| YouTube Channel

ईशानः (IzAnaH)

 
Apte Hindi
Hindi
ईशानः
पुं*
 - ईश् - ताच्छील्ये चानच्
"शासक, स्वामी, मालिक"
ईशानः
पुं*
 - -
शिव
ईशानः
पुं*
 - -
सूर्य
ईशानः
पुं*
 - -
विष्णु
E Bharati Sampat
Sanskrit
(पुं) ईष्टे । ईश(ऎश्वर्ये)+चानश् । ‘ताच्छील्यवयोवचनशक्रिषु चानश्’ ३.२.१२९। १.शिवः, ईश्वरः। ‘ईशानः सकुसुमपल्लवैर्नगैस्तैः’ किरा०१७.६२। ‘परीत्येशानं त्रिः स्तुतिभिरूपगीतः सुरगणैः’ किरा०१८.४५। २.ईश्वरस्य अष्टमूर्तिषु अन्यतमः। ३.ईश्वरदेवताकं आद्रानक्षत्रम् । (वि) ४.स्वामी । ५.ऎश्वर्ययुक्तः।
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 ईशानः
noun
एकादशेषु रुद्रेषु एकः।
"ईशानस्य वर्णनं पुराणेषु प्राप्यते।"
Synonyms:
 शिवः, शम्भुः, ईशः, पशुपतिः, पिनाकपाणिः, शूली, महेश्वरः, ईश्वरः, सर्वः, ईशानः, शङ्करः, चन्द्रशेखरः, फणधरधरः, कैलासनिकेतनः, हिमाद्रितनयापतिः, भूतेशः, खण्डपरशुः, गिरीशः, गिरिशः, मृडः, मृत्यञ्जयः, कृत्तिवासाः, पिनाकी, प्रथमाधिपः, उग्रः, कपर्दी, श्रीकण्ठः, शितिकण्ठः, कपालभृत्, वामदेवः, महादेवः, विरूपाक्षः, त्रिलोचनः, कृशानुरेताः, सर्वज्ञः, धूर्जटिः, नीललोहितः, हरः, स्मरहरः, भर्गः, त्र्यम्बकः, त्रिपुरान्तकः, गङ्गाधरः, अन्धकरिपुः, क्रतुध्वंसी, वृषध्वजः, व्योमकेशः, भवः, भौमः, स्थाणुः, रुद्रः, उमापतिः, वृषपर्वा, रेरिहाणः, भगाली, पाशुचन्दनः, दिगम्बरः, अट्टहासः, कालञ्जरः, पुरहिट्, वृषाकपिः, महाकालः, वराकः, नन्दिवर्धनः, हीरः, वीरः, खरुः, भूरिः, कटप्रूः, भैरवः, ध्रुवः, शिविपिष्टः, गुडाकेशः, देवदेवः, महानटः, तीव्रः, खण्डपर्शुः, पञ्चाननः, कण्ठेकालः, भरुः, भीरुः, भीषणः, कङ्कालमाली, जटाधरः, व्योमदेवः, सिद्धदेवः, धरणीश्वरः, विश्वेशः, जयन्तः, हररूपः, सन्ध्यानाटी, सुप्रसादः, चन्द्रापीडः, शूलधरः, वृषाङ्गः, वृषभध्वजः, भूतनाथः, शिपिविष्टः, वरेश्वरः, विश्वेश्वरः, विश्वनाथः, काशीनाथः, कुलेश्वरः, अस्थिमाली, विशालाक्षः, हिण्डी, प्रियतमः, विषमाक्षः, भद्रः, ऊर्द्धरेता, यमान्तकः, नन्दीश्वरः, अष्टमूर्तिः, अर्घीशः, खेचरः, भृङ्गीशः, अर्धनारीशः, रसनायकः, उः, हरिः, अभीरुः, अमृतः, अशनिः, आनन्दभैरवः, कलिः, पृषदश्वः, कालः, कालञ्जरः, कुशलः, कोलः, कौशिकः, क्षान्तः, गणेशः, गोपालः, घोषः, चण्डः, जगदीशः, जटाधरः, जटिलः, जयन्तः, रक्तः, वारः, विलोहितः, सुदर्शनः, वृषाणकः, शर्वः, सतीर्थः, सुब्रह्मण्यः
noun
देवताविशेषः- हिन्दूधर्मानुसारं सृष्टेः विनाशिका देवता।
"शिवस्य अर्चना लिङ्गरूपेण प्रचलिता अस्ति।"
Synonyms:
 ईशानः
noun
एकः पुरुषः ।
"ईशानस्य वर्णनम् पुराणे वर्तते"
Tamil
Tamil
ஈசா’ன : : ஆள்பவன், யஜமானன், சிவன், சூர்யன், விஷ்ணு, திருவாதிரை நக்ஷத்திரம், எண் பதினொன்று.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
ईशानः,
पुं,
 (ईष्टे । ईश् + ताच्छिल्यवयोवचनशक्तिषुचानश् ।) महादेवः । इत्यमरः ॥
(“तस्मिन् मुहूर्त्ते पुरसुन्दरीणा-मीशानसंदर्शनलालसानाम्” ॥
इति कुमारे ७ । ५६ ।“तत्रेशानं समभ्यर्च्च्य त्रिरात्रोपोषितो नरः” ।इति भारते ।) एकादशरुद्रान्तर्गतरुद्रविशेषः ।इति पुराणं ॥
(यथा, आश्वलायंनगृह्यसूत्रे । ४ । ९ ।“हराय मृडाय शर्व्वाय शिवाय भवाय महादेवायउग्राय भीमाय पशुपतये रुद्राय शङ्करायेशानायस्वाहा” इति । दूतमूर्त्तिधरः शिवः । स च धूम्र-जटिलः । यथा, मार्कण्डेये । ८८ । २३ ॥
“सा चाह धूम्रजटिलमीशानमपराजिता ।दूतत्वं गच्छ भगवन् पार्श्वं शुम्भनिशुम्भयोः” ।)शिवाष्टमूर्त्त्यन्तर्गतसूर्य्यमूर्त्तिः । इति स्मृतिराग-मश्च ॥
(परमेश्वरः । यथा, कृष्णयजुर्व्वेदे ।“सर्व्वेन्द्रियगुणावासं सर्व्वेन्द्रियविवर्जितम् ।सर्व्वस्य प्रभुमीशानं सर्व्वस्य शरणं वृहत्” ।तथा च महाभारते १ । १ । २२ ।“आद्यं पुरुषमीशानं पुरुहूतं पुरुष्टुतम् ।ऋतमेकाक्षरं ब्रह्म व्यक्ताव्यक्तं सनातनम्” ॥
साध्यापुत्रो देवताभेदः । यथा, --“धर्म्माल्लक्ष्म्युद्भवः कामः साध्या साध्यान् व्यजायत ।प्रसवं व्यवनञ्चैवं ईशानं सुरभिं तथा” ॥
इति भारते ।) शमीवृक्षः । इति राजनिर्घण्टः ॥
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“ईश ऐश्वर्ये”@} 2 ईशकः-शिका, ईशकः-शिका, ईशिशिषकः-षिका
3 ईशिता-त्री, ईशयिता-त्री, ईशिशिषिता-त्री
-- ईशयन्-न्ती, ईशयिष्यन्-न्ती-ती
4 ईशानः, ईशयमानः, ईशिशिषमाणः
ईशिष्यमाणः, ईशयिष्यमाणः, ईशिशिषिष्यमाणः
5 ईट्-ईशौ-ईशः, 6 भुजगेट्
-- ईशितः-तम्-तवान्, ईशितः, ईशिशिषितः-तवान्
7 ईशः, 8 ईश्वर 9ः-रा, ईशिशिषुः, ईशानः, 10 ईश्वरी 11, ईशिशयिषुः
ईशितव्यम्, ईशयितव्यम्, ईशिशिषितव्यम्
ईशनीयम्, ईशनीयम्, ईशिशिषणीयम्
ईश्यम्, ईश्यम्, ईशिशिष्यम्
ईषदीशः, दुरीशः, स्वीशः
-- ईश्यमानः, ईश्यमानः, ईशिशिष्यमाणः
ईशः, ईशः, ईशिशिषः
ईशितुम्, ईशयितुम्, ईशिशिषितुम्
12 ईशा, ईशना, ईशिशिषा, ईशिशयिषा
ईशनम्, ईशनम्, ईशिशिषणम्
ईशित्वा, ईशयित्वा, ईशिशिषित्वा
समीश्य, समीश्य, समीशिशिष्य
ईशम् २, ईशित्वा २, ईशम् २, ईशयित्वा २, ईशिशिषम् २
ईशिशिषित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (८७)
02
=>
 (२-अदादिः-१०२०। अक। सेट्। आत्म।)
03
=>
 [[आ। ‘तमीशितारं तिसृणां गतीनां सुस्वाय नॄणामुररीकृताङ्गम्।’ वा। वि। ३-२४।]]
04
=>
 [[B। ‘अमितंपचमीशानं सर्वंभोगीणमुत्तमम्।’ भ। का। ६-९७।]]
05
=>
 [[१। शान्तत्वात् ‘व्रश्चभ्रस्ज--’ (८-२-३६) इति षत्वे, जश्त्वम्।]]
06
=>
 [[C। ‘भुजगेशि निशाकराभिरामे द्विषतां शोककरे तदाऽवतीर्णे’। वा। वि। २-६७।]]
07
=>
 [[ड्। ‘ईड्योऽयमीशः समुपास्ति शीलैराशासितः पीतपटीं वसानः।’ धा। का। २-४५।]]
08
=>
 [[२। ‘स्थेशभासपिसकसो वरच्’ (३-२-१७५) इति वरच् ताच्छीलिकः। ‘नेड् वशि कृति--’ (७-२-८) इतीण्णिषेधः। स्त्रियां टाप्।]]
09
=>
 [[E। ‘अभीरुरवसं स्त्रीभिः भासुराभिरिहेश्वरः।।’ भ। का। ७-२५।]]
10
=>
 [[F। ‘समग्रशक्तिस्समयोपयातः प्राणेश्वरीं प्राप्तुमियेष शौरिः’ या। अ। १३-१। गौरा- दित्वात् ङीप्।]]
11
=>
 [[४। ‘अन्येभ्योऽपि दृश्यन्ते’ (३-२-७५) इति वनिपि, स्त्रियां ‘वनो र च’ (४-१-७) इति ङीप् रेफादेशश्च। आत्रेयादयस्तु व्याप्त्यर्थकादश्नुतेरौणादिके (५-१७) वरटि धातो- रीकारे, टित्त्वात् ङीपि समर्थयन्ति। बहुलग्रहणादीशधातोरेव वा वरटि रूपमि- त्यपि च केचित्।]]
12
=>
 [पृष्ठम्००८९+ २६]