| YouTube Channel

उत्सवः (utsavaH)

 
Apte
English
उत्सवः [utsavḥ], [उद्-सू-अप्]
A festival, joyous or festive occasion, jubilee
रत˚
Ś.*
 6.2
ताण्डव˚ festive or joyous dance.
U.*
 3.18 (v. l. )
Ms.*
 3.59.
Joy, merriment, delight, pleasure
स कृत्वा विरतोत्सवान्
R.*
 4.78, 16.1
Mv.*
 3.41
Ratn.*
 1.23
Śi.*
 2.61
पराभवोप्युत्सव एव मानिनाम्
Ki.*
 1.41.
Height, elevation.
Wrath,
Wish, rising of a wish. तावुभौ नरशार्दूलौ त्वद्दर्शनकृतोत्सवौ
Rām.*
 5.35.23.
A section of a book.
Enterprise.
An undertaking, beginning.
Comp.
 -उदयम् The height of the vehicle animal in comparison with that of the principal idol
मूलबेरवशं मानमुत्सवोदयमीरितम् (Mānasāra. 64.91-93). -विग्रहः Image for procession (Kondividu Inscription of Kriṣṇarāya). -सङ्केताः (m.
pl.
 )
N.
 of a people, a wild tribe of the Himālaya
शरैरुत्सवसङ्केतान् स कृत्वा विरतोत्सवान्
R.*
 4.78.
Apte 1890
English
उत्सवः [उद्-सू-अप्] 1 A festival, joyous or festive occasion, jubilee
रत° Ś. 6. 19
तांडव° festive or joyous dance U. 3. 18
Ms. 3. 59.
2 Joy, merriment, delight, pleasure
स कृत्वा विरतोत्सवान् R. 4. 78, 16. 10
Mv. 3. 41
Ratn. 1. 23
Śi. 2. 61
पराभवोप्युत्सव एव मानिनां Ki. 1. 41.
3 Height, elevation.
4 Wrath.
5 Wish, rising of a wish.
6 A section of a book.
7 Enterprise.
8 An undertaking, begining.
Comp.
संकेताः (m. pl.) N. of a people, a wild tribe of the Himālaya
शरैरुत्सवसंकेतान् स कृत्वा विरतोत्सवान् R. 4. 78.
Apte Hindi
Hindi
उत्सवः
पुं*
 - उद्+सू+अप्
"पर्व, हर्ष या आनन्द का अवसर, जयन्ती"
उत्सवः
पुं*
 - उद्+सू+अप्
"हर्ष, प्रमोद, आमोद"
उत्सवः
पुं*
 - उद्+सू+अप्
"ऊँचाई, उन्नति"
उत्सवः
पुं*
 - उद्+सू+अप्
रोष
उत्सवः
पुं*
 - उद्+सू+अप्
"कामना, इच्छा"
E Bharati Sampat
Sanskrit
(पुं) उत्+षु(प्रसवैश्वर्ययोः)+अप् । ‘ॠदोरप्’ ३.३.५७। १.सन्तोषजनकः कार्यक्रमः पर्व इत्यादयः। २.सन्तोषः। ‘श्लाघ्यान्वयेति नयनोत्सवकारिणीति निर्व्यूढसौहृदरसेति गुणोज्ज्वलेति’ मालती०६.१७। ‘विधुर्विधुन्तदस्येव पूर्णस्तस्योत्सवाय सः’ माघः२.६१। ‘पराभवोऽप्युत्सव एव मानिनाम्’ किराता०१.४१। ३.वर्धनम् । ४.कोपः। ५.अत्याशा ।
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 उत्सवः
noun
सः शुभावसरः यदा जनाः एकत्रिताः भवन्ति।
"पितृष्वसा विवाहस्य उत्सवे उपस्थातुम् आगतवती।"
Synonyms:
 उत्सवः, समारोहः
noun
यस्मिन् दिने किमपि नियतं शुभकार्यं क्रियते।
"ईद इति उत्सवः पुनः कदा भविष्यति।"
Synonyms:
 समुत्सवः, उत्सवः, महोत्सवः
noun
नियताह्लादजनकव्यापारः।
"बालदिने मम विद्यालये महोत्सवः अस्ति।"
Synonyms:
 क्रोधः, कोपः, अमर्षः, रोषः, चेतोविकारः, क्रुध्, प्रतिघः, रोषः, रुट्, मन्युः, उत्सवः, आस्तु, नामन्
noun
प्रतिकूले सति तैक्ष्ण्यस्य प्रबोधः।
"मम क्रोधः शाम्यति।"
Synonyms:
 उत्सवः, पर्व, पर्वाहः, पर्वरीणम्, उत्सवदिनम्, महः, महः, उद्धर्षः, यात्रा, उद्धवः, क्षणः, अभ्युदयः, चर्चरी
noun
किमपि धार्मिकं सामाजिकं वा मङ्गलं वा शुभं कार्यं यत् सोत्साहं निर्वर्त्यते।
"स्वतंत्रतादिनम् अस्माकं राष्ट्रियः उत्सवः अस्ति।"
Tamil
Tamil
உத்ஸவ: : புண்ய காலம், பண்டிகை, கொண்டாட்டம், ஆனந்தம், மகிழ்ச்சி, ஆசை, விருப்பம்.
अमरकोशः
Sanskrit
Word: उत्सवः
Root: उत्सव
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ joy
⇒ wish
⇒ wrath
⇒ height
⇒ jubilee
⇒ opening
⇒ banquet
⇒ passion
⇒ festival
⇒ ceremony
⇒ gladness
⇒ festivity
⇒ merriment
⇒ insolence
⇒ elevation
⇒ beginning
⇒ enterprise
⇒ blossoming
⇒ celebration
⇒ festive occasion
⇒ rising of a wish
⇒ ceremonial rejoicing
Shloka(s):
1|7|38|2 ► कम्पोऽथ क्षण उद्धर्षो मह उद्धव उत्सवः॥ (नाट्यवर्गः)
3|3|232|1 ► तेजः पुरीषयोर्वर्चो महस्तूत्सवतेजसोः। (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 1|7|38|2 ⇢ क्षणः (क्षण) (पुं) ⇒ second, middle, centre, leisure, killing, instant, festival, dependence, vacant time, leisure moment, twinkling of an eye, certain day of the fortnight, any instantaneous point of time, measure of time [4, 5 second or 24, 35 second or 4 minutes or 48 minutes]
➠ 1|7|38|2 ⇢ उद्धर्षः (उद्धर्ष) (पुं) ⇒ glad, happy, pleased, festival, great joy, flaring upwards on, courage to undertake anything
➠ 1|7|38|2 ⇢ महः (मह) (पुं)
➠ 1|7|38|2 ⇢ उद्धवः (उद्धव) (पुं) ⇒ joy, holiday, pleasure, festival, sacrificial fire
➠ 1|7|38|2 ⇢ उत्सवः (उत्सव) (पुं) ⇒ joy, wish, wrath, height, jubilee, opening, banquet, passion, festival, ceremony, gladness, festivity, merriment, insolence, elevation, beginning, enterprise, blossoming, celebration, festive occasion, rising of a wish, ceremonial rejoicing
➠ 3|3|232|1 ⇢ महः (महस्) (नपुं)
Related word(s):
जातिः ➡ क्रिया
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
उत्सवः,
पुं,
 (उत् + सू + अच् ।) नियताह्लादजनक-व्यापारः । तत्पर्य्यायः । क्षणः २ उद्धवः ३ उद्धर्षः४ महः ५ । इत्यमरः ॥
(यथा मनुः । ३ । ५९ ।“तस्मादेताः सदा पूज्या भूषणाच्छादनाशनैः ।भूतिकामैर्नरैर्नित्यं सत्कारेषूत्सवेषु च” ॥
)उत्सेकः । इच्छाप्रसवः । कोपः । इति मेदिनी ॥
(उन्नतिः । अभ्युदयः ।“उत्सवे व्यसने चैव दुर्भिक्षे राष्ट्रविप्लवे” ॥
इति हितोपदेशेः । १ । १६४ ॥
)