ईर्ष्य (IrSya)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 ईर्ष्य r. 1st. cl. (ईर्ष्यति) To envy.

 ईर्ष्य mfn.
   (-र्ष्यः-र्ष्या-र्ष्यं) Envious,  envying.
	 f.
  (-र्ष्या)
	 1. Envy or impatience
of another's success.
	 2. Spite,  malice.
 E.
  ईर्ष्य to envy,  and अच् and
टाप affixes
 also,  but according to the best writers,  inaccurately
written ईर्षा.

Yates

English

 ईर्ष्य ईर्ष्यति 1.
a. To envy.

 ईर्ष्य (र्ष्यः-र्ष्या-र्ष्यं)
a. Envious.
f.
  Envy.

Spoken Sanskrit

English

ईर्ष्य 	-	 IrSya 	-	 adj.
  	-	  envious
ईर्ष्य 	-	 IrSya 	-	 adj.
  	-	  envying
ईर्ष्य 	-	 IrSya 	-	 adj.
  	-	  spite
ईर्ष्य 	-	 IrSya 	-	 adj.
  	-	  malice
ईर्ष्य 	-	 IrSya 	-	 adj.
  	-	  jealousy

 
   ईर्ष्य  IrSya adj.
   malice    
   पिशुनता  pizunatA f.
   malice     
   जिघांसा  jighAMsA f.
   malice    
   शठता  zaThatA f.
   malice     
   निकार  nikAra m.
   malice    
   व्यापाद  vyApAda m.
   malice     
   हंस  haMsa m.
   malice    
   पौरोभाग्य  paurobhAgya n.
   malice     
   रक्षस्त्व  rakSastva n.
   malice    
   व्यापापादन  vyApApAdana n.
   malice     
   शठत्व  zaThatva n.
   malice    
   द्रोहपर  drohapara adj.
   full of malice     
   असूयति  { असूय }  asUyati  { asUya } verb  bear malice to   
   अद्वैध  advaidha adj.
   free from malice     
   द्रुह्यति  { द्रुह् }  druhyati  { druh } verb  bear malice or hatred   
   अद्रुह्  adruh adj.
   free from malice or treachery    
   अद्रोहिन्  adrohin adj.
   free from malice or treachery   
   अद्रोह  adroha m.
   freedom from malice or treachery    
   अद्रोहवृत्ति  adrohavRtti f.
   conduct free from malice or treachery   
   अद्रोघवाच्  adroghavAc adj.
   free from malice or treachery in speech    
   अद्रोघावित  adroghAvita adj.
   loving freedom from malice or treachery   
   बैडालव्रत  baiDAlavrata n.
   putting on a show of virtue or piety to conceal malice and evil designs    

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Wilson

English

 ईर्ष्य r. 1st cl. (ईर्ष्यति) To envy.

 ईर्ष्य
mfn.
   (-र्ष्यः-र्ष्या-र्ष्यं) Envious,  envying.
f.
  (-र्ष्या)
1 Envy or impatience of another's success.
2 Spite,  malice.
E.
  ईर्ष्य to envy,  and अच् and टाप् affixes
 also,  but according to
the best writers,  inaccurately written ईर्षा.

Apte

English

ईर्ष्य [īrṣya] ईर्ष्यु [īrṣyu] ईर्ष्यक [īrṣyaka],  ईर्ष्यु ईर्ष्यक a.
  Envious,  jealous.

Apte 1890

English

 ईर्ष्य,  ईर्ष्यु,  ईर्ष्यक a. Envious,  jealous. 

Monier Williams Cologne

English

 ईर्ष्य mfn.
   envious,  envying,  L.
 

Monier Williams 1872

English

 ईर्ष्य,  अस्,  आ,  अम्,  envious,  envying
 (आ),  f. envy
or impatience of another's success
 spite,  malice.
—ईर्ष्या-वत्,  आन्,  अती,  अत्,  or ईर्ष्या-मय,  अस्,  ई, 
अम्,  envious,  spiteful, 
—ईर्ष्या-वश,  अस्,  आ,  अम्, 
overcome with envy.

Apte Hindi

Hindi

ईर्ष्य
वि* - ईर्ष्य् - अच्
"डाह करने वाला,  ईर्ष्यालु"

धातुपाठः (Krishnacharya)

Sanskrit

धातुः:
  ईर्ष्य्
मूलधातुः:
   ईर्ष्य
धात्वर्थः:
  ईर्ष्यायाम्
गणः:
  भ्वादिः
कर्मकत्वं:
  सकर्मकः
इट्त्वं:
  सेट्
उपग्रहः:
  परस्मैपदी
रूपम्:
  ईर्ष्यति

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 ईर्ष्य,  ईर्षे । इति कविकल्पद्रुमः ॥
 (भ्वादिं-परं-अकं-सेट् ।) दीर्घादिः । रेफयुक्तः । ईर्ष इति ईर्ष्यस्यघञि हसाल्लोप इति यलोपे सिद्धम् । ईर्षा परा-भ्युदयासहिष्णुत्वम् । परदोषासहिष्णुत्वमिति के-चित् । ईर्ष्यति खलः साधवे । यद्वयान्तः इत्येके ।इति दुर्गादासः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 ईर्ष्य परगुणासहने भ्वा०
  पर०
  अक० सेट् । ईर्ष्यति ऐर्ष्यीत् ।ईर्ष्याम्--वभूव आस चकार । ईर्ष्यिता ईर्ष्यिष्यति ऐर्ष्यि-ष्यत् । णिचि ईर्ष्ययति ते त ऐर्ष्यत् ऐर्षिष्यत् त । सनिईर्ष्यिपिषति । ईर्ष्या ईर्ष्यितः । “पत्युर्वार्द्धकमीर्ष्यितं प्रसवनंनाशस्य हेतुः स्त्रियाः” हितो । ईर्ष्यितव्यम् । “तस्माद्भि-क्षुषु दाराणां क्रमणेषु नेर्ष्यितव्यमिति” प्रबो० ।

कृदन्तरूपमाला

Sanskrit

1 {@“ईर्ष्य ईर्ष्यायाम्”@} 2 ईर्ष्या = कामजम् असहनम्-इति क्षीरस्वामी। 
 ईर्ष्यकः-र्ष्यिका,  ईर्ष्यकः-र्ष्यिका,  3 ईर्ष्य्यिषकः-ईर्ष्यिषिषकः- 4 षिका
   ईर्ष्यिता-त्री,  ईर्ष्ययिता-त्री,  ईर्ष्य्यिषिता,  ईर्ष्यिषिषिता-त्री
   ईर्ष्यन्-न्ती,  ईर्ष्ययन्-न्ती,  ईर्ष्य्यिषन्-न्ती,  ईर्ष्यिषिषन्-न्ती
   ईर्ष्षिष्यन्-न्ती-ती,  ईर्ष्ययिष्यन्-न्ती-ती,  ईर्ष्य्यिषिष्यन्-न्ती-ती,  ईर्ष्यिषिषिष्यन्-न्ती-ती
   -- ईर्ष्ययमाणः,  ईर्ष्ययिष्यमाणः
   -- 5 ईर्ट्-ईर्ष्यौ-ईर्ष्यः
   -- -- -- ईर्ष्यितम्-तः-तवान्,  ईर्ष्यितः,  ईर्ष्य्यिषितम्,  ईर्ष्यिषिषितम्-तः-तवान्
   ईर्ष्यः,  ईर्ष्यः,  ईर्ष्य्यिषुः,  ईर्ष्यिंषिषुः
   ईर्ष्यितव्यम्,  ईर्ष्ययितव्यम्,  ईर्ष्य्यिषितव्यम्,  ईर्ष्यिषिषितव्यम्
   ईर्ष्यणीयम्,  ईर्ष्यणीयम्,  ईर्ष्य्यिषणीयम्,  ईर्ष्यिषिषणीयम्
   ईर्ष्य्यम्,  ईर्ष्य्यम्,  ईर्ष्य्यिष्यम्,  ईर्ष्यिषिष्यम्
   ईषदीर्ष्यः,  दुरीर्ष्यः,  स्वीर्ष्यः
   -- ईर्ष्य्यमाणः,  ईर्ष्य्यमाणः,  ईर्ष्य्यिष्यमाणः,  ईर्ष्यिषिष्यमाणः
   ईर्ष्यः,  ईर्ष्यः,  ईर्ष्य्यिषः,  ईर्ष्यिषिषः
   ईर्ष्यितुम्,  ईर्ष्ययितुम्,  ईर्ष्य्यिषितुम्,  ईर्ष्यिषिषितुम्
   6 ईर्ष्या,  ईर्ष्यणा,  ईर्ष्य्यिषा,  ईर्ष्यिषिषा
   ईर्ष्यणम्,  ईर्ष्यणम्,  ईर्ष्य्यिषणम्,  ईर्ष्य्षिषणम्
   ईर्ष्यित्वा,  ईर्ष्ययित्वा,  ईर्ष्य्यिषित्वा,  ईर्ष्यिषिषित्वा
   समीर्ष्य्य,  समीर्ष्य्य,  समीयिष्य,  समीर्ष्यिषिष्य
   ईर्ष्यम् २,  ईर्ष्यित्वा २,  ईर्ष्यम् २,  ईर्ष्ययित्वा २,  ईर्ष्य्यिषम् २,  ईर्ष्य्यिषित्वा २,  ईर्ष्यिषिषम् २
   ईर्ष्यिषिषित्वा २। 7
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (८६)
 02 =>
  (१-भ्वादिः-५११-सक। सेट्। पर।)
 03 =>
  [[१। ‘ईर्ष्यतेस्तृतीयस्य’ (वा। ६-१-३) इति वार्तिके तृतीयस्य व्यञ्जनस्य,  तृतीयस्य एकाच इति वा पक्षद्वयमभिप्रेतम्। आद्यपक्षे एवं रूपम्। यकारस्य द्वित्वम्।]]
 04 =>
  [[२। द्वितीयपक्षे सनो द्वित्वम्।]]
 05 =>
  [[३। ‘लोपो व्योर्वलि’ (६-१-६६) इति वलि लोपे,  ‘झलां जशोऽन्ते’ (८-२-३९) इति जश्त्वम्। ‘रात् सस्य’ (८-२-२४) इति नियमात् संयोगान्तलोपो न।]]
 06 =>
  [[आ। ‘राधाकृतेर्क्ष्याकलहावलोकनात् ईर्ष्यां हयन्त्या रमया प्रमोदितम्।’ धा। का। १-६६।]]
 07 =>
  [पृष्ठम्००८८+ २६]

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.