- Thebusarrivesat100'clock.
दशपैसाः न्यूनाः सन्ति - dazapaisAHnyUnAHsanti -
sent.
- Theamountisshortby10paise.
अद्य दिवा दशवादनात् चतुर्वादनपर्यन्तम् - adyadivAdazavAdanAtcaturvAdanaparyantam - phrase - todayfrom10o'clockto4o'clock
उदित - udita -
adj.
- incurred
प्राप्त - prApta -
adj.
- incurred
प्राप्तदोष - prAptadoSa -
adj.
- one who has incurred guilt
समुपागत - samupAgata -
adj.
- one who has incurred or undergone
शूद्रयाजकप्रायश्चित्त - zUdrayAjakaprAyazcitta -
n.
- penance incurred by sacrificing for a zUdra
सूनादोष - sUnAdoSa -
m.
- guilt incurred by destroying animals in any of the 5 sUnAs
वरदक्षिणा - varadakSiNA -
f.
- term for expense or costs incurred in fruitless endeavours to recover a loss
उदित udita
adj.
signified
वाच्यवाचकता vAcyavAcakatA
f.
state of the signified and the signifier
वाच्यवाचकभाव vAcyavAcakabhAva
m.
state of the signified and the signifier
वाच्यवचकत्व vAcyavacakatva
n.
state of the signified and the signifier
Wilson
English
उदित
mfn.
(-तः-ता-तं)
1 Said, spoken.
2 Bound, tied.
3 Risen, ascended.
4 Grown, augmented.
5 Born, produced.
6 Incurred, experienced.
7 High, tall, lofty.
E.
वद to speak, and क्त affix
or उद् up, and इत gone, past
part. of इण to go.
Apte
English
उदित [udita], p. p.
Risen, ascended
उदितभूयिष्टः
Māl.
1 mostly risen
Bv.*
2.85
नित्योदितः
Bh.*
3.8
ever-existing.
High, tall, loft y.
Grown, augmented
संमानं मेनिरे सर्वाः प्रहर्षोदितचेतसः
Rām.*
1.16.3.
Born, produced.
Spoken, uttered (fr. वद्).
Renowned, reputed
चित्रयोधी समाख्यातो बभूवातिरथोदितः
Mb.
* 1.139.19.
Begun, started
प्रभुभिरुदितक्षत्यै क्षित्यै बुधः स्पृहयेत कः Viś. Gunā.26.
Awaken, got up
तां रात्रिमुषितं रामं सुखोदितमरिन्दमम्
Rām.*
6.121.1.
Ready
अयमनघ तवो- दितः प्रियार्थम्
Rām.*
6.83.44. -तम् A kind of perfume.
A kind of accent.
Comp.
-उदित
a.
Well grounded in the Śāstras, highly spoken of
पुरोहितमुदितोदितकुलशीलम् Kau.
A.
1.9. -होमिन्
a.
Sacrificing after sunrise.
Apte 1890
English
उदित p. p. 1 Risen, ascended
उदितभूयिष्ठः Māl. 1 mostly risen
Bv. 2. 85
नित्योदितः Bh. 3. 80 ever-existing.
2 High, tall, lofty.
3 Grown, augmented.
4 Born, produced.
5 Spoken, uttered (fr. वद्).
तं 1 A kind of perfume.
2 A kind of accent.
Comp.
उदित a. well grounded in the Śāstras.
होमिन् a. sacrificing after sunrise.
Monier Williams Cologne
English
1. उ॑द्-इत
mfn.
(for 2. See
s.v.
) risen, ascended
being above, high, tall, lofty,
RV.
ChUp.
Mn.
&c.
conceited, proud, boasting,
MBh.
elevated risen
increased, grown, augmented,
R.
Kir.
&c.
born, produced,
Bhartṛ.
apparent, visible,
RV.
viii, 103, 11
incurred, experienced.
2. उदित
mfn.
(p.
p.
of वद्, q.v.
for 1. See col. 1) said, spoken,
AitBr.
Kathās.
Ragh.
Śiś.
&c.
spoken to, addressed,
BhP.
Śiś.
ix, 61
Kathās.
communicated, proclaimed, declared,
Mn.
Kathās.
BhP.
Rājat.
&c.
(especially) proclaimed by law, taught, handed down
authoritative, right,
ŚāṅkhBr.
Mn.
Yājñ.
i, 154
indicated, signified,
VarBṛS.
[a form उदित occurs, incorrectly spelt for उद्-दित,
p.
188, col. 1.]
उदित a See 2. उदित,
p.
186.
Monier Williams 1872
English
1. उद्-इत, अस्, आ, अम्, risen, ascended, being above
high, tall, lofty
grown, augmented, born, produced
incurred, experienced.
—उदित-होमिन्, ई, इनी, इ, Ved.
sacrificing after sunrise.
उदित 2. उदित, अस्, आ, अम् (fr. rt. वद्), said,
spoken.
—उदितोदित, अस्, आ, अम् (fr. 2. उदित with
1. उद्-इत), well-grounded in the Śāstras.
उदित 3. उदित, अस्, आ, अम् (incorrectly spelt
for उद्-दित, see 4. दा), bound, tied.
Macdonell
English
उदित ud-i-tá, pp. vad and ud + i.
Apte Hindi
Hindi
उदित
भू* क* कृ* - उद्+इ+क्त
"उगा हुआ, चढ़ा हुआ"
उदित
भू* क* कृ* - उद्+इ+क्त
"ऊँचा, लंबा, उत्तुंग"
उदित
भू* क* कृ* - उद्+इ+क्त
"बढ़ा हुआ, आवर्धित"
उदित
भू* क* कृ* - उद्+इ+क्त
"उत्पन्न, पैदा हुआ"
उदित
भू* क* कृ* - उद्+इ+क्त
"कथित, उच्चरित"
उदित
वि* - उद्+ इ+ क्त
"विश्रुत, विख्यात"
उदित
वि* - उद्+ इ+ क्त
"आरब्ध, शुरू किया गया"
उदित
वि* - उद्+ इ+ क्त
"उद्बुद्ध, जागा हुआ"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
उदित
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಥನ /ವಿವರಣಪೂರ್ವಕ ಹೇಳುವುದು
निष्पत्तिः - > वद (व्यक्तायां वाचि) - भावे "क्तः" (३-३-११४)
उदित
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ
निष्पत्तिः - > वद - कर्म० "क्तः" (३-२-१०२)
प्रयोगाः - > "उदितं प्रियां प्रति सहार्दमिति श्रदधीयत प्रियतमेन वचः" "भवादृशेषु प्रमदाजनोचितं भवत्यधिक्षेप इवानुशासनम्"
उल्लेखाः - > माघ० ९-६९, किरा० १-२८
उदित
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಉದಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ /ಉದಯಿಸಿರುವ
निष्पत्तिः - > उद् +इण् (गतौ) - कर्त० "क्तः"(३-४-७२)
प्रयोगाः - > "उदिते ततः सपदि लब्धपदैः क्षणदाकरेऽनुपदिभिः" "मन्दमन्दमुदितः प्रययौ"
उल्लेखाः - > माघ० ९-७०, किरा० ९-२६
उदित
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎದ್ದಿರುವ /ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹೊರಟಿರುವ /ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹರಡಿರುವ
प्रयोगाः - > "व्यक्तोदितस्मितमयूखविभासितोष्ठः"
उल्लेखाः - > किरा० २-५९
उदित
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಉನ್ನತವಾದ /ಎತ್ತರವಾದ
प्रयोगाः - > "उदितोपलस्खलनसंवलिताः"
उल्लेखाः - > किरा० ६-४
उदित
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಉಂಟಾದ /ಉತ್ಪನ್ನವಾದ /ಹುಟ್ಟಿದ
प्रयोगाः - > "उदितोरुसादमतिवेपथुमत्सुदृशोऽभिभर्तृ विधुरं त्रपया" "उदितः प्रणवाङ्कुरात्मना त्वद्विविधस्कन्धविभक्तरूढशाखः"
उल्लेखाः - > माघ० ९-७७, याद० १५-१२
L R Vaidya
English
udita {% a. (f. ता) %} 1. Said, sicken
2. risen, ascended, Bh.V.ii.85
3. grown, augmented
4. born, produced
5. high, tall, lofty.
Bopp
Latin
उदित v. praef. उत्.
Lanman
English
uditá, see √vad
úd-ita, see √i.
Kridanta Forms
Sanskrit
वद् (व꣡दँ꣡ व्यक्तायां वाचि - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् = वदनम्
अनीयर् = वदनीयः - वदनीया
ण्वुल् = वादकः - वादिका
तुमुँन् = वदितुम्
तव्य = वदितव्यः - वदितव्या
तृच् = वदिता - वदित्री
क्त्वा = उदित्वा
ल्यप् = प्रोद्य
क्तवतुँ = उदितवान् - उदितवती
क्त = उदितः - उदिता
शतृँ = वदन् - वदन्ती
वद् (व꣡दँ॑ सन्देशवचने - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = वादनम् / वदनम्
अनीयर् = वादनीयः / वदनीयः - वादनीया / वदनीया
ण्वुल् = वादकः - वादिका
तुमुँन् = वादयितुम् / वदितुम्
तव्य = वादयितव्यः / वदितव्यः - वादयितव्या / वदितव्या
तृच् = वादयिता / वदिता - वादयित्री / वदित्री
क्त्वा = वादयित्वा / उदित्वा
ल्यप् = प्रवाद्य / प्रोद्य
क्तवतुँ = वादितवान् / उदितवान् - वादितवती / उदितवती
क्त = वादितः / उदितः - वादिता / उदिता
शतृँ = वादयन् / वदन् - वादयन्ती / वदन्ती
शानच् = वादयमानः / वदमानः - वादयमाना / वदमाना
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
उदित n. das Gesprochene, Rede, Wort.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
उद्भूत, उदित, सञ्जात, निष्पन्न, जनित, जात, प्रवृत्त
adjective
यद् उत्पद्यते।
"देशे उद्भूताम् आततिं न्यूनीकर्तुं सर्वैः प्रयतितव्यम्।"
Synonyms:
प्रवृद्ध, परिवृद्ध, समुपारूड, वर्धित, अभिवृद्ध, अभ्युच्चित, आपी, आप्यान, आप्यायित, उच्छ्रित, उदग्र, उदित, उदीरित, उदीर्ण, उद्भूत, उद्रिक्त, उन्नद्ध, उन्नमित, उपसृष्ट, ऋद्ध, एधित, जृम्भित, परिबृंहित, परिपुष्ट, परिवर्धित, प्यायित, बहुलीकृत, बहुलित, बृंहित, प्रचुरीकृत, प्रथित, रूढ, वेजित, विवर्धित, विवृद्ध, शून, साधिक, सहस्कृत, समारूढ, समेधित, सम्प्रविद्ध, संरब्ध, समुद्धत, समुक्षित, समुन्नीत, संवृद्ध, सान्द्रीकृत, सातिरिक्त, स्फीतीकृत, उच्छून
adjective
यः अवर्धत।
"प्रवृद्धेन मूल्येन जनाः पीडिताः।"
Synonyms:
उदित
adjective
यस्य उदयः अभवत्।
"उदितस्य सूर्यस्य प्रकाशः सर्वत्र परिवर्तितः।"
Sanskrit Tibetan
Tibetan
skyes pa
१) उत्पत्ति २) उत्पत्तित्व ३) उत्पद्यते ४) उत्पद्यन्ते ५) उत्पन्न ६) उत्पाद ७) उदय ८) उदित ९) उदिति १०) उद्भव ११) उपजयते १२) उपपन्न १३) उपसंहार १४) उत्कर्ष (?) १५) औपपत्ति १६) ° गत १७) ° १८) जनपद१९) जन्मन् २०) जात २१) जातत्व २२) जायसे २३) नर २४) निष्पन्न २५) निःसृत २६) सुंस् २७) पुरुष २८) प्रवृद्ध २९) प्रसूत ३०) विरोहन्ति ३१) वृद्धिप्राप्त ३२) सत्त्व ३३) समुत्पध्यते ३४) समुद्भव
skyes gyur
उदित
अभिधानचिन्तामणिपरिशिष्टम्
Sanskrit
--source--
बुद्धे तु भगवान् योगी बुधो विज्ञानदेशनः ७९
महासत्त्वो लोकनाथो बोधिरर्हन्सुननिश्चितः
गुणाब्धिर्विगतद्वन्द्वो वचने स्यात्तु जल्पितम् ८०
p{0004}
लपितोदितभणिताभिधानगदितानि
-wordlist-
भगवत् (पुं), योगिन् (पुं), बुध (पुं), विज्ञानदेशन (पुं), महासत्त्व (पुं), लोकनाथ (पुं), बोधि (पुं), अर्हत् (पुं), सुनिश्चित (पुं), गुणाब्धि (पुं), विगतद्वन्द्व (पुं), जल्पित (क्ली), लपित (क्ली), उदित (क्ली), भणित (क्ली), अभिधान (क्ली), गदित (क्ली)
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
उदितः, त्रि, (वद् + क्त यद्वा उत् + इण + क्त ।)उक्तः (यथा, किराते २८ ।“भवादृशेषु प्रमदाजनोदितंभवत्यधिक्षेपैवानुशासनम्”
)बद्धः इत्यमरः
उद्गतः प्राप्तोदयः इतिमेदिनी
(यथा, रामायणे ।“उदयादुदितं दीप्तं ज्वालापिण्डसमप्रभम्”
“उदितेऽनुदिते चैव समयाध्युषिते तथा” ।इति मनुः १५
तथा, किराते ।“दधतमुज्वशिलान्तरगोपुराः, पुर इवोदितपुष्पवना भुवः”
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
उदित
त्रि०
वद--क्त कथिते “श्रुतिस्मृत्युदितं धर्मम्” मनुःभावे क्त कथने
न०
“पियः कियद्दूरमिति त्वयोदिते”नष० उद्--इण्--क्त उत्थिते, “तदुदितः हि यो यद-नन्तरः” नैष० उदयं प्राप्ते “उदिते जुहोति अनुदितेजुहोति” श्रुतिः “उदितेऽनुदिते चैव समयाध्युषिते तथा”मनुः “उदिते जगतीनाथे यः कुर्य्याद्दन्तधावनम्”स्मृतिः “उदितं सोमनक्षत्रं दृष्टा सद्यः शुचिर्भवेत्” ।पारस्क० उदयप्राप्तिश्च ग्रहादौ भूवृत्तपादान्तरितदेशो-परिस्थे एव भवति सा दिवा भवति सहस्नांशुकरा-भिभूतत्वेन दर्शनयोग्यचाभावात् तथा दर्शनयोग्येग्रहादौ तच्छब्दस्य वृत्तिः “उदिते मृतिसद्मेशे” नील० क०“चतुथ्योमुदितश्चन्द्रोनेक्षितव्यः कदाचन” इति व्याख्याने“उदितः कथितः” इति अर्द्धोदितव्यावृत्तिपरं वेति ति० त०उक्ते मम्पूर्णोदिते
त्रि०
भावे क्तः राशीनामुदयेउग्ने कर्त्तरिक्त उदयं प्राप्ते राशी “लक्ष-मेकन्तु दोषाणां हन्याच्चैवोदिते गुरुः” ज्योति० नरपति-जयचर्य्योक्ते स्वरभेदे भुक्तावशिष्टःस्वरः यथा “द्वाद-शाब्दादिनाड्यन्ताः स्वस्थानाच्चैव कालतः उदयन्तेपुनस्तत्रान्तरे एकादशोदयैः वर्षमासदिवानाडीपलानिच क्रमादिकम् कालमानं मया प्रोक्तं पञ्चधा चस्वरोदये यत् भुक्तं स्वस्वभोगेन लब्धं शेषोदितंभवेत् लब्धे भुक्ताः स्वरा ज्ञेयाः शेषाङ्के तूदितस्वराः ।अस्मिन् षष्ठ्या विभक्ते तु भुक्तं स्यादुदितस्वरे उदितस्यस्वरस्य स्युर्नामस्वरवशेन तत्” अधिकं चक्रशब्दे बाला-दिचक्रे बक्ष्यते पञ्चस्वरोक्ते स्वरभेदे तल्लेखनप्रकारश्च बालादिचक्रवत ज्ञेयः तदप्युक्तं तत्रैव “तिथिःप्रतिपदादिश्च कुजादिर्वारनिर्णयः नन्दा भदा जया-रिक्ता पूर्ण्णा चापि यथाक्रमम् क्रमेणाङ्काः प्रदातव्याग्राह्यश्चाङ्कसमुच्चयः चन्द्राष्टौ ८१ प्रथमे देया नगनागं८७ द्वितीयके तृतीये चाग्निनवकं ९३ चतुर्थे तु ग्रह-ग्रहाः ९९ पञ्चोत्तरशतं १०५ देयम् क्रमेण पञ्चकोष्ठतः ।अङ्कग्रहणन्तु “वयोराशिं स्वराङ्कञ्च एकीकृत्य त्रिधार्पयेत्” ।इत्यादि सप्तादिशून्यगणनार्थं, सप्तशून्यशब्दे विवृतिः ।एतेषां पञ्चकोष्ठस्थवर्ण्णादीनां संज्ञा तत्रैवोक्ता यथा“उदितं भ्रमितं भ्रान्तं सन्ध्यास्तं तदनन्तरम्” संज्ञान्तरमपि तत्रैव “जन्म कर्म्म आधानं पिण्डं छिद्रंतथैव चेति “उदिते विजयोनित्यं भ्रमिते लाभ एव ।भ्रान्ते तु सिद्धिमाप्नोति सन्ध्यास्ते मरणं स्मृतम् यत्रनामाक्षरं प्राप्तं तत्रैव उदितस्वरः १० समृद्धे “पुरो-हितञ्च कुर्व्वीत दैवज्ञमुदितोदितम्” या० स्मृ० विद्या-भिजनानुष्ठानादिभिरुदितैः शास्त्रोक्तैरुदितं समृद्धम्”मिता० ११ वालनामगन्धद्रव्ये ह्रीवेरे (बाला)
न०
अमरः
Capeller
German
उदित s. 2. u. वद्.
Grassman
German
uditá s. vad.
Burnouf
French
उदित उदित pp. de उदेमि (इ) qui s'est élevé, qui
se lève, [ex. le soleil.]
Lié, attaché.
Dit, prononcé.
Stchoupak
French
उदित-
(वद्-) a. v. dit, parlé, interpelle
déclaré
qui
fait autorité, juste.