उत्सर्ग (utsarga)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 उत्सर्ग m.
  (-र्गः)
	 1. Abandoning,  quitting.
	 2. Resigning,  retiring from. 
	 3.
Giving,  donation. 
	 4. Any precept or rule.
	 5. Presentation of any
thing promised to a god or Brahman,  with suitable ceremonies.
6. A particular ceremony preparatory to a course of the Vedas.
	 7.
Dejection,  excretion,  voiding by stool,  &c.
 E.
  उत् before सृज् to quit, 
to leave,  घञ् aff.
  

Capeller Eng

English

 उत्सर्ग m.
  pouring forth,  emission,  excretion
 laying
aside,  taking off,  loosening,  delivering,  abandoning,  giving up, 
closing,  completion (esp.    of the study of the Veda)
 oblation,  present. 

Yates

English

 उत्स_र्ग (र्गः) 1.
m.
  Abandoning
 giv-
ing
 a precept.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

उत्सर्ग 	-	 utsarga 	-	 m.
  	-	 emission
उत्सर्ग  	-	 utsarga 	-	 m.
  	-	 default(s)  [ computer ]
उत्सर्ग 	-	 utsarga 	-	 m.
  	-	  dejection
उत्सर्ग 	-	 utsarga 	-	 m.
  	-	  pouring out
उत्सर्ग 	-	 utsarga 	-	 m.
  	-	  abandoning
उत्सर्ग 	-	 utsarga 	-	 m.
  	-	  any general rule or precept
उत्सर्ग 	-	 utsarga 	-	 m.
  	-	  granting
उत्सर्ग 	-	 utsarga 	-	 m.
  	-	  laying aside
उत्सर्ग 	-	 utsarga 	-	 m.
  	-	  suspending
उत्सर्ग 	-	 utsarga 	-	 m.
  	-	  presentation
उत्सर्ग 	-	 utsarga 	-	 m.
  	-	  Excretion
उत्सर्ग 	-	 utsarga 	-	 m.
  	-	  delivering
उत्सर्ग 	-	 utsarga 	-	 m.
  	-	  resigning
उत्सर्ग 	-	 utsarga 	-	 m.
  	-	  gift
उत्सर्ग 	-	 utsarga 	-	 m.
  	-	  excretion
उत्सर्ग 	-	 utsarga 	-	 m.
  	-	  relinquishment
उत्सर्ग 	-	 utsarga 	-	 m.
  	-	  particular ceremony on suspending repetition of the veda
उत्सर्ग 	-	 utsarga 	-	 m.
  	-	  end
उत्सर्ग 	-	 utsarga 	-	 m.
  	-	  setting free
उत्सर्ग 	-	 utsarga 	-	 m.
  	-	  quitting
उत्सर्ग 	-	 utsarga 	-	 m.
  	-	  donation
उत्सर्ग 	-	 utsarga 	-	 m.
  	-	  voiding by stool
उत्सर्ग 	-	 utsarga 	-	 m.
  	-	  renouncement
उत्सर्ग 	-	 utsarga 	-	 m.
  	-	  general rule
उत्सर्ग 	-	 utsarga 	-	 m.
  	-	  causation
उत्सर्ग 	-	 utsarga 	-	 m.
  	-	  close and
उत्सर्ग 	-	 utsarga 	-	 m.
  	-	  loosening
उत्सर्ग 	-	 utsarga 	-	 m.
  	-	  retiring from
उत्सर्ग 	-	 utsarga 	-	 m.
  	-	  oblation
उत्सर्ग 	-	 utsarga 	-	 m.
  	-	  pouring forth
उत्सर्ग 	-	 utsarga 	-	 m.
  	-	  abandonment
उत्सर्ग 	-	 utsarga 	-	 m.
  	-	  precept
उत्सर्ग 	-	 utsarga 	-	 m.
  	-	  causing
उत्सर्ग 	-	 utsarga 	-	 m.
  	-	  handing over
उत्सर्ग 	-	 utsarga 	-	 m.
  	-	  throwing or casting away
उत्सर्ग 	-	 utsarga 	-	 m.
  	-	  leaving off
उत्सर्ग 	-	 utsarga 	-	 m.
  	-	  libation

उत्सर्ग 	-	  utsarga 	-	 m.
  	-	 excretion
किट्ट 	-	  kiTTa 	-	 n.
  	-	 excretion
शौचकूप 	-	  zaucakUpa 	-	 m.
  	-	 excretion-pit
उच्चारित 	-	  uccArita 	-	 adj.
  	-	  having excretion
विष् 	-	  viS 	-	 f.
  	-	  impure excretion
सूचन 	-	  sUcana 	-	 n.
  	-	  bodily excretion
रसमल 	-	  rasamala 	-	 m.
  	-	  impure excretions
अप्रशस्त 	-	  aprazasta 	-	 n.
  	-	  natural excretion
मक्षिकामल 	-	  makSikAmala 	-	 n.
  	-	 excretion of bees
वस्तिमल 	-	  vastimala 	-	 n.
  	-	  bladder-excretion
मन्थ 	-	  mantha 	-	 m.
  	-	 excretion of rheum
रज 	-	  raja 	-	 m.
  	-	  menstrual excretion
सुपुष्प 	-	  supuSpa 	-	 n.
  	-	  menstrual excretion
योनिरञ्जन 	-	  yoniraJjana 	-	 n.
  	-	  menstrual excretion
स्त्रीपुष्प 	-	  strIpuSpa 	-	 n.
  	-	  menstrual excretion
नेत्रविष् 	-	  netraviS 	-	 f.
  	-	 excretion of the eye
नेत्रमल 	-	  netramala 	-	 n.
  	-	 excretion of the eye
चक्षुर्मल 	-	  cakSurmala 	-	 n.
  	-	 excretion of the eyes
रजस 	-	  rajasa 	-	 adj.
  	-	  the menstrual excretion
चक्रगुल्म 	-	  cakragulma 	-	 m.
  	-	  having a circular excretion
कर्णमल 	-	  karNamala 	-	 n.
  	-	 excretion or wax of the ear
कर्णविट्क 	-	  karNaviTka 	-	 n.
  	-	 excretion or wax of the ear
अवप्रस्नुत 	-	  avaprasnuta 	-	 adj.
  	-	  wetted by the fluid excretion
अवप्रस्रुत 	-	  avaprasruta 	-	 adj.
  	-	  wetted by the fluid excretion
अवमूत्रित 	-	  avamUtrita 	-	 adj.
  	-	  wetted by the fluid excretion
उच्चारयति  { उच्चर् } 	-	  uccArayati  { uccar } 	-	 verb caus. 	-	  evacuate the body by excretion
विरज 	-	  viraja 	-	 adj.
  	-	  free from the menstrual excretion
समभिप्लुत 	-	  samabhipluta 	-	 adj.
  	-	  covered with menstrual excretions
मल 	-	  mala 	-	 n.
  	-	  any bodily excretion or secretion
वारुण्ड 	-	  vAruNDa 	-	 m.
 n.
  	-	 excretion of the eyes and the ears
उत्सर्गसमिति 	-	  utsargasamiti 	-	 f.
  	-	  carefulness in the act of excretion
आम 	-	  Ama 	-	 m.
 n.
  	-	  passing hard and unhealthy excretions
रजोदर्शन 	-	  rajodarzana 	-	 n.
  	-	  appearance of the menstrual excretion
वेगविधारण 	-	  vegavidhAraNa 	-	 n.
  	-	  obstruction of the natural excretions
मलायन 	-	  malAyana 	-	 n.
  	-	  path of the excretions i.e. the rectum
पिञ्जेट 	-	  piJjeTa 	-	 n.
  	-	 excretion or concrete rheum of the eyes
धातुमल 	-	  dhAtumala 	-	 n.
  	-	  impure excretion from the fluids of the body
पुरीषमूत्रप्रतिघात 	-	  purISamUtrapratighAta 	-	 m.
  	-	  obstruction of the solid and liquid excretions
विगतार्तवा 	-	  vigatArtavA 	-	 f.
  	-	  woman in whom the menstrual excretion has ceased

 
   उत्सर्ग  utsarga m.
   renouncement

Wilson

English

 उत्सर्ग
m.
  (-र्गः)
1 Abandoning,  quitting.
2 Resigning,  retiring from. 
3 Giving,  donation. 
4 Any precept or rule.
5 Presentation of any thing promised to a god or Brahman,  with suitable
ceremonies.
6 A particular ceremony preparatory to a course of the Vedas.
7 Dejection,  excretion,  voiding by stool,  &c.
E.
  उत् before सृज to quit,  to leave,  घञ् aff.
  

Apte

English

उत्सर्गः [utsargḥ],  1 Laying or leaving a side,  abandoning,  suspension
 श्रीलक्षणोत्सर्गविनीतवेवाः Ku.*
  7.45.

Pouring out,  dropping down,  emission
 तोयोत्सर्गद्रुततरगतिः Me.*
  19,  39
 so शुक्र˚.

A gift,  donation,  giving away
 (धनस्य) उत्सर्गेण शुध्यन्ति Ms.*
  11.193.

Spending
 अर्थ˚ Mu.*
  3.

Loosening,  letting loose
 as in वृषोत्सर्गः

An oblation,  libation. 

Excretion,  voiding by stool &c.
 
 पुरीष˚,  मलमूत्र˚.

Completion (as of study or a vow)
 cf.
   उत्सृष्टा वै वेदाः (opp.  उपाकृता वै वेदाः).

A general rule or precept (opp.  अपवाद a particular rule or exception)
 अपवादैरिवो- त्सर्गाः कृतव्यावृत्तयः परैः Ku.*
  2.27,  अपवाद इवोत्सर्गं व्यावर्तयितु- मीश्वरः R.*
  15.7.

Offering what is promised (to gods,  Brāhmaṇas &c.
 ) with due ceremonies.

The anus
 मित्रमुत्सर्गे Ms.*
  12.121.

A heap,  mass
 अन्नस्य सुबहून् राजन्नुत्सर्गान्पर्वतोपमान् Mb.
 *  14.85.38.

Dedication,  securing the services (of priests). उत्सर्गे तु प्रधानत्वात् etc. MS.*  3.7.19. (where शबर paraphrases उत्सर्ग by परिक्रय).Comp.   -समितिः carefulness in the act of excretion so that no living creature be hurt (Jaina).

Apte 1890

English

 उत्सर्गः 1 Laying or leaving side,  abandoning,  suspension
 Ku. 7. 45. 
2 Pouring out,  dropping down,  emission
 तोयोत्सर्गद्रुततरगतिः Me. 19,  37
 so शुक्र°. 
3 A gift,  donation,  giving away
 Ms. 11. 194. 
4 Spending
 अर्थ° Mu. 3. 
5 Loosening,  letting loose
 as in वृषोत्सर्गः. 
6 An oblation,  libation. 
7 Excretion,  voiding by stool &c.
 पुरीष°,  मलमूत्र°. 
8 Completion (as of study or a vow)
 cf. उत्सृष्टा वै वेदाः (opp. उपाकृता वै वेदाः). 
9 A general rule or precept (opp. अपवाद a particular rule or exception)
 अपवादैरिवोत्सर्गाः कृतव्यावृत्तयः परैः Ku. 2. 27
 अपवाद इवोत्सर्गं व्यावर्तयितुमीश्वरः R. 15. 7 
10 Offering what is promised (to gods,  Brāhmaṇas &c.) with due ceremonies. 
11 The anus
 मित्रमुत्सर्गे Ms. 12. 121. 

Monier Williams Cologne

English

 उत्-सर्ग॑ a &c.
   See col. 3.

 उत्-सर्ग॑ b अस्,  m.
  pouring out,  pouring forth,  emission,  dejection,  excretion,  voiding by stool &c.
  ,  R.
 
 Mn.
  
 Megh.
 
 Suśr.
  &c.
  

 Excretion (personified as a son of Mitra and Revatī),  BhP.
   vi,  18,  5

 laying aside,  throwing or casting away,  Gaut.
 
 Kum.

 loosening,  setting free,  delivering (N.  of the verses,  VS.
  xiii,  47-51),  ŚBr.
  
 KātyŚr.
  
 PārGṛ.
 
 MBh.
   &c.
  

 abandoning,  resigning,  quitting,  retiring from,  leaving off

 suspending

 end,  close,  KātyŚr.
  
 ĀśvŚr.
   & ĀśvGṛ.
 
 MBh.
  
 Mn.
   &c.
  

 handing over,  delivering

 granting,  gift,  donation,  MBh.
  

 oblation,  libation

 presentation (of anything promised to a god or Brāhman with suitable ceremonies)

 a particular ceremony on suspending repetition of the Veda,  Mn.
   iv,  97
 119
 Yājñ.
  &c.
  

 causation,  causing,  Jaim.
   iii,  7,  19

 (in Gr.
 ) any general rule or precept (opposed to अप-वाद,  q.v.),  Kum.
  ,  Kāś.
 
 Siddh.
  &c.
  

Monier Williams 1872

English

 उत्सर्ग उत्-सर्ग। See under उत्-सृज्।

 उत्-सर्ग,  अस्,  m. pouring out,  pouring forth,  emis-
sion,  dejection,  excretion,  voiding by stool &c.
laying aside,  abandoning,  resigning,  quitting,  retiring
from,  suspending
 loosening,  delivering
 oblation, 
libation
 presentation of anything promised to a
god or Brāhman with suitable ceremonies
 giving, 
donation
 a particular ceremony on suspending a
Vedic lecture
 (in gram.) any general precept or
rule (opposed to अपवाद,  special rule or exception, 
and so called because only abolished in express cases
by a substitute).
—उत्सर्ग-तस्,  ind. generally,  i. e.
without any special limitation.

Macdonell

English

 उत्सर्ग ut-sargá,  m.
  emission,  discharge
 🞄evacuation
 throwing away
 laying aside
 🞄setting free,  liberation
 donation
 abandonment,  🞄relinquishment
 cessation
 restitution
 🞄general rule
 (sc. chandasām) ceremony on 🞄suspension of Vedic study
 -sarjana,  a.
  (ī) rejecting
 🞄n.  letting go,  dismissal
 cessation
 🞄ceremony on suspension of Vedic study.

Benfey

English

 उत्सर्ग उत्सर्ग,  i. e. उद्-सृज् + अ,  m.
 
 1.
Emission,  Megh. 19.
 2. Evacuation, 
Pañc. 34,  22
 Man.  12,  21.
 3. Aban-
doning,  Nal. 10,  12
 relinquishing,  Man. 
11,  193 (194)
 dismission,  Chr. 9,  37.
 4. Donation,  Sāv. 1,  8.
 5. The name
of a ceremony,  when suspending the
reading of the Veda,  Man.  4,  119.
 6.
Setting at liberty.
 7. A general rule, 
Kumāras. 2,  27.
 -- Comp.
 
वृष-,  m.
 
setting a bull at liberty on occasion of
a sacrifice or obsequial oblation,  Pañc.
9,  3.

Apte Hindi

Hindi

उत्सर्गः
पुं*
  - उद्+सृज्+घञ्
"एक ओर रख देना,  छोड़ देना,  तिलांजलि देना,  स्थगन"

उत्सर्गः
पुं*
  - उद्+सृज्+घञ्
"उडेलना,  गिरा देना,  निकालना"

उत्सर्गः
पुं*
  - उद्+सृज्+घञ्
"उपहार,  दान,  प्रदान"

उत्सर्गः
पुं*
  - उद्+सृज्+घञ्
व्यय करना

उत्सर्गः
पुं*
  - उद्+सृज्+घञ्
"ढीला करना,  खुला छोड़ देना"

उत्सर्गः
पुं*
  - उद्+सृज्+घञ्
"आहुति,  तर्पण"

उत्सर्गः
पुं*
  - उद्+सृज्+घञ्
"विष्ठा,  मल आदि"

उत्सर्गः
पुं*
  - उद्+सृज्+घञ्
पूर्ति

उत्सर्गः
पुं*
  - उद्+सृज्+घञ्
सामान्य नियम या विधि

उत्सर्गः
पुं*
  - उद्+सृज्+घञ्
गुदा

उत्सर्गः
पुं*
  - उद्+सृज्+घञ्
"राशि,  ढेर"

उत्सर्गः
पुं*
  - उद्+सृज्+घञ्
सेवाएँ उपलब्ध करना

Shabdartha Kaustubha

Kannada

उत्सर्ग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಾಮಾನ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ /ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರವರ್ತಿಸುವ ಶಾಸ್ತ್ರ
निष्पत्तिः - > उत् + सृज (विसर्गे) - कर्म० "घञ्" (३-३-१९)
प्रयोगाः - > "अपवादैरिवोत्सर्गाः कृतव्यावर्तयः परैः"
उल्लेखाः - > कुमा० २-२७
उत्सर्ग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವ್ಯಯ /ಖರ್ಚು
प्रयोगाः - > "वृषल,  किमयमस्थाने महानर्थोत्सर्गः क्रियते"
उल्लेखाः - > मुद्रा० ३
उत्सर्ग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತ್ಯಾಗ /ದಾನ
प्रयोगाः - > "विभज्य मेरुर्नयदर्थिसात्कृतो न सिन्धुरुत्सर्गजलव्ययैर्मरुः"
उल्लेखाः - > नैष० १-१६
उत्सर्ग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪರಿತ್ಯಾಗ /ತ್ಯಜಿಸುವುದು /ಬಿಡುವುದು
प्रयोगाः - > "श्रीलक्षणोत्सर्गविनीतवेषाः"
उल्लेखाः - > कुमा० ७-४५
उत्सर्ग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಮಾಪ್ತಿ /ಕೊನೆಗಾಣಿಸುವಿಕೆ
उत्सर्ग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರತಿ ಪುಷ್ಯ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಮಾಡುವ ವೇದಾಧ್ಯಯನದ ಉತ್ಸರ್ಜನೆ /ವೇದಾಧ್ಯಯನವನ್ನು ತತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸುವುದು
विस्तारः - > "अत ऊर्ध्वं तु छन्दांसि शुक्लेषु नियतः पठेत् । वेदाङ्गानि च सर्वाणि कृष्णपक्षेषु सम्पठेत् ॥" -मनु० ४-९८
उत्सर्ग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಲಮೂತ್ರಾದಿಗಳ ವಿಸರ್ಜನೆ

L R Vaidya

English

 utsarga {% m. %} 1. Pouring out,  emission,  तोयोत्सर्गद्रुततरगतिः Megh.i.19,  87
abandoning,  giving up,  K.S.vii.45
gift,  donation,  M.xi.193
looseniuif. delivering
oblation
the anus,  M.xii.121
excretion
completion (as of study)
any general precept or rule (as op. to अपवाद),  अपवादैरिवोत्सर्गाः कृतव्यावृत्तयः परैः K.S.ii.27,  अपवादविषयपरिहारेणोत्सर्गस्य व्यवस्थितेः K.Pr.x.

Bopp

Latin

 उत्सर्ग m. (r. सृज् praef. उत् relinquere,  s. अ)
1) relictio.
N. 10. 12. 13.
2) datio,  donatio,  largitio. SA. 1. 68.
3) alvi
dejectio. HIT. 85. 9.: पुरीषोत्सर्गङ् कृत्वा.

Abhyankara Grammar

English

उत्सर्ग  a general rule as contrasted with a special rule which is called अपवाद or exception
 cf. उत्सर्गापवादयो- रपवादो बलीयान् Hema. Pari.56
 प्रकल्प्य वापवादविषयं तत उत्सर्गोभिनिविशते Par.Śek. Pari.63,  Sīra. Pari.97
 cf. also उत्सर्ग- समानदेशा अपवादा
. For the बाध्यबाधकभाव relation between उत्सर्ग and अपवाद and its details see Nāgeśa's Pari- bhāṣenduśekhara on Paribhāṣās 57 to 65: cf. also न्यायैर्मिश्रान् अपवादान्प्रतीयात् explained by the commentator as न्याया उत्सर्गा महाविषया विधयः अपवादा अल्प- विषया विधयः । तान् उत्सर्गेण भिश्रानेकीकृतान् जानीयात् । अपवादविषयं मुक्त्वा उत्सर्गाः प्रवर्तन्ते इत्यर्थः R.Pr.I.23.

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 उत्सर्ग m. S I,  435,  6 ° = पर्यटन?

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

विश्राणन
विश्राणन,  विहापित,  अंहति,  अपवर्जन,  वितरण,  निर्वपण,  स्पर्शन,  उत्सर्ग,  प्रदेशन,  दान
विश्राणनं विहापितमंहतिरपवर्जनं वितरणं च ।
निर्वपणं च स्पर्शनमुत्सर्गः स्यात्प्रदेशनं दानम् ॥ ४१९ ॥
verse 2.1.1.419
page 0048

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 उत्सर्गः पुं,
   (उत् + सृज् + घञ् ।) त्यागः । दानम् ।वर्ज्जनम् । (यथा,  कुमारे । ७ । ३५ ॥
“श्रीलक्षणोत्सर्गविनोतवेशाः” ।“तयोत्सर्गद्रुततरगतिस्तत्परं वर्त्म तीर्णः” ।इति मेघदूते । २० ॥
 यथा,  मनुः । ११ । १९३ ।“तस्योत्सर्गेण शुध्यन्ति जप्येन तपसैव च” ।)सामान्यविधिः ॥
 इति हेमचन्द्रः ॥
 (यथा,  कुमारे ।२ । २७ ।“अपवादैरिवोत्सर्गाः कृतव्यावृत्तयः परैः” ।)साग्निकर्त्तव्यक्रियाविशेषः । इति तिथ्यादितत्त्वम् ।अथ वैधोत्सर्गविधिः । स्नानसन्ध्याचमनानि कृत्वानारायणनवग्रहगुरून् संपूज्य देयद्रव्यं वामहस्तेनधृत्वा दक्षिणहस्थेन त्रिरभ्यर्च्च्य तद्द्रव्याधि-पतिदेवतां सम्प्रदानञ्च अर्च्चयित्वा संकल्प्य कुश-तिलजलत्यागपूर्व्वकदानम् । इति स्मृतिः ॥
(अपानवायोर्व्यापारः । मलमूत्रादिवर्ज्जनम् ॥
उत्सज्यते विण्मूत्रमनेनेति व्युत्पत्त्या पाय्विन्द्रियम् ।यथा,  -- यथा,  मनुः । १२ । १२१ ।“मनसीन्द्रं दिशः श्रोत्रे क्लान्ते विष्णं बले हरम् ।वाच्यग्निं मित्रमुत्सर्गे प्रजने च प्रजापतिम्” ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 उत्सर्ग पु०
  उद् + सृज--कर्मणि घञ् । १ सामान्यविधाने,  तस्या-सति बाधके सर्व्वतः प्रसृतत्वात्तथात्वम् । “क्वचिदपवा-दविषर्येऽप्युसर्गोऽभिनिविशते” पात० भा० । “अपवादैरि-वोत्सर्गाः--कृतव्यावृत्तयः परैः” कुमा० २ न्याय्ये । भावेघञ् । ३ अपानवायोर्व्यापारे विष्ठोत्सर्गः ४ त्यागे ५ दाने“तस्योत्सर्गेण शुध्यन्ति जप्येन तपसैव च” मनुः “श्री-लक्षणोत्सर्गविनीतवेशाः” कुमा० ६ समाप्तौ व्रतोत्सर्गः ।“उत्सर्गमेके सुत्योपगुणत्वात्” आश्व० श्रौ० १,  ४,  २१,  ०“स्तोमोत्सर्गो वैकस्याह्नः” कात्या० २४,  ७,  २५,  ७ वार्षि-कवेदपाठसमाप्तौ । वेदाध्ययनोत्सर्गकालश्च मिता०दर्शितो यथा “पौषमासस्य रोहिण्यामष्टकायामथापिवा । जलान्ते छन्दसां कुर्य्यादुत्सर्गं विधिवद्बहिः” या०“पौषभासस्य रोहिण्यामष्टकायां ग्रामाद्बहिर्जलसमीपेछन्दसां वेदानां स्वगृह्योक्तबिधिना उत्सर्गं कुर्य्यात् ।यदा पुनर्भाद्रमासे उपाकर्भ तदा माघशुक्लस्य प्रथमदिवसेउत्सर्गं कुर्यात् । यथोक्तं मनुना “पौषे तु छन्दसांकुर्याद्बहिरुत्सर्जनम्बुधः । माघशुक्लस्य वा प्राप्ते पूर्वाह्णेप्रथमेऽहनीति” । तदनन्तरम्पक्षिणीमहोरात्रं वा बिरम्यशुक्लपक्षेषु वेदान् कृष्णेष्वङ्गान्यधीयीत । यथाह मनुः“यथाशास्त्रन्तु कृत्वैवमुत्सर्गं छन्दसां बहिः । बिरमे-त्पक्षिणीं रात्रिं यद्वाप्येकमहर्निशम् । अत उर्द्धं तु छ-न्दांसि शुक्लेषु नियतः पठेत् । वेदाङ्गानि तु सर्बाणिकृष्णपक्षेषु सम्पठेदिति” । अत्रानध्यायमाह या०“त्र्यहं प्रेतेष्वनध्यायः शिष्यर्त्विग्गुरुबन्धुषु । उपाकर्मणिचोत्सर्गे स्वशाखश्रोत्रिये तथा” “उत्सर्गे मनूक्तप-क्षिण्यहोरात्राभ्यां सहास्य विकल्प” इति मिता० “ओंपूर्वाव्याहृतीः सावित्रीञ्च त्रिरभ्यस्य वेदादिमारभेत्” “तथो-त्सर्गे” आश्व० गृ० ३,  ५,  १२,  १३,  उत्सर्जनशब्दे विवृतिः ।

Capeller

German

 उत्सर्ग॑ m.
  das Vonsichgeben,  Wegwerfen, 
die Loslassung,  Spende
 Entleerung.

Burnouf

French

 उत्सर्ग उत्सर्ग m.
  (सृज्) abandon
		 donation
présent
 largesse.
		 Résiliation. 
		 Déjection,  selles.
Précepte,  règle.
उत्सर्जन n.
  (सृज्) donation,  don. 

Stchoupak

French

 उत्-सर्ग-
 m.
  fait de rejeter 
 de délivrer 
 déjection,  excrément 
offrande,  don 
 fin,  cessation,  abandon 
 règle (générale).

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.