| YouTube Channel

इत्यस्य (ityasya)

 
Sanskrit Tibetan
Tibetan
dkum 'grum pa
इत्यस्य
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“कुट छेदने”@} 2 आकुस्मीयः।
‘--अवक्षेपणे’ इति केचित्।
3 ‘त्रुट छेदने’ इत्यस्य पाठान्तरमिदम्।]] कोटकः-टिका, चुकोटयिषकः-षिका 4
कोटयिता-त्री, चुकोटयिषिता-त्री
5 कोटयमानः, चुकोटयिषमाणः
कोटयिष्यमाणः, चुकोटयिषिष्यमाणः
कोट्-कोटौ-कोटः
-- -- कोटितः-तम्, चुकोटयिषितः-तवान्
कोटः, चुकोटयिषुः
कोटयितव्यम्, चुकोटयिषितव्यम्
6 कोटनीयम्, चुकोटयिषणीयम्
कोट्यम्, चुकोटयिष्यम्
ईषत्कोटः-दुष्कोटः-सुकोटः
-- कोट्यमानः, चुकोटयिष्यमाणः
कोटः, चुकोटयिषः
कोटयितुम्, चुकोटयिषितुम्
कोटना, चुकोटयिषा
कोटनम्, चुकोटयिषणम्
कोटयित्वा, चुकोटयिषित्वा
प्रकोट्य, प्रचुकोटयिष्य
कोटम् २, कोटयित्वा २, चुकोटयिषम्
चुकोटयिषित्वा २। 7
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(२०५)
02
=>
(१०-चुरादिः-१६९९। सक। सेट्। आत्म।)
03
=>
[[[अ]
04
=>
[[१। धातोः अनेकाच्त्वात् ‘धातोरेकाच--’ (३-१-२२) इति यङ् न।]]
05
=>
[[२। ‘आ कुस्मादात्मनेपदिनः’ (गणसूत्रम् चुरादौ) इति वचनात् शानजेव।]]
06
=>
[[३। ‘णेरनिटि’ (६-४-५१) इति णिलोपः।]]
07
=>
[पृष्ठम्०२०१+ २६]
1 {@“क्लप व्यक्तायां वाचि”@} 2 3 अनेकाच्त्वात् अस्य धातोः यङ् न।
‘ह्लप’ इत्यस्य पाठान्तरमिदम्।]] क्लापकः-पिका, चिक्लापयिषकः-षिका
क्लापयिता-त्री, चिक्लापयिषिता-त्री
क्लापयन्-न्ती, चिक्लापयिषन्-न्ती
क्लापयिष्यन्-न्ती-ती, चिक्लापयिषिष्यन्-न्ती-ती
क्लापयमानः, चिक्लापयिषमाणः
क्लापयिष्यमाणः, चिक्लापयिषिष्यमाणः
क्लाप्-क्लापौ-क्लापः
-- क्लापितम्-तः-तवान्, चिक्लापयिषितः-तवान्
क्लापः, चिक्लापयिषुः
क्लापयितव्यम्, चिक्लापयिषितव्यम्
4 क्लापनीयम्, चिक्लापयिषणीयम्
क्लाप्यम्, चिक्लापयिष्यम्
ईषत्क्लापः-दुष्क्लापः-सुक्लापः
-- क्लाप्यमानः, चिक्लापयिष्यमाणः
क्लापः, चिक्लापयिषः
क्लापयितुम्, चिक्लापयिषितुम्
क्लापना, चिक्लापयिषा
क्लापनम्, चिक्लापयिषणम्
क्लापयित्वा, चिक्लापयिषित्वा
प्रक्लाप्य, प्रचिक्लापयिष्य
क्लापम् २, क्लापयित्वा २, चिक्लापयिषम्
चिक्लापयिषित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(२८२)
02
=>
(१०-चुरादिः-१६५९। अक। सेट्। उभ।)
03
=>
[[[अ]
04
=>
[पृष्ठम्०२९३+ २५]
1 {@“खव2 भूतप्रादुर्भावे”@} 3 भूतप्रादुर्भावः = अतिक्रान्तोत्पत्तिः।
4 ‘खच’ 5 इत्यस्य क्षीरस्वामिसम्मतः पाठोऽयम्।]] खावकः-विका, खावकः-विका, चिखविषकः-षिका, चाखवकः-विका
खविता-त्री, खावयिता-त्री, चिखविषिता-त्री, चाखविता-त्री
6 खौनन्- 7 ती, खावयन्-न्ती, चिखविषन्-न्ती
-- 8 खविष्यन्-न्ती-ती, खावयिष्यन्-न्ती-ती, चिखविषिष्यन्-न्ती-ती
-- खावयमानः, खावयिष्यमाणः, चाखव्यमानः, चाखविष्यमाणः
9 खौः-खावौ-खावः
-- -- खवितम्-तः, खावितः, चिखविषितः, चाखवितः-तवान्
खवः, खावः, चिखविषुः, चाखवः
खवितव्यम्, खावयितव्यम्, चिखविषितव्यम्, चाखवितव्यम्
खवनीयम्, खावनीयम्, चिखविषणीयम्, चाखवनीयम्
खाव्यम्, खाव्यम्, चिखविष्यम्, चाखव्यम्
ईषत्खवः-दुष्खवः-सुखवः
-- -- खव्यमानः, खाव्यमानः, चिखविष्यमाणः, चाखव्यमानः
खावः, खावः, चिखविषः, चाखवः
खवितुम्, खावयितुम्, चिखविषितुम्, चाखवितुम्
10 खौतिः, खावना, चिखविषा, चाखवा
खवनम्, खावनम्, चिखविषणम्, चाखवनम्
खवित्वा, खावयित्वा, चिखविषित्वा, चाखवित्वा
प्रखव्य, प्रखाव्य, प्रचिखविष्य, प्रचाखव्य
खावम् २, खवित्वा २, खावम् २, खावयित्वा २, चिखविषम् २, चिखविषित्वा २, चाखवम्
चाखवित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(३४५)
02
=>
[च]
03
=>
(९-क्र्यादिः-१५३१। अक। सेट्। पर।)
04
=>
[[[अ]
05
=>
(३२९)
06
=>
[[४। क्र्यादित्वात् ‘क्र्यादिभ्यः श्ना’ (३-१-८१) इति श्नाप्रत्ययः। ‘सार्वधातुकमपित्’ (१-२-४) इति तस्य ङिद्वद्भावः। ‘च्छ्रवोः शूडनुनासिके च’ (६-४-१९) इति धकारस्य ऊठ्। ‘एत्येधत्यूठ्सु’ (६-१-८९) इति वृद्धिः। ‘श्नाऽभ्यस्तयोरातः’ (६-४-११२) इत्याकारलोपः।]]
07
=>
[[आ। ‘प्रुष्णन् सतां प्रियमयं प्लुषिताङ्गरागः पुष्णन् मुदं मृगदृशां रिपुधाम मुष्णन्। वक्त्रारविन्दखचितस्मितखौनदाभः रङ्गं गतोंऽसभुवि दन्तवरं प्रगृह्णन्।।’ धा। का। ३। १२।]]
08
=>
[पृष्ठम्०३५०+ २३]
09
=>
[[१। क्विपि, ऊठ्। वृद्धिः। रुत्वविसर्गौ।]]
10
=>
[[२। ‘तितुत्रतथ--’ (७-२-९) इत्यादिना इण्णिषेधः। ऊठ्। वृद्धिः।]]
1 {@“णट नृत्तौ”@} 2 अक।
सेट्।
पर।) 3 घटादौ ‘णट नृत्तौ’ इति पठ्यते।
भ्वादावेव पूर्वमपि एवमेव पठितम्।
अत्र घटादिपठितस्य धातोः नृत्यं, नृत्तं चार्थः।
पदार्थाभिनयो नृत्यम्।
अभिनयशून्यः शास्त्रोक्ताङ्गभङ्गरूपः गात्रविक्षेपो नृत्तम्
यत्कारिषु नर्तकव्यपदेशः प्रसिद्धः।
अनयोरर्थयोर्मित्त्वप्रयुक्तं कार्यं भवति।
णोपदेशत्वमप्यस्मिन्नेवार्थे।
अवस्पन्दनरूपार्थे तु मित्त्वं न।
णोपदेशकारिकायाम्, ‘अणाटि’ इति दीर्घघटितनिर्देशेन, दीर्घार्हस्य णोपदेशत्वं प्रतिषिध्यते।
क्षीरस्वामी तु ‘नतौ’ इति पठित्वा, ‘नटयति’ शाखाम्’ इत्युदाहृत्य, ‘नृतौ तु नटति, नाटयति।’ इत्युक्तवान्।
‘नृत्तौ’ इत्यस्य, नाट्यमित्यर्थोऽभिमत इति वक्तव्यम्
नृत्तनृत्ययोस्त्वर्थयोर्मित्संज्ञायाः सर्वाभिमतत्वात्।
‘नट गतौ’ इत्यन्ये पठन्ति।]] घटादिः।
‘नृतौ नटत्यवस्पन्दे चुरादेर्णिचि नाटयेत्।’ 4 इति देवः।
नाटकः-टिका, 5 प्रणटकः-प्रनाटकः-टिका, निनटिषकः-षिका, नानटकः-टिका
नटिता-त्री, प्रणटयिता-प्रनाटयिता-त्री, निनटिषिता-त्री, नानटिता-त्री
नटन्, न्ती, 6 प्रणटयन्-नटयन्, प्रनाटयन्-न्ती, निनटिषन्-न्ती
-- नटिष्यन्-न्ती-ती, प्रणटयिष्यन्-प्रनाटयिष्यन्-न्ती-ती, निनटिषिष्यन्-न्ती-ती
व्यतिनटमानः, व्यतिनटिष्यमाणः, -- नानट्यमानः, नानटिष्यमाणः
नट्-नड्-नटौ-नटः
-- -- -- नटितम्-तः, नटितः-नाटितः, निनटिषितः, नानटितः-तवान्
7 नटः, 8 नटी, नटः-नाटः, निनटिषुः, नानटः
नटितव्यम्, नटयितव्यम्-नाटयितव्यम्, निनटिषितव्यम्, नानटितव्यम्
नटनीयम्, नटनीयम्-नाटनीयम्, निनटिषणीयम्, नानटनीयम्
नाट्यम्, नट्यम्, नाट्यम्, निनटिष्यम्, नानट्यम्
ईषन्नटः- 9 दुर्नटः-सुनटः
-- -- -- नट्यमानः, नट्यमानः-नाट्यमानः, निनटिष्यमाणः, नानट्यमानः
नाटः, नटः-नाटः, निनटिषः, नानटः
नटितुम्, नटयितुम्-नाटयितुम्, निनटिषितुम्, नानटितुम्
10 नट्टिः, नटना-नाटना, निनटिषा, नानटा
नटनम्, नटनम्-नाटनम्, निनटिषणम्, नानटनम्
नटित्वा, नटयित्वा-नाटयित्वा, निनटिषित्वा, नानटित्वा
प्रणट्य, 11 प्रणटय्य-प्रनाट्य, निनटिष्य, नानट्य
नटम् २, नटित्वा २, 12 नटम् -नाटम् २, नटयित्वा -नाटयित्वा २, निनटिषम् २, निनटिषित्वा २, नानटम्
नानटित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(६५७)
02
=>
(१-भ्वादिः-३१०। (७८१)
03
=>
[[[अ]
04
=>
(श्लो। ७६)
05
=>
[[१। नृत्तनृत्ययोरर्थयोः मित्त्वात् णौ परतः, ‘मितां ह्रस्वः’ (६-४-९२) इत्युप- धाया ह्रस्वो भवति। णोपदेशत्वाच्च णत्वमपि भवति। अन्यत्र तु मित्त्वं, णोपदेशत्वं न। अत एव ण्यन्ते सर्वत्र रूपद्वयं प्रदर्शितम्।]]
06
=>
[[२। ‘अणावकर्मकाच्चित्तवत्कर्तृकात्’ (१-३-८८) इति ण्यन्तात् परस्मैपदमेव, शानच्।]]
07
=>
[पृष्ठम्०६११+ २२]
08
=>
[[१। पचाद्यचि गौरादिपाठात् (४-१-४१) स्त्रियां ङीष्।]]
09
=>
[[२। ‘दुरः षत्वणत्वयोरुपसर्गत्वप्रतिषेधो वाच्यः’ (वा। १-४-६०) इति वचनात् णत्वं न। एवं णोपदेशधातुषु सर्वत्र ज्ञेयम्।]]
10
=>
[[३। ‘तितुत्र--’ (७-२-९) इतीण्णिषेधे, ‘ष्टुना ष्टुः’ (८-४-४१) इति ष्टुत्वम्।]]
11
=>
[[४। ‘ल्यपि लघुपूर्वात्’ (६-४-५६) इति णेरयादेशः।]]
12
=>
[[५। ‘चिण्णमुलोर्दीर्घोऽन्यतरस्याम्’ (६-४-९३) इति णमुल्परे णौ दीर्घविकल्पः।]]