उत्कर्ष (utkarSa)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishCapeller Eng
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
Englishउत्कर्ष - utkarSa - - improvement
उत्कर्ष - utkarSa - - attractive
उत्कर्ष - utkarSa - - much
उत्कर्ष - utkarSa - - excessive exaggerated
उत्कर्ष - utkarSa - - eminent
उत्कर्ष - utkarSa - - boastful
उत्कर्ष - utkarSa - - superior
उत्कर्ष - utkarSa - - excess
उत्कर्ष - utkarSa - - omitting
उत्कर्ष - utkarSa - - increase
उत्कर्ष - utkarSa - - abundance
उत्कर्ष - utkarSa - - pulling upwards
उत्कर्ष - utkarSa - - putting off
उत्कर्ष - utkarSa - - rising to something better
उत्कर्ष - utkarSa - - self-conceit
उत्कर्ष - utkarSa - - drawing
उत्कर्ष - utkarSa - - delaying
उत्कर्ष - utkarSa - - prosperity
उत्कर्ष - utkarSa - - boasting
उत्कर्ष - utkarSa - - pulling
उत्कर्ष - utkarSa - - eminence
उत्कर्ष - utkarSa - - excepting
उत्कर्ष - utkarSa - - elevation
उत्कर्ष - utkarSa - - excellence
Wilson
EnglishApte
Englishउत्कर्ष [utkarṣa],
Superior, eminent.
Much, abundant
Exaggerated, boastful.
Attractive.
र्षः Pulling off or upwards, drawing or pulling up
चरणोत्कर्षै- र्दारयन्निव मेदिनीम् 3.56.29.
Elevation, eminence, rise, prosperity
निनीषुः कुलमुत्कर्षम् 4.244, 9.24.
Increase, abundance, excess
पञ्चानामपि भूतानामुत्कर्षं पुपुषुर्गुणाः 4.11.
Excellence, highest merit, glory
उत्कर्षः स च धन्विनां यदिषवः सिध्यन्ति लक्ष्ये चले 2.5.
Selfconceit, boasting.
Joy, pleasure.
Postponement (of some detail or details at a विकृतियाग) i. e. performing them at a later stage
तदादि उत्कर्षे तदन्तमपकर्षे स्यात् ŚB. on MS.* 5.1.24. -समः A kind of fallacy attributing similar qualities to two objects because they have one quality in common
e. g. affirming that a sound has a shape like a jar because both are perishable.
Apte 1890
Englishउत्कर्ष a. 1 Superior, eminent.
2 Much, abundant.
3 Exaggerated, boastful.
4 Attractive.
र्षः 1 Pulling off or upwards, drawing or pulling up.
2 Elevation, eminence, rise, prosperity
निनीषुः कुलमुत्कर्षं Ms. 4. 244, 9. 24.
3 Increase, abundance, excess
पचानामपि भूतानामुत्कर्षं पुपुषुर्गुणाः R. 4. 11.
4 Excellence, highest merit, glory
उत्कर्षः स च धन्विनां यदिषवः सिध्यंति लक्ष्ये चले Ś. 2. 5.
5 Self conceit, boasting.
6 Joy, pleasure.
Monier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
EnglishMacdonell
EnglishBenfey
EnglishApte Hindi
Hindiउत्कर्षः
- उद्+कृष्+घञ्
ऊपर को खींचना
उत्कर्षः
- उद्+कृष्+घञ्
"उन्नति, प्रमुखता, उदय, समृद्धि"
उत्कर्षः
- उद्+कृष्+घञ्
"वृद्धि, बहुतायत, अधिकता "
उत्कर्षः
- उद्+कृष्+घञ्
"उत्कृष्टता, सर्वोपरि गुण, यश"
उत्कर्षः
- उद्+कृष्+घञ्
"अहंमन्यता, शेखी"
उत्कर्षः
- उद्+कृष्+घञ्
प्रसन्नता
Shabdartha Kaustubha
Kannadaउत्कर्ष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ /ಮೇಲ್ಮೆ
प्रयोगाः - > "पञ्चानामपि भूतानामुत्कर्षं पुपुषुर्गुणाः"
उल्लेखाः - > रघु० ४-११
उत्कर्ष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅತಿಶಯ /ಆಧಿಕ್ಯ
उत्कर्ष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜಂಬ /ಬಡಾಯಿ /ಜಲ್ಲಿ
प्रयोगाः - > "निनीषुः कुलमुत्कर्षम्"
उल्लेखाः - > मनु० ४-२४४
उत्कर्ष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಘನತೆ /ದೊಡ್ಡಸ್ತಿಕೆ
उत्कर्ष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎಳೆಯುವಿಕೆ
उत्कर्ष
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ /ಮೇಲ್ಮೆ ಪಡೆದ
उत्कर्ष
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಅತಿಶಯವಾದ /ಹೆಚ್ಚಾದ
उत्कर्ष
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಜಂಬದಿಂದ ಕೂಡಿದ /ಬಡಾಯಿ ಕೊಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುವ
निष्पत्तिः - > उत् +कृष (विलेखने) - "अच्" (३-१-१३४)
L R Vaidya
EnglishSchmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
GermanSanskrit Tibetan
Tibetanskyes pa
१) उत्पत्ति २) उत्पत्तित्व ३) उत्पद्यते ४) उत्पद्यन्ते ५) उत्पन्न ६) उत्पाद ७) उदय ८) उदित ९) उदिति १०) उद्भव ११) उपजयते १२) उपपन्न १३) उपसंहार १४) उत्कर्ष (?) १५) औपपत्ति १६) ° गत १७) ° ज १८) जनपद१९) जन्मन् २०) जात २१) जातत्व २२) जायसे २३) नर २४) निष्पन्न २५) निःसृत २६) सुंस् २७) पुरुष २८) प्रवृद्ध २९) प्रसूत ३०) विरोहन्ति ३१) वृद्धिप्राप्त ३२) सत्त्व ३३) समुत्पध्यते ३४) समुद्भव
khyad 'phags
१) उत्कर्ष २) विशिष्ट ३) विसिष्यते ४) विशेषेण ५) विष्णु
chags pa
१) अतिस्नेह २) अध्यवसान ३) अध्यवसित ४) अनुनय ५) अनुनीत ६) अनुराग ७) अनुरोध ८) अभिलाष ९) आसक्ति १०) आस्था ११) इच्छा १२) उत्कर्ष १३) औत्सुक्य १४) कामगुण १५) तन्मय १६) दया १७) निर्बन्ध १८) पलिगोध १९) प्रणय २०) प्रतिषेवमान २१) प्रसक्त २२) रक्त २३) राग २४) लिप्त २५) लेप २६) लेभ २७) विग्रह २८) श्लेष २९) सक्त ३०) सक्ति ३१) संग ३२) संगृद्ध ३३) सज्यति ३४) स्नेह ३५) स्पृहा ३६)
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritअत्यर्थे गाढमुद्गाढं बाढं तीव्रं भृशं दृढम् ॥ १५०५ ॥
अतिमात्रातिमर्यादनितान्तोत्कर्षनिर्भराः ।
भरैकान्तातिवेलातिशया जृम्भा तु जृम्भणम् ॥ १५०६ ॥
अत्यर्थ (क्ली), गाढ (क्ली), उद्गाढ (क्ली), बाढ (क्ली), तीव्र (क्ली), भृश (क्ली), दृढ (क्ली), अतिमात्र (क्ली), अतिमर्याद (क्ली), नितान्त (क्ली), उत्कर्ष (पुं), निर्भर (पुं), भर (पुं), एकान्त (क्ली), अतिवेल (पुं), अतिशय (पुं), जृम्भा (त्रि), जृम्भण (क्ली)
अभिधानरत्नमाला
Sanskritप्रमोद
प्रमोद, प्रमद, हर्ष, प्रीति, उत्कर्ष, उद्धव, सम्मद, मुद्, आनन्द, शर्मन्, जोषम्, शम्, सुख
प्रमोदप्रमदौ हर्षः प्रीतिरुत्कर्ष उद्धवः ।
सम्मदो मुत्तथानन्दः शर्म जोषं च शं सुखम् ॥ १२३ ॥
verse 1.1.1.123
page 0015
कोटि
कोटि, उत्कर्ष, संख्या
कुलीनश्रेष्ठयोर्जात्यं कोटिरुत्कर्षसंख्ययोः ॥ ८३६ ॥
verse 5.1.1.836
page 0096
निष्ठा
निष्ठा, क्लेश, अवसान, व्यवस्था, उत्कर्ष, व्रत
निष्ठा क्लेशेऽवसाने च व्यवस्थोत्कर्षयोर्व्रते ।
verse 5.1.1.853
page 0097
अमरकोशः
SanskritWord: उत्कर्षः
Root: उत्कर्ष
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ much
⇒ excess
⇒ drawing
⇒ pulling
⇒ eminent
⇒ superior
⇒ eminence
⇒ increase
⇒ delaying
⇒ boastful
⇒ boasting
⇒ omitting
⇒ elevation
⇒ abundance
⇒ excepting
⇒ attractive
⇒ prosperity
⇒ excellence
⇒ putting off
⇒ improvement
⇒ self-conceit
⇒ pulling upwards
⇒ excessive exaggerated
⇒ rising to something better
Shloka(s):
3|2|11|1 ► उत्कर्षोऽतिशये सन्धिः श्लेषे विषय आश्रये। (सङ्कीर्णवर्गः)
3|3|41|1 ► निष्ठा निष्पत्तिनाशान्ताः काष्ठोत्कर्षे स्थितौ दिशि। (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 3|2|11|1 ⇢ उत्कर्षः (उत्कर्ष) (पुं) ⇒ much, excess, drawing, pulling, eminent, superior, eminence, increase, delaying, boastful, boasting, omitting, elevation, abundance, excepting, attractive, prosperity, excellence, putting off, improvement, self-conceit, pulling upwards, excessive exaggerated, rising to something better
➠ 3|2|11|1 ⇢ अतिशयः (अतिशय) (पुं) ⇒ excess, wonder, wonderful, excellence, preeminence
➠ 3|3|41|1 ⇢ काष्ठा (काष्ठा) (स्त्री) ⇒ top, aim, sun, form, goal, mark, pitch, limit, water, summit, course, solstice, raceground, race-ground, highest limit, cardinal point, measure of time, place for running, form of appearance, quarter or region of the world, sixteenth part of the disk of the moon, Temu lawak ginger [Curcuma xanthorrhiza - Bot.]
Related word(s):
जातिः ➡ मानसिकभावः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritउत्कर्षः, (उत् + कृष् + घञ् ।) अतिशयः । इत्य-मरः ॥
(प्राधान्यं । श्रेष्ठता । यथा, “उत्कर्षःस च धन्विनां यदिषवः सिध्यन्ति लक्ष्ये चले” ।इति शाकुन्तले २ य अङ्के ।“निनीषुः कुलमुत्कर्षमधमानधमांस्त्यजेत्” ।इति मनुः ४ । २४४ ॥
वृद्धिः । यथा, --“पञ्चानामपि भूतानामुत्कर्षं पुपुषुर्गुणाः” ।इति रघुः । ४ । ११ ।) अतिशययुक्ते त्रि ॥
स्वका-लात् परकालकर्त्तव्यः । इति स्मृतिः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskritउत्कर्ष उद् + कृष--घञ् । १ प्राशस्त्ये २ अतिशके ३ स्वकालात्परकालकर्त्तव्यतायाम् । यथा पतितमासिकानां स्व-काले दैवादकरणे मृतसजातीयपरमासीयतिथौ करणम्“एकोद्दिष्टे तु संप्राप्ते यदि विघ्नं प्तजायते । मासेऽन्य-स्मिन् तिथौ तस्मिन् तदा दद्यात् विचक्षणः” इति स्मृतौ-तथा विधानात्तस्य तथात्वम् । “पञ्चानामपि भूतानामुत्कर्षंपुपुषुर्गुणाः” रघुः । स्त्रीणाञ्च उत्कर्षः भर्त्तृगुणेनैव “यादृ-ग्गुणेन भर्त्त्रा स्त्री संयुज्येत यथाविधि । तादृग्गुणा साभवति समुद्रेणेव निम्नगा । अक्षमाला वशिष्ठेन संयुक्ताऽ-धमयोनिजा । शारङ्गी मन्दपालेन जगामाभ्यर्हणीय-ताम् । एताश्चान्याश्च लोकेऽस्मिन्नपकृष्टप्रसूतयः । उत्कषंयोषितः प्राप्ताः स्वैः स्वैर्भर्त्तृगुणैः शुभैः” मनुः ।“उत्तमैरुत्तमैर्नित्यं संबन्धानाचरेत् सह । निनीषुः कुल-मुत्कर्षमधमानधमांस्त्यजेत्” मनुः ।उत्कर्षः निमित्ततयाऽस्त्यस्य अच् । ४ उत्कर्षनिमित्तेत्रि० “निषिद्धभक्षणं जैह्म्यमुत्कर्ष च वचोऽनृतम् ।रजस्वजामुखास्वादः सुरापाणसमानि तु” या० स्मृ० । उत्क-र्ममुत्कर्षनिमित्तं राजकुलादावचतुर्वेद एव चतुर्वेदो-हम्” इत्यनृतभाषणम्” मिता० । उत्कृष्यते अपकृष्टेभ्योगुणविशेषेण विभज्यत इति व्युत्पत्त्या गुणविशेषद्वारैवअपकृष्टात् विभजनम् । स च स्वस्वजातिषु उत्तमगुणे-नैव । तत्र विप्राणां विनयविद्यादिना, राज्ञां शौर्य्यवी-र्य्यदिना, वैश्यानां धनादिना, शूद्राणां नम्रतादिना ।एवमन्यवस्तुन्यपि यथायथमूह्यम् । द्वयोर्मध्ये ए-कस्योत्कर्षेऽर्थे तरप् विद्वत्तरः शूरतरः बहूनां मध्ये तुतमप् । विद्वत्तमः शूरतमः इत्यादि । “उत्कर्षे हेतवःप्रोक्ता गुणालङ्काररीतयः” सा० द० । “उत्तरोत्तरमुत्कर्षोवस्तुनः सार उच्यते” सा० द० । “यथा वर्ण्णानामुत्कर्षा-पकर्षकृतेन संयोगविशेषेण” सुश्रु० भावे ल्युट् । उत्कर्षण-प्यत्र । उत्कृष्यते कर्ण्णणि घञ् । ५ उत्कर्षान्विते । उद्धृत्यकर्षः । ६ उत्पाट्यकर्षणे उद्धरणे “सन्धानमुत्कर्षमिवव्युदस्य” माघः । ल्युट् । उत्कर्षणमप्यत्र । “स्फाटिकं स्थ-लमासाद्य जलमित्यभिशङ्कया । वस्त्रस्योत् कर्षणं राजाकृतवान् बुद्धिमोहितः” भा० स० ४६ अ० ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.