उत्साह (utsAha)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 उत्साह m.
  (-हः)
	 1. Effort,  perseverance,  strenuous and continued exer-
tion. 
	 2. A thread.
	 3. Happiness.
	 4. Firmness,  fortitude.
 E.
  उत्
much,  सह् to bear,  to be able,  affix घञ्.

Capeller Eng

English

 उत्साह m.
  strength,  resolution,  energy,  exertion, 
endeavour,  eagerness,  inclination for,  delight in (—°).

Yates

English

 उत्सा_ह (हः) 1.
m.
  Effort,  firmness.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

उत्साह 	-	 utsAha 	-	 m.
  	-	 zeal
भक्ति 	-	  bhakti 	-	 f.
  	-	 zeal
उच्चण्डता 	-	  uccaNDatA 	-	 f.
  	-	 zeal
अत्युत्कण्ठा 	-	  atyutkaNThA 	-	 f.
  	-	 zeal
आस्था 	-	  AsthA 	-	 f.
  	-	 zeal
व्यग्रता 	-	  vyagratA 	-	 f.
  	-	 zeal
सोत्साहता 	-	  sotsAhatA 	-	 f.
  	-	 zeal
उत्सुकता 	-	  utsukatA 	-	 f.
  	-	 zeal
प्रौढि 	-	  prauDhi 	-	 f.
  	-	 zeal
मना 	-	  manA 	-	 f.
  	-	 zeal
मन्यु 	-	  manyu 	-	 m.
  	-	 zeal
उद्यम 	-	  udyama 	-	 m.
  	-	 zeal
यत्न 	-	  yatna 	-	 m.
  	-	 zeal
अत्यनुराग 	-	  atyanurAga 	-	 m.
  	-	 zeal
उत्ताप 	-	  uttApa 	-	 m.
  	-	 zeal
उद्योग 	-	  udyoga 	-	 m.
  	-	 zeal
प्रोत्साह 	-	  protsAha 	-	 m.
  	-	 zeal
रभस 	-	  rabhasa 	-	 m.
  	-	 zeal
रय 	-	  raya 	-	 m.
  	-	 zeal
सम्भ्रम 	-	  sambhrama 	-	 m.
  	-	 zeal

 
   उत्साह   utsAha   m.
   enthusiasm   
   उत्साह   utsAha   m.
   zeal    
   उत्साह  utsAha  m.
   firmness  
   उत्साह  utsAha  m.
   resolution   
   उत्साह  utsAha  m.
   strength  
   उत्साह  utsAha  m.
   encouragement   
   उत्साह  utsAha  m.
   fortitude  
   उत्साह  utsAha  m.
   perseverance   
   उत्साह  utsAha  m.
   strength of will  
   उत्साह  utsAha  m.
   joy   
   उत्साह  utsAha  m.
   cheerfulness  
   उत्साह  utsAha  m.
   strenuous and continuous exertion   
   उत्साह  utsAha  m.
   thread  
   उत्साह  utsAha  m.
   happiness   
   उत्साह  utsAha  m.
   energy  
   उत्साह  utsAha  m.
   power   
   उत्साह  utsAha  m.
   endurance  
   उत्साह  utsAha  m.
   effort     
            

 
   उत्साह  utsAha  m.
    enthusiasm    
   जोष  joSa m.
   enthusiasm    
   संरम्भ  saMrambha m.
   enthusiasm   
   द्युम्न  dyumna n.
   enthusiasm    
   समुत्तिजयति  { समुद्- तिज् }  samuttijayati  { samud- tij } verb caus.  fire with enthusiasm   
   मदेरघु  maderaghu adj.
   eager with enthusiasm      
            

Wilson

English

 उत्साह
m.
  (-हः)
1 Effort,  perseverance,  strenuous and continued exertion. 
2 A thread.
3 Happiness.
4 Firmness,  fortitude.
E.
  उत् much,  सह to bear,  to be able,  affix घञ्.

Apte

English

उत्साहः [utsāhḥ],  [उद्-सह्-घञ्]

Effort,  exertion
 धृत्युत्साह- समन्वितः Bg.*
  18.26.

Energy,  inclination,  desire
 त्वद्दर्शनकृतोत्साहौ Rām.*
  5.67.28. मन्दोत्साहः कृतो$स्मि मृगया- पवादिना माठव्येन Ś.*
  2
 ममोत्साहभङ्गं मा कृथाः H.*
  3. do not damp my energy.

Perseverance,  strenuous effort,  energy,  one of the three Śaktis or powers of a ruler (the other two being मन्त्र and प्रभाव)
 नीताविवोत्साहगुणेन सम्पद् Ku.*
  1.22.

Determination,  resolution
 हसितेन भाविमरणोत्साहस्तया सूचितः Amaru.*
  1.

Power,  ability
 सौरान्मन्त्रान् यथोत्साहम् (जपेत्) Ms.*
  5.86.

Firmness,  fortitude,  strength.

(In Rhet.
 ) Firmness or fortitude,  regarded as the feeling which gives rise to the वीर or heroic sentiment
 कार्यारम्भेषु संरम्भः स्थेयानुत्साह उच्यते S. D.*  3
 परपराक्रमदानादिस्मृतिजन्मा औन्नत्याख्य उत्साहः R. G.

Happiness.

A thread.

Rudeness. Comp.
   -योगः Bestowing one's energy,  exercising one's strength
 चारेणोत्साहयोगेन (विद्यान्महीपतिः) Ms.*
  9.298. -वर्धनः the heroic sentiment (वीररस). (-नम्) increase of energy,  heroism.  -वृत्तान्तः plan or scheme of encouraging or exciting
 Ś.*
  2. -शक्तिः f.
  firmness,  energy
 see (3) above. -सम्पन्न a.
  active,  energetic,  persevering. -हेतुकa.  one who encourages or excites to exertion
 अपेहि रे उत्साहहेतुक Ś.*
  2.

Apte 1890

English

 उत्साहः [उद्-सह्-घञ्] 1 Effort,  exertion
 धृत्युत्साहसमन्वितः Bg. 18. 26. 
2 Energy,  inclination,  desire
 मंदोत्साहः कृतोस्मि मृगयापवादिना माठव्येन Ś. 2
 ममोत्साहभंगं मा कृथाः H. 3 do not damp my energy. 
3 Perseverance,  strenuous effort,  energy,  one of the three Śaktis or powers of a ruler (the other two being मंत्र and प्रभाव)
 नीताविवोत्साहगुणेन संपद् Ku. 1. 22. 
4 Determination,  resolution
 हसितेन भाविमरणोत्साहस्तया सूचितः Amaru. 10. 
5 Power,  ability
 Ms. 5. 86. 
6 Firmness,  fortitude,  strength. 
7 (In Rhet.) Firmness or fortitude regarded as the feeling which gives rise to the वीर or heroic sentiment
 कार्यारंभेषु संरंभः स्थेयानुत्साह उच्यते S. D. 3
 परपराक्रमदानादिस्मृतिजन्मा औन्नत्याख्य उत्साहः R. G. 
8 Happiness. 
9 A thread. 
Comp. 
वर्धनः the heroic sentiment (वीररस). (
नं) increase of energy,  heroism. 
वृत्तांतः plan or scheme of encouraging or exciting
 Ś. 2. 
शक्तिः f. firmness,  energy
 see (3) above. 
संपन्न a. active,  energetic,  persevering. 
हेतुक a. one who encourages or excites to exertion
 अपेहिरे उत्साहहेतुक Ś. 2. 

Monier Williams Cologne

English

 उत्-साह m.
  power,  strength

 strength of will,  resolution

 effort,  perseverance,  strenuous and continuous exertion,  energy

 firmness,  fortitude,  R.
 
 Mn.
  
 Suśr.
 
 Śak.
 
 Hit.
  &c.

 joy,  happiness,  Vet.
 

 a thread,  L.
 

Monier Williams 1872

English

 उत्-साह,  अस्,  m. power,  strength,  strength of will, 
resolution
 effort,  perseverance,  strenuous and con-
tinued exertion,  energy
 firmness,  fortitude
 hap-
piness
 a thread.
—उत्साह-वत्,  आन्,  अती,  अत्,  active, 
energetic,  persevering.
—उत्साह-वर्धन,  अस्,  m. the
heroic रस or feeling
 (अम्),  n. increase of energy, 
heroism.
—उत्साह-सम्पन्न,  अस्,  आ,  अम्,  active, 
persevering.

Macdonell

English

 उत्साह ut-sāha,  m.
  power,  energy
 effort,  🞄resolution,  perseverance
 inclination for,  delight 🞄in (—°): -yoga,  m.
  display of energy
 🞄-vat,  a.
  energetic
 -śakti,  f.
  strength of will,  🞄force of energy
 -sāhin,  a.
  resolute
 powerful.

Benfey

English

 उत्साह उत्साह,  i. e. उद्-सह् + अ,  m.
 
 1.
Effort,  Draup. 8,  56.
 2. Energy,  Pañc.
i. d. 44.
 3. Ardour,  Rām.  3,  33,  4.
 4.
Perseverance,  Pañc. 79,  1
 will,  Śāk.
23,  12.
 -- Comp.
 
कृत-,  adj.
 ,  f.
  हा, 
having made an effort,  Sāv. 4,  21.
दुस्-,  adj.
  difficult to be resisted,  MBh.
9,  1130.
निस्-, 
 I. m.
  want of energy, 
Hariv. 14493.
 II. adj.
 ,  f.
  हा,  1. devoid
of energy,  Pañc. 123,  23. 2. despond-
ing,  Rām.  1,  21,  6.
महा-, 
 I. adj.
 
possessing great energy,  persevering.
 II. m.
  1. exertion.  2. a king possessing
all the powers of monarchy. यथा
-उत्साह + म्,  adv. according to one's
power or ability,  Man.  5,  86.
स-, 
 I.
adj.
  1. energetic. 2. persevering.
 II.
-हम्,  adv. carefully,  Pañc. i. d. 15.

Hindi

उत्साह

Apte Hindi

Hindi

उत्साहः
पुं*
  - उद्+सह्+घञ्
"प्रयत्न,  प्रयास"

उत्साहः
पुं*
  - उद्+सह्+घञ्
"शक्ति,  उमंग,  इच्छा"

उत्साहः
पुं*
  - उद्+सह्+घञ्
"धैर्य,  ऊर्जा या तेज,  राजा की तीन शक्तियों में से एक"

उत्साहः
पुं*
  - उद्+सह्+घञ्
"दृढ़ संकल्प,  दृढ़ निश्चय"

उत्साहः
पुं*
  - उद्+सह्+घञ्
"सामर्थ्य,  योग्यता"

उत्साहः
पुं*
  - उद्+सह्+घञ्
"दृढ़ता,  सहन-शक्ति,  बल"

उत्साहः
पुं*
  - उद्+सह्+घञ्
"दृढ़ता,  और सहन शक्ति वह भावना मानी जाती हैं जिससे वीर रस का उदय होता है"

उत्साहः
पुं*
  - उद्+सह्+घञ्
प्रसन्नता

उत्साहः
पुं*
  - उद्+ सह+घञ्
"अशिष्टता,  उजड्डपन"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

उत्साह
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಇಚ್ಛೆ /ಪ್ರವೃತ್ತಿ /ಕ್ರಿಯಾಶಕ್ತಿ
निष्पत्तिः - > उत् + षह (मर्षणे) - "घञ्" (३-३-१२१)
प्रयोगाः - > "मन्दोत्साहः कृतोऽस्मि मृगयापवादिना माढव्येन"
उल्लेखाः - > शाकु० २
उत्साह
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರಾಜನ ಮೂರು ವಿಧ ಶಕ್ತಿಗಳಲ್ಲೊಂದು
प्रयोगाः - > "प्रजोत्साहवतः स्वामी यतेताधातुमात्मनि"
उल्लेखाः - > माघ० २-७६
विस्तारः - > ಪ್ರಭುಶಕ್ತಿ,  ಮಂತ್ರಶಕ್ತಿ,  ಉತ್ಸಾಹ ಶಕ್ತಿ - ಇವು ರಾಜನ ೩ ಶಕ್ತಿಗಳು. "शक्तयस्तिस्रः प्रभावोत्साहमन्त्रजाः" - अम० ।
उत्साह
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸ್ಥಿರ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ನಡೆಸುವ ಸುದೀರ್ಘಪ್ರಯತ್ನ
उत्साह
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಧ್ಯವಸಾಯ /ನಿಶ್ಚಯ
उत्साह
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವೀರರಸದ ಸ್ಥಾಯಿಭಾವ
प्रयोगाः - > "उत्तमप्रकृतिर्वीर उत्साहस्थायिभावकः"
उल्लेखाः - > सा० द० ३-२३२
उत्साह
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸೂತ್ರ /ದಾರ
विस्तारः - > "उत्साहस्तूद्यमे सूत्रे" - मेदि० ।

L R Vaidya

English

 utsAha {% m. %} 1. Inclination,  effort,  energy,  मंदोत्साहः कृतोऽस्मि मृगयापवादिना माठव्येन Sak.ii.,  Megh.i.14
determination,  resolution,  हसितेन भाविमरणोत्साहस्तया सूचितः Am.S.10
perseverance
power,  ability,  M.v.86
firmness,  fortitude,  Yaj.i.309
firmness,  or fortitude considered as the feeling which gives rise to the heroic (vīra) sentiment (in rhetoric)
 (कार्यारंभेषु संरभः स्थेयानुत्साह उच्यते S.D.iii.)
happiness.

Bopp

Latin

 उत्साह m. (r. सह् s. अ)
1) facultas,  potestas,  vis. N. 19.
36.
2) contentio,  labor. DR. 8. 56.

Indian Epigraphical Glossary

English

 utsāha (Ep. Ind.,  Vol. XIV,  p. 189),  generous gift,  bounty.

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
शोकः शुक्शोचनं खेदः क्रोधो मन्युः क्रुधा रुषा ।
क्रुत्कोपः प्रतिघो रोषो रुट् चोत्साहः प्रगल्भता ॥ २९९ ॥
अभियोगोद्यमौ प्रौढिरुद्योगः कियदेतिका ।
अध्यवसाय ऊर्जोथ वीर्यं सोऽतिशयान्वितः ॥ ३०० ॥
-wordlist-
 
शोक (पुं),  शुच् (स्त्री),  शोचन (क्ली),  खेद (पुं),  क्रोध (पुं),  मन्यु (पुं),  क्रुधा (स्त्री),  रुषा (स्त्री),  क्रुध् (स्त्री),  कोप (पुं),  प्रतिघ (पुं),  रोष (पुं),  रुष् (स्त्री),  उत्साह (पुं),  प्रगल्भता (स्त्री),  अभियोग (पुं),  उद्यम (पुं),  प्रौढि (स्त्री),  उद्योग (पुं),  कियदेतिका (स्त्री),  अध्यवसाय (पुं),  ऊर्ज (पुं),  वीर्य (क्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

रति
रति,  हास,  शोक,  क्रोध,  उत्साह,  भय,  जुगुप्सा,  विस्मय,  शम,  स्थायिभावाः
रतिर्हासश्च शोकश्च क्रोधोत्साहौ भयं तथा ।
जुगुप्साविस्मयशमाः स्थायिभावाः प्रकीर्तिताः ॥ ९१ ॥
verse 1.1.1.91
page 0011

ऊर्जस्
ऊर्जस्,  उत्साह
उच्यत ऊर्ज उत्साहो भृकुटिर्भ्रुकुटिस्तथा ॥ ७७९ ॥
verse 4.1.1.779
page 0089

नाममाला

Sanskrit

अभियोग,  उद्यम,  उद्योग,  उत्साह,  विक्रम
अभियोगोद्यमोद्योगा उत्साहो विक्रमो मतः ॥ १७४ ॥
verse 0.1.1.174
page 0084

अमरकोशः

Sanskrit

Word:  उत्साहः
Root:  उत्साह
Gender:  पुं
Number:  all
Meaning(s): 
⇒ joy
⇒ zeal
⇒ power
⇒ energy
⇒ thread
⇒ effort
⇒ firmness
⇒ strength
⇒ happiness
⇒ fortitude
⇒ endurance
⇒ resolution
⇒ enthusiasm
⇒ cheerfulness
⇒ perseverance
⇒ encouragement
⇒ strength of will
⇒ strenuous and continuous exertion
Shloka(s): 
1|7|29|2 ► उत्साहोऽध्यवसायः स्यात्स वीर्यमतिशक्तिभाक्॥ (नाट्यवर्गः)
Synonym(s): 
➠ 1|7|29|2 ⇢ उत्साहः (उत्साह) (पुं) ⇒ joy, zeal, power, energy, thread, effort, firmness, strength, happiness, fortitude, endurance, resolution, enthusiasm, cheerfulness, perseverance, encouragement, strength of will, strenuous and continuous exertion
➠ 1|7|29|2 ⇢ अध्यवसायः (अध्यवसाय) (पुं) ⇒ industry, clinging to, apprehension, mental effort, having determined
Related word(s): 
परा_अपरासंबन्धः ➡ मनोविकारः
जातिः ➡ मानसिकभावः
    

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 उत्साहः,  पुं,
   (उत् + सह् + घञ् ।) उद्यमः । तत्-पर्य्यायः । अध्यवसायः २ । इत्यमरः ॥
 सूत्रम् ।इति मेदिनी ॥
 कल्याणम् । भावविशेषः । इतिशब्दरत्नावली ॥
 (यथा,  साहित्यदर्पणे ३ य परिच्छेदे !“रतिर्हासश्च शोकश्च क्रोधोत्साहौ भयं तथा ।जुगुप्सा विस्मयश्चेत्थमष्टौ प्रोक्ताः शमोऽपि च” ।)ध्रुवकविशेषः । तल्लक्षणं यथा,  --“उत्साहः स्यात् रसे हास्ये ताले केन्दुकसंज्ञके ।वशवृद्धिकरः पादैस्त्रयोदशमिताक्षरः” ॥
इति सङ्गीतदामोदरः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 उत्साह पु०
  उद् + सह--घञ् । १ उद्यमे,  २ अध्यवसाये,  कर्त्तव्यकृत्येषु ३ स्थिरतरे प्रयत्ने “उत्साहो मन्त्रमूलं स्यादितिनोतिविदां मतम् । प्रभुशक्तिर्मन्त्रमूला तस्मादुत् साहवान्भवेत्” इत्युक्ते राज्ञां ४ गुणविशेषे,  “चारेणोत् साहयोगेनक्रिययैव च कर्मणाम्” मनुः । “नीताविवोत् साहगुणेनसम्पद्” कुमा० । ५ कल्याणे,  शब्दरत्नावली ६ सूत्रे,  मेदिनी“कार्य्यारम्भेषु संरम्भः स्थेयानुत्साह उच्यते” सा० द०उक्तलक्षण्के वीररसस्य ७ स्थायिभावे । स च वीर-रसस्य स्थायी भावः “रतिर्हासश्च शोकश्च-क्रोधीत्साहौ भयं तथा । जुगुप्सा विस्मयश्चेत्थमष्टौप्रोक्ताः शमस्तथा” स्थायिनो विमज्यस्य “उत्तमप्रकृति-र्वीरः उत्साहस्थायिभावकः” तत्रोक्तेः । तत्र उद्यममात्रे“मन्दोत्साहः कृतोऽस्मि मृगयापवादिना माधव्येन”शकु० “मुक्तसङ्गोऽनहंवादी धृत्युत्साहसमन्वितः” गीता“महोत्साहः स्थूललक्ष्यः कृतज्ञोवृद्धसेवकः” या० स्मृ०अस्त्यर्ये बला० मतुप् इनि वा उत्साहिन् उत्साहवत्तद्विशिष्टे त्रि०
  स्त्रियां ङीप् ।

Capeller

German

 उत्साह m.
  Kraft,  Entschluss,  Eifer,  Lust
an (—°).

Burnouf

French

 उत्साह उत्साह m.
  (सुह्) pouvoir,  force
 capacité
effort
		 application,  étude
		 persévérance
 fermeté.
Félicité.
		 Fil.
उत्साहयामि c. (सह्) exciter,  exhorter.
उत्साहवर्धन n.
  (वृध्) héroïsme.

Stchoupak

French

 उत्-साह-
 m.
  pouvoir,  énergie,  force 
 décision 
 joie à 
 -वन्त्-
a. énergique 
 -इन्- id.
°योग- m.
  fait d'exercer son pouvoir.
°शक्ति- f.
  force de volonté 
 une des trois śakti.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.