ईष (ISa)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 ईष r. 1st cl. (ङ) ईषङ् (ईषते) 1. To go or move.
	 2. To kill or hurt.
	 3. To
see.
	 4. To give. (उ) ईषु (ईषति) To glean. 

 ईष m.
  (-षः) The month Aswin: see इष.

Yates

English

 ईष (षः) 1.
m.
  The month Āswin. 

Spoken Sanskrit

English

 
   ईष  ISa m.
   month Azvina iSa

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Wilson

English

 ईष r. 1st cl. (ङ) ईषङ (ईषते)
To go or move.
To kill or hurt.
To see.
To give. (उ.) ईषु (ईषति) To glean. 

 ईष
m.
  (-षः) The month Aśvin: see इष.

Apte

English

ईषः [īṣḥ],  [ईष्-क]

The month Āśvina
 cf.
   ईष्.

A servant of Śiva. 

Apte 1890

English

 ईषः [ईष्-क] 1 The month Āśvina
 cf. इष. 
2 A servant of Śiva. 

Monier Williams Cologne

English

 ईष m.
  the month Āśvina See इष

 a son of the third Manu

 a servant of Śiva.
 

Monier Williams 1872

English

 ईष ईष,  अस्,  m. the month Āśvina
 see
इष
 a son of the third Manu
 a servant of Śiva.

Apte Hindi

Hindi

ईषः
पुं*
  - ईष्-क
आश्विन मास

Shabdartha Kaustubha

Kannada

ईष - चेष्टायाम् (भ्वा० आत्म० अक० से०) ईहते ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಅಪೇಕ್ಷಿಸು /ಬಯಸು
ईष - चेष्टायाम् (भ्वा० आत्म० अक० से०) ईहते ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಯತ್ನಿಸು
प्रयोगाः - > "दुरोदरच्छद्मजितां समीहते नयेन जेतुं जगतीं सुयोधनः"
उल्लेखाः - > किरा० १-७

L R Vaidya

English

 Iza {% m. %} The month Āśvina.

धातुपाठः (Krishnacharya)

Sanskrit

धातुः:
  ईष्
मूलधातुः:
   ईष
धात्वर्थः:
  गति-हिंसा-दर्शनेषु
गणः:
  भ्वादिः
कर्मकत्वं:
  सकर्मकः
इट्त्वं:
  सेट्
उपग्रहः:
  आत्मनेपदी
रूपम्:
  ईषते

धातुः:
  ईष्
मूलधातुः:
   ईष
धात्वर्थः:
  उञ्छे
गणः:
  भ्वादिः
कर्मकत्वं:
  सकर्मकः
इट्त्वं:
  सेट्
उपग्रहः:
  परस्मैपदी
रूपम्:
  ईषति

धातुप्रदीपः

Sanskrit

ईषँ ईष  गति, हिंसा, दानेषु 
- ईषते । ईषाञ्चक्रे । अकारः ईषा।  मनस ईषा मनीषा,  पृषोदरादिः। व्रीह्यादित्वादिनिः-मनीषी । घञ्-प्रेषः । ण्यते-प्रेष्यः।  ण्वुल्-ईषिका । ईष्व इति वन्नन्तस्य निपातनमस्य  ईषतीत्यग्रे वक्ष्यते।।  615 ।।

ईषँ ईष  उञ्छे 
- ईषति । ईषाञ्चकार । ईषा । प्रेष्यः । प्रेषः।।  685 ।।

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 ईष उ उञ्छे । इति कविकल्पद्रुमः ॥
 (तुदां -परं -सकं-सेट् ।) उञ्छ उद्धृतशस्यशेषापहरणं । ईषतिधान्यं दीनः । इति दुर्गादासः ॥

 ईष ङ दाने । (भ्वादिं -आत्मं -सकं -सेट् ।) ईक्ष ।हिंसने । सर्पणे । इति कविकल्पद्रुमः ॥
 दीर्घादिः ।ङ ईषते । ईक्षो दर्शनं । इति दुर्गादासः ॥

 ईषः,  पुं,
   (ईष् + क ।) इषः । आश्विनमासः । इत्य-मरटीकायां मथुरानाथः ॥
 (स्वनामख्यातः उत्तम-मनोर्दशपुत्रमध्ये एकः पुत्त्रः । यथा,  --‘औत्तमेयान् महाराज ! दशपुत्त्रान् मनोरमान्’ । १८“ईष ऊर्द्ध्वस्तनूर्ज्जश्च मधुमाधव एवच ।शुचिः शुक्रः सहश्चैव नभस्यो नभ एव च” ॥
 १९इति हरिवंशे ७ अध्यायः ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 ईष उञ्छे (उद्धृतशस्यक्षेत्रात्,  कणश आदाने) तु० प० सक०
 सेट् । ईषति ऐषीत् । ईषाम् बभूव आस चकार ।ईषिता ईष्यात् ईषिष्यति ऐषिप्यत् “विश्वस्मादीषतो यज-मानस्य परिधिः” तैत्ति० ।

 ईष दाने ईक्षणे,  सर्पणे हिंसने च भ्वादि० आत्म० सक०
  सेट् ।ईषते । ऐषिष्ट ईषास्व बभूव आस चक्रे । ईषिताईषिषीष्ट ईष्यते ऐषिष्यत । ईषत् ईषा “शूरस्येव त्वेष-थादीषतेवयः” ऋ० १,  १४१,  ८ । “अस्मादहं तन्विषा-दीषमाणः” ऋ० १,  १७१ ४७ ।

 ईष पु०
  ईष--क । उत्तममनोः पुत्रभेदे । “औत्तमेयान्महाराज! दश पुत्रान् मनोरिमान् । ईष ऊर्जस्तनूर्ज्जश्चमधुर्माधव एव च । शुचिः शुक्रं सहश्चैव नभस्यो नभएवच” हरिवं० ७ अ० ।

क्षीरतरङ्गिणी

Sanskrit

ईषँ ईष  गति, हिंसा, दर्शनेषु
- ईषते  अच् (द्र0 31134)  ईषा कीलिका  हलमनसोरीषः पररूपम्- हलीषा,  मनीषा ईषेः किच्च (उ0 114) इषुर्बाणः  ईषेः किद् ह्रस्वश्च (उ0 421) इतीकः-इषीका तृणाग्रम्  ईषतीति ईष उञ्छे (1456) इत्यस्य रूपम्  605

ईषँ ईष  उञ्छे
- ईषति  ईषा प्रणगवेषणी  इषुः  इषीका  663

धातुवृत्तिः

Sanskrit

ईषँ ईष (अर्थः)  गति, हिंसा, दर्शनेषु
(ईषते ईषां चक्रे ईषतेत्यादि ) "तीष सहलुभरुरिषः'' इत्यत्र हस्वादेर्ग्रहणात् ईषितेतृयादौ नेङ्विकल्पः (ईषा) मनस (ईषा मनीषा ) पृषोदरादिः (समीष्ट आचार्यः ) ईष्व इति वनन्तस्य निपातनमस्येति मैत्रेयः उणादिवृत्तौ त्विषु इत्छायामितितौदादिकस्य निपातनमुच्यते,  इषु इति ह्रस्वादिः तन्मतेयमुञ्छार्थः परस्मैपदिषु इषु गताविति दिवादौ,  अयमिच्छार्थः तुदादौ आभिण्यार्थः क्य्रादौ 603

ईषँ ईष (अर्थः)  उञ्छे
( ईषतीत्यादि) ऊषिवत् ईषत इति गतौ गतः 671

कृदन्तरूपमाला

Sanskrit

1 {@“ईष गतिहिंसादर्शनेषु”@} 2 ‘ईषतीतीष उञ्छेऽर्थे,  गत्यादावीषते भवेत्।’ 3 इति देवः। 
 अीजधातुवत् 4 रूपाणि ज्ञेयानि। 
 मनीषा--‘गुरोश्च हलः’ 5 इति अप्रत्ययः। 
 ‘शकन्ध्वादिषु टेः पररूपं वाच्यम्’ 6 इति पररूपम्। 
 मनस ईषा = मनीषा। 
 ईषितवान् 7।
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (८८)
 02 =>
  (१-भ्वादिः-६११-सक। सेट्। आत्म।)
 03 =>
  (श्लो-१६९)
 04 =>
  (८१)
 05 =>
  (३-३-१०३)
 06 =>
  (६-१-९४)
 07 =>
  [[आ। ‘संक्लेशितस्वकथदक्षणदीक्षितं तं प्रेक्ष्यैष जन्मफलमीषितवान् महात्मा।।’ धा। का। १-७७।]]

1 {@“ईष उञ्छे”@} 2 ‘ईषतीतीष उञ्छेऽर्थे,  गत्यादावीषते भवेत्।’ 3 इति देवः। 
 अीषन्-न्ती,  ईषिष्यन्-न्ती-ती,  ईषयन्-न्ती,  ईषयिष्यन्-न्ती-ती,  ईषिषिषन्-न्ती,  ईषिषिषिष्यन्-न्ती-ती,  इति शतरि परं विशेषः। 
 घञि ईषः 4। 
 अन्यानि रूपाणि सर्वाण्यपि ईजधातुवत् 5 ज्ञेयानि।
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (८९)
 02 =>
  (१-भ्वादिः-६८४-सक। सेट्-पर।)
 03 =>
  (श्लो-१६९)
 04 =>
  [[B। ‘शूषन् दृशोरमृतयूषमजूषकस्त्वं भूषस्यनूषमतिरीषभुजां प्रियः क्ष्माम्।।’ धा। का। १-८६।]]
 05 =>
  (८१)

Burnouf

French

 ईष ईष m.
  le mois āśvina.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.