| YouTube Channel

इक्षुरस (ikSurasa)

 
शब्दसागरः
English
इक्षुरस
m.
(-सः)
1. The juice of the sugar-cane 2. Molasses, unrefined
sugar.
3. A sort of grass, (Saccharum spontaneum. )
E.
इक्षु sugar-
cane and रस juice.
Yates
English
इक्षु-रस (सः) 1.
m.
Molasses.
Spoken Sanskrit
English
इक्षुरस ikSurasa
m.
syrup
रस rasa
m.
syrup
लेह leha
m.
syrup
फाणित phANita
n.
syrup
गौल्य gaulya
n.
syrup
मधुर madhura
n.
syrup
लेह्य lehya
n.
syrup
इक्षुरसक्वाथोद ikSurasakvAthoda
m.
sea of syrup
इक्षुसमुद्र ikSusamudra
m.
sea of syrup
रसविक्रयिन् rasavikrayin
m.
syrup seller
रसविक्रेतृ rasavikretR
m.
syrup seller
इक्षुवारि ikSuvAri
n.
sea of syrup
खण्डपाक khaNDapAka
m.
syrup prepared with spices
रागषाडव rAgaSADava
m.
kind of sweetmeat or syrup compounded of grapes and pomegranates and the juice of black gram [ Vigna mungo - Bot. ]
इक्षुरस ikSurasa
m.
syrup
इक्षुरस ikSurasa
m.
kans grass [ Saccharum Spontaneum - Bot. ]
इक्षुरस ikSurasa
m.
sugarcane juice
इक्षुरस ikSurasa
m.
molasses
इक्षुरस ikSurasa
m.
unrefined sugar
इक्षुरस ikSurasa
m.
juice of the sugar-cane
Wilson
English
इक्षुरस
m.
(-सः)
1 The juice of the sugar cane.
2 Molasses, unrefined sugar.
3 A sort of grass, (Saccharum spontaneum. )
E.
इक्षु and रस juice.
Monier Williams Cologne
English
इक्षु—रस
m.
the juice of the sugar-cane
molasses, unrefined sugar,
Suśr.
Pañcat.
the cane Saccharum Spontaneum,
L.
Apte Hindi
Hindi
इक्षुरसः
पुं*
इक्षुः-रसः -
गन्ने का रस
इक्षुरसः
पुं*
इक्षुः-रसः -
"गुड़, राब या शक्कर"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
इक्षुरस
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಬ್ಬಿನ ಹಾಲು
इक्षुरस
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾಕಂಬಿ
L R Vaidya
English
ikzu-rasa {% m. %} the juice of the sugar-cane.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
इक्षुरसः,
पुं,
(इक्षोरिव रसो यस्य ।) काशतृणं ।इति भावप्रकाशः
(इक्षुवृक्षस्य रसः अस्य गुणाःक्रमेण यथा
दन्तपीडितेक्षुरसगुणाः जीवन-हितकारित्वं, हिमत्वं, शुक्रकारित्वं, तृप्तिजनकत्वं, वायुरक्तपित्तनाशित्वं, स्वादुत्वं, रक्तवर्द्धकत्वं धातु-वर्द्धकत्वञ्च यथा भावप्रकाशः ।“दन्तद्धिष्पीडितस्येक्षो रसः पित्तास्रनाशनः ।शर्करासमवीर्य्यः स्यादविवादी कफप्रदः”
यन्त्रनिष्पीडितरसगुणाः, रक्तशुक्रकारित्वम्, शी-तलत्वं, सारकत्वं, दाहजनकत्वं, किञ्चित् पित्त-वायुनाशित्वं, क्षीरविष्टम्भदाहकारित्वञ्च यथा, भावप्रकाशे, --“मूलाग्रजन्तुग्रन्थ्यादिपीडनात् मलसंकरात् ।किञ्चित्कालं विधृत्याथ विकृतिं याति यान्त्रिकः
तस्मात् विदाही विष्टम्भी गुरुः स्यात् यान्त्रिकोरसः पर्य्युषितेक्षुरसगुणाः वान्तिहरत्वं, वातज-नकत्वं, जाड्यप्रतिश्यायरोगदातृत्वं, कफवायुकारि-त्वञ्च यथा भावप्रकाशे ।“रसः पर्य्युसितो नेष्टो ह्यम्लो वातापहो गुरुः ।कफपित्तकरः शोषी भेदनश्चातिमूत्रलः”
*
पक्वेक्षुरसगुणाः गुरुत्वं सुतीक्ष्णत्वं कफ-वातनाशित्वं स्निग्धत्वं अतिपाके विदाहत्वं ।पित्तास्रदोषशोषकारित्वञ्च यथा भावप्रकाशे ।“पक्वो रसो गुरुः स्निग्धः सुतीक्ष्णः कफवातनुत् ।गुल्मानाहप्रशमनः किञ्चित् पित्तहरः स्मृतः”
*
इक्षुरसविकारगुणाः यथा भावप्रकाशे ।“इक्षोर्विकारास्तृड्दाहमूर्च्छापित्तास्रनाशनाः ।गुरवो मधुरा बल्याः स्निग्धाः वातहराः सराः ।वृष्या मोहहराः शीता वृंहणा विषहारिणः”
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
इक्षुरस
पु०
इक्षोः रस इव रसो यस्य (नडा) इति ख्यातेकाशे तृणमेदे “काशःकाशेक्षुरुद्दिष्टः स्यादिक्षुरसस्तथा ।इक्ष्वालिकेक्षुगन्धा तथा पोटगलः स्मृतः काशः-स्यान्मधुरस्तिक्तः स्वादुपाको हिमः सरः भूत्रकृच्छ्राश्म-रीदाहक्षयपित्तामरोगहृत्” भाव० प्र० त० ।इक्षीः रसे
पु०
तस्य गुणादिकमुक्षुशब्दे उक्तम्