उक्थ्य (ukthya)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
Spoken Sanskrit
English उक्थ्य ukthya consisting of praise
उक्थ्य ukthya deserving praise
उक्थ्य ukthya skilled in praising
उक्थ्य ukthya accompanied by ukthas
उक्थ्य ukthya accompanied by verse or praise
Apte
Englishउक्थ्य [ukthya], [उक्थमर्हति यत्]
Accompanied by praise.
Deserving praise or verses.
Generator: नाना गोष्ठी विहिता एकदोहनास्तावश्विनौ दुहतो धर्ममुक्थ्यम् * 1.3.6.
क्थ्यः A libation at the morning and mid-day sacrifices.
of a sacrifice forming part of the ज्योतिष्टोम sacrifice.
A Soma sacrifice.
Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Apte 1890
EnglishMonier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
EnglishBenfey
Englishवाचस्पत्यम्
Sanskritउक्थ्य उक्थमर्हति यत् । शस्त्रस्तुत्ये देवादौ । “इन्द्रःसहस्त्रदाव्नां वरुणः शंस्यानां क्रतुर्भवत्युक्थ्यः” ऋ०१, १७, ५ । “उकुथ्यः स्तुत्यः” भा० “होता गृणीतउक्थ्यः” ऋ० १, ७९, १२ । २ उक्थसाधने शस्त्रे च ।“गाय गायत्रमुक्थ्यम्” ऋ० १, ३८, १४ । उक्थ्यं शस्त्र-योग्यं गायत्रमुक्थ्यम्” भा० । उक्थसम्बन्धित्वात् ३ शस्त्रेऽपि । “उक्थ्यं वाचि घोषाय त्वेति शस्त्वा जपेत्”आश्व० श्रौ० ५, ९, २६ । “उक्थ्यं शस्त्रं शस्त्रसम्बन्धितया”नारा० वृत्तिः । “सोमयागात् परं कर्त्तव्येषु षट्सु यागेषुमध्ये ४ यज्ञभेदे स च । “प्रथमं सोपा” इत्युपक्रम्य “षडु-त्तरे” “अत्यग्निष्टोम उक्थ्यः षोडशी वाजपेयोऽति-रात्रोऽप्तोर्यामः कात्या० १०, ९, २७, २८ विहितः ।तत्प्रकारस्तु तत्रैव दर्शितः प्राक् । तस्य उक्थसाध्यत्वात्उक्थ्यमिति नाम ।“उक्थे तु होत्रकाणाम्” १ । “तृतीयसवनैव्यनुवर्त्तते ।उक्थे त्वयं विशेषः । तृतीयसवने होत्रकाणामपिशस्त्राणि भवेयुः । तानीमानीत्याह” वृत्तिः । “एह्युषु ब्रुवा-णि तआग्निरगामि भारतश्चर्षणीधृतमस्तभ्राद्यामसुर इतितृचाविन्द्रावरुणा युवमावां राजानाविन्द्रावरुणा मधुमत्त-मस्येति याज्या । वयमु त्वामपूर्व्वयो न इदमिदं पुरेतिप्रगाथौ । सर्वाः ककुभः प्रमंहिष्ठायोदप्रुतोऽच्छाम इन्द्रंवृहस्पते युवमिन्द्रश्च वस्व इति याज्या । अघाहीन्द्रगिर्वण इयन्त इन्द्र गिर्वण क्रतुर्जनित्रीनू मर्त्तो भवा-मित्रः स वां कर्मणेन्द्राविष्णू मदपती मदानामितियाज्या” २ । “अत्र सर्वाः ककुभ इत्युक्तं किमनेनोक्तम् ।काकुभेषु तावत् प्रगाथेषु तृतीयपञ्चमयोरभ्यासे सतिककुभ एव सर्वा भवन्ति । तथैव च स्तुवन्ति छन्दोगाः ।अतोऽन्यत् प्रयोजनमन्वेषणीयम् । तदिदमुच्यते । होत्र-काश्च येषां प्रगाथाः स्तोत्रीयानुरूपा इतीन्द्रनिहव-ब्राह्मणस्पत्यवच्छंसनं विहितम् । तत्र वार्हतानामेवायंविधिरित्युक्तत्वात् काकुभेष्वनुप्राप्नोति तन्निवृत्त्यर्थं क-कुभ इति वचनम् । सवग्रहणं सर्वकाकुभप्रगाथसंग्र-हार्थम् । तेन वार्हतेष्वेवासौ विधिरिति मन्तव्यम् ।“इत्यन्त उक्थ्यः” ३ । “एवमन्त उक्थ्यः क्रतुरित्यर्थः ।इत्यन्तोऽग्निष्टोम इत्यस्यानन्तरम् एतानि शस्त्राण्युक्थ्यःइत्यन्ते उक्थ्य इत्येतावत्युच्यमाने एतानि शस्त्राण्युक्थ्यएवेति गम्यते । तत् किमर्थमुक्थे तु होत्रकाणामित्यत्रो-क्थग्रहणम् । अयमभिप्रायः । अथ सोमेनेति त्रिष्व-ध्यायेषु ज्योतिष्टोमाख्यः सोमयागोऽधिकृतः, स चसंस्याभेदान्नामभेदाच्चतुर्धा भिन्नो व्युत्पादितो भवति ।तत्र सर्वत्र सोमेन यजेतेत्येतद्विधिविहित एवैको यागःकेनचिदुपाधिवशेनाभ्यस्तो भिन्नो नाम प्रतीयते ।अतः सर्वेषां प्रकरणित्वे प्राप्ते अग्निष्टोम एव प्रकरणी, अन्ये तस्यैव गुणा विकारा इति ज्ञापयितुमुक्थ्य इत्यु-च्यते । उक्थ्य एतावदेवौपदेशिकं, अन्यत् सर्वमातिदेशिक-मित्यर्थैत्येवं आश्व० श्रौ० ६, १, क० तस्य प्रकारोऽमिहितःउक्थेन संस्कार्य्ये ग्रहरूपे ५ पात्रभेदे । “उक्थ्यमुपयामगृहीत, इति” कात्या० ९, ६, २१ । “उक्थ्यादि” कात्या०१४, २, १० उक्थ्यग्रहणादि प्राकृतं कर्म्म भवतिउक्थ्यस्थाल्या उक्थ्यसंज्ञकं ग्रहं गृह्णाति” कर्कः ।प्रागुक्थ्यान्मरुत्वतीयमृतुपात्रेण इन्द्रमरुत्व इति” कात्या०१०, १, १४ । आग्रवणग्रहणानन्तरमुक्थ्यग्रहणात् प्रा-गिति” कर्कः ।
Grassman
German(ukthyà), ukthía, a., 1〉 des Preises [ukthá] werth, preiswürdig
2〉 Preis darbringend oder enthaltend, preisend.
-as 1〉 ráthas {332, 1}
von Agni {79, 12} (hótā)
{244, 6}
{380, 6} dūtás
von Indra {17, 5} krátus
{204, 2}
Soma {798, 48}. — 2〉 grā́vā {83, 6}.
-am [m.] 1〉 vā́jam {48, 12}
{966, 1}
{837, 5}
śúṣmam {64, 14}
vīrám {223, 4}
vípram {236, 13} (Agni)
mātaríśvānam {260, 2}
índram {285, 1}
krátum {633, 1}
rayím {752, 6}
mádam {760, 2}
samudrám {773, 15}
rátham {867, 1}
enam (námīm) {874, 9} (par. śáṃsiam).
-am [n.] 1〉 {675, 2}
róhaṇam {52, 9}
yád {214, 14}
tád {332, 4}
ā́piam {105, 13}
váyas {136, 2} (neben upastútyam)
pīyū́ṣam {204, 1}
{822, 8}
sumnám {349, 2}
várūtham {676, 3}
vásu {731, 1}
jyótis {741, 2}
rā́dhas {922, 5}. — 2〉 gāyatrám {38, 14}
mántram {40, 5}
vácas {83, 3}. [Page244]
-ā [V. d.] 1〉 aśvinā {629, 21}.
-ā [n. p.] 1〉 śrávāṃsi {708, 2}.
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.