| YouTube Channel

इदि (idi)

 
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 इन्द्
मूलधातुः:
 इदि
धात्वर्थः:
 परमैश्वर्ये
गणः:
 अदादिः, भ्वादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 परस्मैपदी
रूपम्:
 इन्दति
अनुबन्धादिविशेषः:
 इदित्
धातुप्रदीपः
Sanskrit
इदिँ इदि परमैश्वर्य्ये
- इन्दति । इन्दाञ्चकार । इन्दिदिषति । इन्द्रः । इन्द्रवरुण (4/1/49) इत्यादिना ङीषानुकौ । इन्द्राणी । अत इञ् (4/1/95) ऐन्द्रिः । सास्य देवता (4/2/24) ऐन्द्रं हविः । छ च (4/2/28), महेन्द्राद् घाणौ च (4/2/29) महेन्द्रीयम् । महेन्द्रियम् । माहेन्द्रम् । तस्येदम् (4/3/120) इत्यण्-ऐन्द्रं धनुः । शिशुक्रन्द (4/3/88) इत्यादिना छः इन्द्रजननमधिकृत्य कृतो ग्रन्थ इन्द्रजननीयः । इन्द्रियमिन्द्रलिङ्ग (5/2/93) इत्यादौ निपात्यते इन्द्रियम् ।। 62 ।।
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
इदिँ इदि परमैश्वर्ये
(अर्थविवरणम्) परमैश्वर्यं परमेशनक्रिया
इन्दति ऋज्रेन्द्राग्रवज्र (उ0228) इति रक् - इन्द्रः 61
धातुवृत्तिः
Sanskrit
इदिँ इदि (अर्थः) परमैश्वर्ये
( इन्दति इन्दाञ्चकार इन्दितेत्यादि ) लिटि "इजादेश्च'' इत्याम् इन्द्रः "ऋज्रेन्द्र इरनन्तो निपातितः इन्द्राणी ( सूत्रम्) इन्द्रवरुणभवशर्वरुद्रमृडहिमारण्ययवयवनमातुलाचार्याणामानुक् (इति सूत्रम्) इति पुंयोगादाख्यायां ङीषानुकौ ( सूत्रम्) पुंयोगादाख्यायाम् (इति सूत्रम्) पुंसोयोगात्तच्छब्देन स्त्रियामभिधानम् इन्द्रमात्मन इच्छति"सुप आत्मनः क्यच्''इति इषिकर्मणः सुबन्तादात्मेच्छायां क्यचि अकारस्य "अस्य च्वौ'' क्यचि च'' इतीकारे इन्द्रीयति अस्मात्सन्यतो लोपे "नन्द्रा'' इत्यत्राजादेरिति वर्त्तते, स च कर्मधारयः पचम्यन्त इत्यादेरचः परेषां नदराणां द्विर्वचननिषेध इति व्यवहितत्वादृकारस्य द्विर्वचने ( इन्दिद्रीयिषतीति भवति अग्नीन्द्रौ देवते अस्य आग्नेन्द्रं हविः ) "देवताद्वन्द्वे च'' इति पूर्वपदस्यानङ्, "सास्य देवता'' प्रथमान्ताद्देवतोपाधिकादस्त्यर्थेऽणित्यणि "देवताद्वन्द्वे च'' इति प्राप्ताया उत्तरपदवृद्धेः "नेन्द्रस्य परस्य'' इति निषेधः ( इन्दिरा ) बाहुलकात् किरच् 63
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“इदि परमैश्वर्ये”@} 2 परमैश्वर्यम् = परमेश्वरक्रिया-इति क्षीरस्वामी।
इन्दकः-दिका, इन्दकः-दिका, 3 इन्दिदिषकः-षिका
इन्दिता-ती, इन्दयिता-त्री, इन्दिदिषिता-त्री
इन्दन्-न्ती, इन्दयन्-न्ती, इन्दिदिषन्-न्ती
इन्दिष्यन्-न्ती-ती, इन्दयिष्यन्-न्ती-ती, इन्दिदिषिष्यन्-न्ती-ती
-- इन्दयमानः, इन्दयिष्यमाणः
-- इन्-इन्दौ-इन्दः
-- -- इन्दितम्-तः-तवान्, इन्दितः, इन्दिदिषितः-तवान्
इन्दः, इन्दः, इन्दिदिषुः, इन्दिदयिषुः
4 5 इन्द्रः-इन्द्राणी, 6 इन्दिरा
-- इन्दितव्यम्, इन्दयितव्यम्, इन्दिदिषितव्यम्
इन्दनीयम्, इन्दनीयम्, इन्दिदिषणीयम्
इन्द्यम्, इन्द्यम्, इन्दिदिष्यम्
ईषदिन्दः, दुरिन्दः, स्विन्दः
-- इन्द्यमानः, इन्द्यमानः, इन्दिदिष्यमाणः
इन्दः, इन्दः, इन्दिदिषः
इन्दितुम्, इन्दयितुम्, इन्दिदिषितुम्
7 इन्दा, इन्दना, इन्दिदिषा
इन्दनम्, इन्दनम्, इन्दिदिषणम्
इन्दित्वा, इन्दयित्वा, इन्दिदिषित्वा
समिन्द्य, समिन्द्य, इमिन्दिदिष्य
इन्दम् २, इन्दित्वा २, इन्दम् २, इन्दयित्वा २, इन्दिदिषम् २
इन्दिदिषित्वा २,
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (६९)
02
=>
 (१-भ्वादिः-६३-अक। से। पर।)
03
=>
 [[२। ‘न न्द्राः संयोगादयः’ (६-१-३) इति नकारस्य द्वित्वनिषेधः।]]
04
=>
 [[आ। ‘अतर्दकास्त्वद्य विकर्दमाशयाः प्रखर्दवृत्तैरसमन्तितान्तिकाः। श्रुतान्दुकैः चितगजेन्द्ररोधिनः तुष्यन्तु सन्तो गुणबिन्दुलोलुपाः।।’ धा। का। १-९।]]
05
=>
 [[३। औणादिके (द। उ। ८-४६) रन् प्रत्यये रूपम्। स्त्रियां पुंयोगे ‘इन्द्रवरुण-’ (४-१-४९) इत्यादिना ङीष्, तत्संनियोगेनानुगागमश्च भवति।]]
06
=>
 [[४। औणादिके किरच् प्रत्यये रूपम्।]]
07
=>
 [पृष्ठम्००७२+ ३७]