इष्ट (iSTa)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 इष्ट mfn.
   (-ष्टः-ष्टा-ष्टं)
	 1. Wished,  desired.
	 2. Cherished,  beloved.
	 3. Wor-
shipped,  reverenced,  respected.
	 m.
  (-ष्टः)
	 1. A lover,  a husband.
	 2.
The Castor-oil tree.
	 n.
  (-ष्टं)
	 1. An act of sacrifice,  an oblation,  &c.
2. An essential ceremony,  as ablution,  investiture,  &c. ind. (-ष्टम्)
Voluntarily.
 E.
  इष् to desire,  or इष् substituted for यज् to sacrifice, 
and क्त aff.
  

Capeller Eng

English

 1 इष्ट॑ a.
  sought,  wished for,  desired,  liked,  pleasant,  dear
auspicious,  happy
 approved,  settled,  valid.  m.
  favourite,  lover, 
husband
 n.
  wish,  desire.

 2 इष्ट॑ a.
  sacrificed
 m.
  n.
  sacrifice.

Yates

English

 इष्ट (ष्टः-ष्टा-ष्टं)
a. Wished.
m.
  Cas-
tor-oil tree
 a lover.
n.
  A sacri-
fice.
adv. Voluntarily.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

इष्ट 	-	 iSTa 	-	 adj.
  	-	  valid
इष्ट 	-	 iSTa 	-	 adj.
  	-	  beloved
इष्ट 	-	 iSTa 	-	 adj.
  	-	  cherished
इष्ट 	-	 iSTa 	-	 adj.
  	-	  liked
इष्ट 	-	 iSTa 	-	 adj.
  	-	  reverenced
इष्ट 	-	 iSTa 	-	 adj.
  	-	  respected
इष्ट 	-	 iSTa 	-	 adj.
  	-	  comfortable
इष्ट 	-	 iSTa 	-	 adj.
  	-	  regarded as good
इष्ट 	-	 iSTa 	-	 adj.
  	-	  sought
इष्ट 	-	 iSTa 	-	 adj.
  	-	  pleasant
इष्ट 	-	 iSTa 	-	 adj.
  	-	  approved
इष्ट 	-	 iSTa 	-	 adj.
  	-	  loved
इष्ट 	-	 iSTa 	-	 adj.
  	-	  worshipped with sacrifices
इष्ट 	-	 iSTa 	-	 adj.
  	-	  wished
इष्ट 	-	 iSTa 	-	 adj.
  	-	  agreeable
इष्ट 	-	 iSTa 	-	 m.
  	-	  sacrifice
इष्ट 	-	 iSTa 	-	 m.
  	-	  lover
इष्ट 	-	 iSTa 	-	 m.
  	-	  husband
इष्ट 	-	 iSTa 	-	 m.
  	-	  castor oil plant  [ Ricinus Communis - Bot. ]
इष्ट 	-	 iSTa 	-	 n.
  	-	  wish
इष्ट 	-	 iSTa 	-	 n.
  	-	  sacrificing
इष्ट 	-	 iSTa 	-	 n.
  	-	  desire
इष्ट 	-	 iSTa 	-	 n.
  	-	  sacred rite
इष्ट 	-	 iSTa 	-	 n.
  	-	  sacrament
इष्ट 	-	 iSTa 	-	 n.
  	-	  desideratum
इष्ट 	-	 iSTa 	-	 ppp. 	-	  sacrificed
इष्ट 	-	 iSTa 	-	 ppp. 	-	  worshipped
इष्ट  { इष् } 	-	 iSTa  { iS } 	-	 ppp. 	-	  wished for
इष्ट 	-	 iSTa 	-	 ppp. 	-	  desired
इष्ट 	-	 iSTa 	-	 ppp. 	-	  desirable

Wilson

English

 इष्ट
mfn.
   (-ष्टः-ष्टा-ष्टं)
1 Wished,  desired.
2 Cherished,  beloved.
3 Worshipped,  reverenced,  respected.
m.
  (-ष्टः)
1 A lover,  a husband.
2 The Castor-oil tree.
n.
  (-ष्टं)
1 An act of sacrifice,  an oblation,  &c.
2 An essential ceremony,  as ablution,  investiture,  &c. Ind. (-ष्टम)
Voluntarily.
E.
  इष to desire,  or इष substituted for यज to sacrifice,  and
क्त aff.
  

Apte

English

इष्ट [iṣṭa],  p. p.  [इष् इच्छायां कर्मणि क्त]

Wished,  desired,  longed for,  wished for
 उपपन्नो गुणैरिष्टैः Nala.*
  1.1.

Beloved,  agreeable,  liked,  favourite,  dear
 ˚आत्मजः Mu.*
  2.8 fond of sons.

Worshipped,  reverenced.

Respected.

Approved,  regarded as good.

Desirable
 see इष्टापूर्त.

Valid.

Sacrificed,  worshipped with sacrifices.

Supposed (कल्पित)
 oft
 . used in Līlavatī.

ष्टः A lover,  husband,  beloved person
 इष्टप्रवासजनितानि Ś.*
  4.3.

A friend
 इष्टानामिष्ट- कर्मकृत Pt.*
  1.57
2.172.

N.
  of a tree (एरंड).

N.
  of Viṣṇu.

A sacrifice. -ष्टा N.
  of a tree (शमी).

ष्टम् Wish,  desire.

A holy ceremony or संस्कार. एतदिष्टं प्रवृत्ताख्यम् Bhāg.*
  7.15.49.

A sacrifice
 Bṛi. Up.*
   4.1.2
 see इष्टापूर्त. ind.
  Voluntarily. Comp.
   -अर्थः desired object. ˚उद्युक्त a.
  zealously engaged in gaining one's desired object. -आपत्तिः f.
  occurrence of what is desired
 a statement by a debater which is favourable to his opponent also
 इष्टापत्तौ दोषान्तरमाह Jag. -कर्मन् n.
  (In Arith.
 ) rule of supposition,  operation with an assumed number. -कापथः the root of a fragrant grass (वीरणमूल
 Mar.
  वाळा). -कामदुह् a.
  granting the desired objects,  an epithet of the cow of plenty
 एष वो$स्त्विष्टकामधुक् Bg.*
  3.1. -गन्ध a.
  fragrant. (-धः) any fragrant substance. (-धम्) sand.-जनः a beloved person (whether man or woman)
 U.*
  3. -देवः,  -देवता a favourite god,  one's tutelary deity. -भागिन् a.
  One who has attained his object
 अपूजयन्राघवमिष्टभागिनम् Rām.*
  6.67.175. -यामन् a.
  going according to one's desire. वायुर्न यो नियुत्वाँ इष्टयामा Rv.*
  9. 88.3. -व्रत a.
 

performing desired vows.

obeying one's wish.

(food &c.
 ) for the fulfilment of a vow.

that by which good works succeed. इष इष्टव्रता अकः Rv.*
  3.59.9.

Apte 1890

English

 इष्ट p. p. [इष् इच्छायां कर्मणि क्त] 1 Wished,  desired,  longed for,  wished for
 उपपन्नो गुणैरिष्टैः Nala. 1. 1. 
2 Beloved,  agreeable,  liked,  favourite,  dear
 °आत्मजः Mu. 2. 8 fond of sons. 
3 Worshipped,  reverenced,  
4 Respected. 
5 Approved,  regarded as good. 
6 Desirable
 see इष्टापूर्त. 
7 Valid. 
8 Sacrificed,  worshipped with sacrifices. 
9 Supposed (कल्पित)
 oft. used in Līlāvatī. 
ष्टः 1 A lover,  husband,  beloved person
 इष्टप्रवासजनितानि Ś. 4. 2. 
2 A friend
 Pt. 1. 57
 2. 167. 
3 N. of a tree (एरंड). 
4 N. of Viṣṇu. 
5 A sacrifice. 
ष्टा N. of a tree (शमी). 
ष्टं 1 Wish,  desire. 
2 A holy ceremony or संस्कार. 
3 A sacrifice
 see इष्टापूर्त. 
ind. Voluntarily. 
Comp. 
अर्थः desired object. °उद्युक्त a. zealously engaged in gaining one's desired object. 
आपत्तिः f. occurrence of what is desired
 a statement by a debater which is favourable to his opponent also
 इष्टापत्तौ दोषांतरमाह Jag. 
कर्मन् n. (In arith.) rule of supposition,  operation with an assumed number. 
कापथः the root of a fragrant grass (वीरणमूल). 
कामदुह् a. granting the desired objects,  an epithet of the cow of plenty. 
गंध a. fragrant. (
धः) any fragrant substance. (
धं) sand. 
जनः a beloved person (whether man or woman)
 U. 3. 
देवः,  
देवता a favourite god,  one's tutelary deity. 
यामन् a. going according to one's desire. 
व्रत a. {1} performing desired vows. {2} obeying one's wish. {3} (food &c.) for the fulfilment of a vow. {4} that by which good works succeed. 

Monier Williams Cologne

English

 1. इष्ट॑ mfn.
   (for 2. See s.v.
 ),  sought,  ŚBr.
  

 wished,  desired

 liked,  beloved

 agreeable

 cherished,  RV.
  
 ŚBr.
  
 KātyŚr.
  
 Mn.
  
 Pañcat.
 
 Śak.
  &c.

 reverenced,  respected

 regarded as good,  approved,  Mn.
  
 Sāṃkhyak.

 valid

 इष्ट॑ (अस्),  m.
  a lover,  a husband,  Śak.
  83 c

 the plant Ricinus Communis,  L.
 

 इष्ट॑ (अम्),  n.
  wish,  desire,  RV.
  
 AV.
  
 AitBr.
  
 Mn.
  
 R.

 2. इष्ट॑ mfn.
   (p. p.
  fr.
  √ यज्
 for 1. इष्ट॑ See col. 2) sacrificed,  worshipped with sacrifices,  VS.
 
 ŚBr.
  
 KātyŚr.
  
 AitBr.
   &c.
  

 इष्ट॑ (अस्),  m.
  sacrifice,  MārkP.
   xiii,  15

 इष्ट॑ (अम्),  n.
  sacrificing,  sacrifice

 sacred rite,  sacrament,  L.
 

Monier Williams 1872

English

 1. इष्ट,  अस्,  आ,  अम् (for 2. see next page),  sought
wished,  desired
 liked,  beloved
 agreeable
 cherished
worshipped,  reverenced,  respected
 regarded as good, 
approved
 valid
 (अस्),  m. a lover,  a husband
 the
plant Ricinus Communis
 (आ),  f.,  N. of a plant
(अम्),  n. wish,  desire
 (अम्),  ind. voluntarily.
—इष्-
ट-कर्मन्,  अ,  n. (in arithmetic) rule of supposition, 
operation with an assumed number.
—इष्ट-काप-
थ,  अस्,  m. the root of the fragrant grass Andropo-
gon Muricatus.
—इष्ट-काम-दुह्,  धुक्,  f. ‘grant-
ing the wished-for desires, ’ epithet of the cow of
plenty.
—इष्ट-गन्ध,  अस्,  आ,  अम्,  fragrant
 (अस्), 
m. any fragrant substance
 (अम्),  n. sand.
—इष्ट-
जन,  अस्,  m. a beloved person,  man or woman
 a
loved one.
—इष्ट-तम,  अस्,  आ,  अम्,  most desired, 
best beloved,  beloved,  dearest.
—इष्ट-तर,  अस्,  आ, 
अम्,  more desired,  more dear,  dearer.
—इष्ट-तस्, 
ind. according to one's wish or desire.
—इष्ट-ता,  f.
or इष्ट-त्व,  अम्,  n. desirableness,  the state of being
beloved or reverenced.
—इष्ट-देव,  अस्,  m. or
इष्ट-देवता,  f. a chosen or tutelary deity,  a
favourite god,  one particularly worshipped.
—इष्ट-
यामन्,  आ,  आ,  अ,  Ved. going according to one's de-
sire.
—इष्ट-रश्मि,  इस्,  इस्,  इ,  Ved. having desired
or best reins or bridles.
—इष्ट-व्रत,  अस्,  आ,  अम्, 
Ved. obeying one's wish
 (Say.) that by which good
works succeed.
—इष्टा-कृत,  अम्,  n.,  Ved. wish and
deed,  i. e. accomplishment of a wish (?)
 N. of a
certain sacrificial ceremony.
—इष्टा-पूर्त,  अम्,  n., 
Ved. wish and fulfilment,  i. e. fulfilment of one's
wishes
 any religious duty or pious act,  as oblation, 
sacrifice,  penance,  holy study,  digging a well,  plant-
ing a tree,  &c.
—इष्टार्थ (°ट-अर्°),  अस्,  m. any-
thing desired or agreeable.
—इष्टार्थोद्युक्त (°थ-
उद्°),  अस्,  आ,  अम्,  zealously active,  diligent for a
desired object.
—इष्टाश्व (°ट-अश्°),  अस्,  आ,  अम्, 
Ved. having desired or best horses.

 इष्ट 2. इष्ट,  अस्,  आ,  अम् (fr. rt. यज्
 for 1. इष्ट
see last page),  sacrificed,  worshipped with sacrifices
(अस्),  m. sacrifice
 (अम्),  n. sacrificing
 sacred rite, 
sacrament.
—इष्ट-यजुस्,  उस्,  उस्,  उस्,  Ved. one to
whom sacrificial verses have been offered or addressed.
—इष्टा-वत्,  आन्,  अती,  अत्,  possessed of sacrifices.

Macdonell

English

 इष्ट 1. iṣ-ṭá,  pp. sought,  wished for
 desirable,  🞄agreeable
 dear
 favourable
 approved,  🞄accounted (-tama,  spv. considered the best)
 🞄n.  wish,  desire.

 इष्ट 2. iṣ-ṭá,  pp. (√ yaj) sacrificed
 m.
  n.
  🞄sacrifice.

Hindi

सभी वांछनीय चीजों में से एक

Apte Hindi

Hindi

इष्ट
भू* क* कृ* - इष्-क्त
"कामना किया गया,  चाहा गया,  जी से चाहा हुआ,  अभिलषित"

इष्ट
भू* क* कृ* - इष्-क्त
"प्रिय,  पसंद किया गया,  अनुकूल,  प्यारा"

इष्ट
भू* क* कृ* - इष्-क्त
"पूज्य,  आदरणीय"

इष्ट
भू* क* कृ* - इष्-क्त
"प्रतिष्ठित,  सम्मानित"

इष्ट
भू* क* कृ* - इष्-क्त
"उत्सृष्ट,  यज्ञों से पूजा गया"

इष्टः
पुं*
  - इष्-क्त
"प्रेमी,  पति"

इष्टम्
नपुं*
   - इष्-क्त
"चाह,  इच्छा"

इष्टम्
नपुं*
   - इष्-क्त
संस्कार

इष्टम्
नपुं*
   - इष्-क्त
यज्ञ

इष्टम्
अव्य* - -
स्वेच्छापूर्वक

Shabdartha Kaustubha

Kannada

इष्ट
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿಷ್ಣು
प्रयोगाः - > "इष्टोऽविशिष्टः शिष्टेष्टः"
उल्लेखाः - > वि० स०
इष्ट
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹರಳು ಗಿಡ
इष्ट
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಯಾಗದಿಂದ ಸಂತೋಷಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪರಮಾತ್ಮ
इष्ट
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪತಿ /ಗಂಡ
इष्ट
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಪೇಕ್ಷೆ /ಅಭಿಲಾಷೆ
निष्पत्तिः - > इषु (इच्छायाम्) - भावे "क्तः" (३-३-११४)
इष्ट
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಯಾಗ /ಯಜ್ಞ
निष्पत्तिः - > यज (देवपूजायाम्) - भावे "क्तः" (३-३-११४)
प्रयोगाः - > "पुरोडाशभुजामिष्टमिष्टं कर्तुमलन्तराम्"
उल्लेखाः - > माघ० २-१०६
इष्ट
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಧರ್ಮಕಾರ್ಯ /ಮನುಷ್ಯನ ಕರ್ತವ್ಯ
प्रयोगाः - > "अग्निहोत्रं तपः सत्यं वेदानाञ्चानुपालनम् । आतिथ्यं वैश्वदेवं च प्राहुरिष्टमिति स्मृतम् ॥"
इष्ट
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶ್ರೌತಕಾರ್ಯ
इष्ट
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಅಪೇಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ
निष्पत्तिः - > इषु (इच्छायाम्) - कर्म० "क्तः" (३-२-१०२)
इष्ट
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಪೂಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ
इष्ट
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟ
इष्ट
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಿಯವಾದ /ಪ್ರೀತಿಪಾತ್ರವಾದ
प्रयोगाः - > "इष्टप्रवासजनितान्यबलाजनस्य"
उल्लेखाः - > शाकु० ४-२

L R Vaidya

English

 izwa {% (I) a. (f. ष्टा) %} 1. Sought,  wished for
 2. agreeable (as in इष्टगन्ध)
 3. respected (as in इष्टदेवता).

 izwa {% (II) m. %} A lover,  a husband.

 izwa {% (III) n. %} 1. Wish,  desire
 2. sacrificing.

Bopp

Latin

 इष्ट Part. pass.
1) ab इष् desiderare.
2) a यज् deos co-
lere,  sacrificare,  gr. 613.

Lanman

English

 1iṣṭá,  see √1iṣ,  ‘desire.’

 2iṣṭá, 
	—1. offered
	—2. as n. offering, 
sacrifice,  holy work. [√yaj,  252.]

Kridanta Forms

Sanskrit

यज् (य॒जँ॑ देवपूजासङ्गतिकरणदानेषु - भ्वादिः - अनिट्)
ल्युट् =  यजनम्
अनीयर् =  यजनीयः - यजनीया
ण्वुल् =  याजकः - याजिका
तुमुँन् =  यष्टुम्
तव्य =  यष्टव्यः - यष्टव्या
तृच् =  यष्टा - यष्ट्री
क्त्वा =  इष्ट्वा
ल्यप् =  प्रेज्य
क्तवतुँ =  इष्टवान् - इष्टवती
क्त =  इष्टः - इष्टा
शतृँ =  यजन् - यजन्ती
शानच् =  यजमानः - यजमाना

इष् (इ꣡षँ꣡ इच्छायाम् - तुदादिः - सेट्)
ल्युट् =  एषणम्
अनीयर् =  एषणीयः - एषणीया
ण्वुल् =  एषकः - एषिका
तुमुँन् =  एषितुम् / एष्टुम्
तव्य =  एषितव्यः / एष्टव्यः - एषितव्या / एष्टव्या
तृच् =  एषिता / एष्टा - एषित्री / एष्ट्री
क्त्वा =  एषित्वा / इष्ट्वा
ल्यप् =  प्र इष्य
क्तवतुँ =  इष्टवान् - इष्टवती
क्त =  इष्टः - इष्टा
शतृँ =  इच्छन् - इच्छन्ती / इच्छती

इष् (इ꣡षँ꣡ आभीक्ष्ण्ये - क्र्यादिः - सेट्)
ल्युट् =  एषणम्
अनीयर् =  एषणीयः - एषणीया
ण्वुल् =  एषकः - एषिका
तुमुँन् =  एषितुम् / एष्टुम्
तव्य =  एषितव्यः / एष्टव्यः - एषितव्या / एष्टव्या
तृच् =  एषिता / एष्टा - एषित्री / एष्ट्री
क्त्वा =  एषित्वा / इष्ट्वा
ल्यप् =  प्र इष्य
क्तवतुँ =  इष्टवान् - इष्टवती
क्त =  इष्टः - इष्टा
शतृँ =  इष्णन् - इष्णती

Abhyankara Grammar

English

इष्ट  a word frequently used in the Vārttikas and the Mahābh- āṣya and other treatises in the senses of (1) a desired object,  (2) a desired purpose,  (3) a desired statement,  (4) a desired form i.e. the correct form : cf. इष्टान्वाख्यानं खल्वपि भवति: M. Bh.I.1. Āhn. 1. योगविभागादिष्टसिद्धिः Pari.Śek. Pari. 114.

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  आत्मीय,  इष्ट,  अन्तरङ्ग,  अभिन्न
adjective
 
यः अत्यन्तं निकटः।
 "रामः मम आत्मीयं मित्रम्।"

Sanskrit Tibetan

Tibetan

dga'
१) अभिरत २) आराम ३) इच्छन्ति ४) इच्छा ५) इष्ट ६) कान्त ७) नन्द ८) नन्दयति ९) नन्दिन् १०) निरत ११) निर्वृति १२) प्रभुदित १३) प्रामोद्य १४) प्रिय १५) प्रीत १६) प्रीति १७) मुदित १८) रति १९) रमसे २०) रोचते २१) सुख २२) स्नेह २३) स्पृहा २४)

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
यज्ञान्तोऽवभृथः पूर्तं वाप्यादीष्टं मखक्रिया ॥ ८३४ ॥
-wordlist-
 
यज्ञान्त (पुं),  अवभृथ (पुं),  पूर्त (पुंक्ली),  इष्ट (क्ली)

--source--
 
कामं प्रकामं पर्याप्तं निकामेष्टे यथेप्सिते ।
-wordlist-
 
काम (पुं),  प्रकाम (पुं),  पर्याप्त (पुं),  निकाम (पुं),  इष्ट (पुं),  यथेप्सित (पुं)

नाममाला

Sanskrit

कान्त,  इष्ट,  दयित,  प्रीत,  प्रिय,  कामिन्,  कामुक,  वल्लभ,  असुपति,  प्रेयस्,  विट,  रमण,  वर
कान्तेष्टौ दयितः प्रीतः प्रियः कामी च कामुकः ।
वल्लभोऽसुपतिः प्रेयान् विटश्च रमणो वरः ॥ ३७ ॥
verse 0.1.1.37
page 0018

एकाक्षरनाममाला

Sanskrit

षू,  इष्ट,  प्रसव
शुश्चन्द्रे षः सदारः स्यात् तथेष्टे प्रसवे तु षूः ।
verse 1.1.1.43
page 0122

Tamil

இஷ்ட : விரும்பப்படும்,  நேசிக்கப்படும்,  பூஜிக்கப்படும், கௌரவிக்கப்படும்.

Mahabharata

English

Ishṭa = Vishṇu (1000 names).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 इष्टं,  क्ली,
   (इज्यते इष्यते वा यज इष वा + भावेक्त ।) यज्ञादिकर्म्म । (यथा,  हेमचन्द्रः ।“अग्निहोत्रं तपः सत्यं वेदानां चार्थपालनम् ।आतिथ्यं वैश्यदेवञ्च इष्टमित्यभिधीयते” ॥
)यथेप्सितं । कामं । इत्यमरः ॥
 संस्कारः । इतिमेदिनी ॥

 इष्टं,  त्रि,  (इष्यते इज्यते वा यत् तत् । इष यज वा+ कर्म्मणि क्त ।) आशंसितम् । वाञ्छित्वम् ।पूजितम् । प्रियं । इति मेदिनी ॥
 (यथा,  महा-भारते ।“उपपन्नो गुणैरिष्टै रूपवानश्वकोविदः” ।मनुः । ४ । २२९ ।“तिलप्रदः प्रजामिष्टां दीपदश्चक्षुरुत्तमम्” ।)

 इष्टः,  पुं,
   (इज्यते यः । यज् + क्त ।) यज्ञः । इतिमेदिनी ॥
 एरण्डवृक्षः । इति शब्दचन्द्रिका ॥
(शमीशब्देऽस्य गुणादिकं बोद्धव्यम् ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 इष्ट त्रि०
  इष--कर्मणि क्त । १ अभिलषिते,  २ प्रिये “इष्टोऽसिसखा चेति गीता० च । यज भावे क्त । ३ यज्ञादौन०  कर्म्मणि,  क्त । ४ पूजिते ५ एरण्डवृक्षे पु०
  ।६ संस्कारे न०
  । “एकाग्निकर्म्म हवनं त्रेतायां यच्चहूयते । अन्तर्वेद्याञ्च यद्दानमिष्टं तदभिधीतते ।अग्निहोत्रं तपः सत्यं वेदानाञ्चानुपालनम् । आतिथ्यंवैश्वदेवञ्च प्राहुरिष्टमिति स्मृतम्” जातूकर्णोक्ते ७ धर्म्म-कार्य्ये न०
  । इष्टञ्च इच्छाविषयः तच्च द्विविधं गौणं मु-ख्यञ्च । तत्र इतरेच्छानधीनेच्छाविषयोमुख्यं तत्वाघनंगौणम् । तत्र मुख्यमिष्टं सुखं दुःखाभावश्च । तदिच्छायाइतरेच्छानधीनत्वात् । तत्साधनं पाकभोजनादि गौणंसुखदुःखाभावेच्छयैव तदिच्छायाः समुन्मेषात् अ-धिकमिच्छाशब्दे ९१३ पृष्ठे उक्तम् । तत्रेच्छाविषये“सह यज्ञाः प्रजाः सृष्ट्वा पुरोवाच प्रजापतिः । अनेनप्रसविष्यध्वमेष वोऽस्त्विष्टकामधुक्” । “अनिष्टमिष्टं मिश्रञ्चत्रिविधं कर्म्म चोच्यते” । “इष्टं हि वो देवा दास्यन्ते यज्ञभाविताः” इति च गीता । यज्ञे “पुरोडाशभुजामिष्टमिष्टकर्त्तुमलन्तराम्” माघः इष्टं यागः इष्टममीष्टं कर्त्तुमल-न्तरामित्यर्थः । “इष्टं दत्तमधीतं वा विनश्यत्यनुकीर्त्तनात्”देवलः । इष्टं यजनम्” शु० त० रघु० ८ कृते च “यज्ञेरिष्टंक्रतुशतम्” विक्रमो० स्मृतिपरिभाषिते इष्टकर्म्मणिद्विजातीनामेवाधिकारः न स्त्रीशूद्रयोः यथाह “इष्टमुक्तद्विजातीनां धर्मः सामान्य उच्यते । अधिकारी भवेच्छूद्रःपूर्त्तेधर्मे न वैदिके” जातूकर्णः “वैदिके वेदसाध्ये अग्नि-होत्रादाविति” रत्नाकरः । “पितृव्यगुरुदौहित्रान् भर्त्तुःस्वस्रीयमातुलान् । पूजयेत् कव्यपूर्त्ताभ्याम् वृद्धानाथाऽति-थीन् स्त्रियः” वृहस्पतिवचने स्त्रिया पूर्त्तमात्रेऽधिकार-विधानात् तत्र “जलाशयोत्सर्गरूपपूर्त्ते गोरवतारणानुम-न्त्रणयायजमानकर्तृकमन्त्रपाठ विधानात् तत्र अमन्त्रकतयास्त्रीशूद्रयोरनधिकारेण तद्वति यागेऽपि तयोर्नाधिकारःविशेषोपदेशाभावात्” इति द्वैतनिर्णयानुसारिणः । वृषोत्सर्नेतदङ्गहोम इव ब्राह्मण द्वारा तन्मन्त्रपाठसम्भवात्तयोरपितत्राधिकारः इति रघुनन्दनादयः । “अमन्त्रस्य तु शूद्रस्यविप्रोमन्त्रेण गृह्यते” वराहपु०  “तद्धुतमहुतञ्चाग्नौ न स्त्रीजुहुयादनुपेतः” आप० वचनं तु स्वयंहोमविषयम् ।“श्रौतस्मार्त्तक्रियाहेतोर्वृणुयादृत्विजः स्वयम्” याज्ञ० श्रौतइव स्मार्त्तोऽपि कर्मणिः ऋत्विग्वरणोक्तेः । अतएव “ऋ-त्विग्वादे नियुक्तश्च समौ संपरिकीर्त्तितौ । यज्ञे स्वाम्याप्नु-यात् पुण्यं हानिं वादेऽथ वा जयमिति” वृह० उक्तेः ९ “श्रौतेकर्मणि न०
  “उद्बुध्यस्वाग्ने प्रतिजागृहि त्वमिष्टापूर्त्तेसंसृजेथामयञ्च” यजु० १५,  ५४ इष्टापूर्त्ते श्रौतस्मार्त्तेकर्मणी” वेददी० । १० इच्छया कल्पिते त्रि०
  “इष्ट-कृतिरष्टगुणिता व्येका दलिता विभाजितेष्टेन” लीला०११ यज्ञेन तोषिते परात्मनि १२ विष्णौ च पु०
  “इष्टो-विशिष्टः शिष्टेष्टः” विष्णुस० “इष्टः परमानन्दात्मकत्वेनप्रियः यज्ञेन पूजितो वेति” भा० । यज--करणे वा०क्त,  भावे क्त अस्त्यर्थे अच् वा । १३ इष्टकायां न०
  ।“मरुतार्केण शुध्यन्ति पक्वेष्टरचितानि च” विष्णु० ।

 इष्ट स्त्री इष--भावे तुन् । इच्छायाम् उणादिकोषः ।

Capeller

German

 1. इष्ट॑ gesucht,  erwünscht,  lieb,  geliebt, 
angenehm,  günscht,  günstig,  (für gut) erachtet, 
angenommen,  geltend als. n.
  Wunsch
Verlangen. 

 2. इष्ट॑ geopfert
 m.
  n.
  das Opfer.

 1. इष्ट॑ m.
  der Geliebte.

Grassman

German

 iṣṭá,  s. 2. iṣ und yaj.

Burnouf

French

 इष्ट इष्ट pp. de इष् 6,  et de यज्। -- S. m.
  ricinus
communis,  bot. -- S. n.
  l'offrande,  le corps du sacrifice
 par
extension: ablution et autres cérémonies pieuses. -- Adv. इष्टम्
(इष् 6) selon le désir de qqn. ,  volontiers.
इष्टक m.
  et इष्टका f.
  brique.
इष्टकापथ n.
  racine de l'andropogon muricatum,  qui croît
dans les mauvais chemins (कापथ)।
इष्टकामधुक् f.
  la vache d'abondance.
इष्टगन्ध a. (गन्ध) odoriférant.
इष्टतस् adv. (sfx. तस्) au gré de qqn. ,  volontiers
 ad
libitum. 
इष्टपूर्त n.
  (पूर्त) acte pieux de libéralité,  ex.:
planter un arbre,  creuser un puits.

Stchoupak

French

 १ इष्ट-
 (१इष्-) a. v. souhaité,  désiré 
 agréable,  aimé 
approuvé,  valant pour 
 m.
  amant 
 ami 
 nt. désir 
 -तस् selon son
désir,  à souhait.
°काम-दुह्- f.
  vache d'abondance.
°गुण- a. susceptible de qualités.
°जन- m.
  personne aimée ou qui aime.
°संपादिन्- a. qui exauce les vœux.
इष्टार्थ- a. qui a obtenu l'objet souhaité.

 २ इष्ट-
 (यज्-) sacrifié,  offert 
 nt. sacrifice.
इष्ता-कृत- nt. n.
  d'un rite.
°पूर्त- nt. sacrifice et œuvres pies.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.