| YouTube Channel

आसनम् (Asanam)

 
Apte
English
आसनम् [āsanam], [आस्-ल्युट्]
Sitting down.
A seat, place, stool
Bg.*
 11.42
स वासवेनासनसन्निकृष्टम्
Ku.*
 3.2
आसनं मुच् to leave one's seat, rise
R.*
 3.11.
A particular posture or mode of sitting
cf.
 पद्म˚, वीर˚, भद्र˚, वज्र˚
&c.
cf.
 अनायासेन येन स्यादजस्रं ब्रह्मचिन्तनम् । आसनं तद् विजानीयाद् योगिनां सुखदायकम् ॥
Sitting down or halting, stopping, encamping.
Abiding, dwelling
Ms.*
 2.246
6.59.
Any peculiar mode of sexual enjoyment (84 such āsanas are usually mentioned).
Maintaining a post against an enemy (opp. यानम्), one of the six modes of foreign policy
which are: संधिर्ना विग्रहो यानमासनं द्वैधमाश्रयः Ak.
प्रतिबद्धशक्त्योः कालप्रतीक्षया तूष्णीमवस्थानमासनम्
परस्परस्य सामर्थ्यविघातादासनं स्मृतम् Agni
P.
Ms.*
 7.16, 162, 166
Y.*
 1.347
Pt.*
 3.
The front part of an elephant's body, withers.
Throwing (fr. अस् to throw).
N.
 of two trees (असन and जीवक).
Place where the elephant-rider sits,
cf.
 मस्तकद्वितयं दन्तावासनं वंश एव च । षडेते प्रोन्नता यस्य स गजो राजवाहनः ॥ Mātanga
L.
 2.1.
Neutrality (as of a nation)
Kau.
A.
 7.1.
A moving piece (draught) in the game of dice
प्राणग्लहो$यं समर इष्वक्षो वाहनासनः
Bhāg.*
 6.12.17. -ना A seat, stool, stay.
नी Stay, abiding, sitting.
A small seat or stool.
A shop, stall.
Comp.
 -बन्धधीर
a.
 resolute to sit down, firm in one's seat
निषेदुषीमासनबन्धधीरः
R.*
 2.6. -मचूडकम् Semen (मचूडकं विथावीति ख्यातम्)
आसनमचूडकं शयनीय- प्रच्छदपटापवारितं भवति किं न वेति
Māl.
 7. (v. l. आसनमयूरकम्).
Apte Hindi
Hindi
आसनम्
नपुं*
 - आस्+ल्युट्
बैठना
आसनम्
नपुं*
 - आस्+ल्युट्
"आसन, स्थान, स्टूल"
आसनम्
नपुं*
 - आस्+ल्युट्
एक विशेष अंगविन्यास या बैठने का ढंग
आसनम्
नपुं*
 - आस्+ल्युट्
बैठ जाना या ठहरना
आसनम्
नपुं*
 - आस्+ल्युट्
रतिक्रिया की विशेष विधि
आसनम्
नपुं*
 - आस्+ल्युट्
"शत्रु के विरुद्ध किसी स्थान पर डटे रहना, वेदेशनीति के ६ प्रकारों में से एक"
आसनम्
नपुं*
 - आस्+ल्युट्
"हाथी के शरीर का अगला भाग, घोड़े का कन्धा"
आसनम्
नपुं*
 - आस्+ ल्युट्
"हौदा, हाथी की ग्रीवा और पीठ का मध्यवर्ती भाग जहाँ हस्त्यारोही बैठता है।"
आसनम्
नपुं*
 - आस्+ ल्युट्
तटस्थता
आसनम्
नपुं*
 - आस्+ ल्युट्
पासे के खेल में प्रयुक्त मोहरा
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 आसनम्
noun
विशिष्टस्य उपयोगस्य कृते निश्चितं स्थानम्।
"अस्मिन् विश्वविद्यालये विद्यावाचस्पति इति पदवीप्रवेशाय न्यूनानि आसनानि सन्ति।"
Synonyms:
 आसनम्
noun
उपवेशनस्य विशिष्टा पद्धतिः।
"भोजनसमये आसनं सम्यक् भवेत्।"
Synonyms:
 आसनम्
noun
योगादिषु शरीरस्य अवयवानां कृता विशिष्टा रचना।
"योगसाधनार्थे नैकानि आसनानि कथितानि सन्ति।"
Synonyms:
 पीठम्, आसनम्, विष्टरः, विस्तरः, संवेशः, आसन्दी, मञ्चिका
noun
तद् आसनं यस्मिन् न केवलम् उपविश्यते तथा च यस्य पृष्ठभागः पृष्ठस्य आधारभूतः।
"पिता पीठम् उपविश्य दैनिकं पठति।"
Synonyms:
 आसनम्, पीठिका
noun
यस्योपरि उपविश्यते।
"गुरोः स्वागतार्थे छात्राः आसनं त्यक्त्वा उत्तिष्ठन्ति।"
Synonyms:
 आसनम्
noun
धातुकाष्ठादिभिः उपवेशनार्थं विनिर्मितं उच्चपट्टकम्।
"अतिथिः आसने उपविश्य भोजनं करोति।"
अमरकोशः
Sanskrit
Word: आसनम्
Root: आसन
Gender: नपुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ seat
⇒ place
⇒ stool
⇒ posture
⇒ halting
⇒ abiding
⇒ sitting
⇒ stopping
⇒ dwelling
⇒ encamping
⇒ sitting down
⇒ withers of an elephant
⇒ part where the driver sits
⇒ maintaining a post against an enemy
⇒ sitting in peculiar posture according to the custom of devotees
Shloka(s):
2|6|138|2 ► गेन्दुकः कन्दुको दीपः प्रदीपः पीठमासनम्॥ (मनुष्यवर्गः)
3|2|21|2 ► परिसर्या परीसारः स्यादास्यात्वासना स्थितिः॥ (सङ्कीर्णवर्गः)
3|3|186|1 ► औशीरश्चामरे दण्डेऽप्यौशीरं शयनासने। (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|6|138|2 ⇢ पीठम् (पीठ) (नपुं) ⇒ case, seat, place, chair, bench, stool, throne, office, pedestal, district, province, furniture, royal seat, base [Chem.], pastry maker, complement of a segment, religious student's seat, particular posture in sitting
➠ 2|6|138|2 ⇢ आसनम् (आसन) (नपुं) ⇒ seat, place, stool, posture, halting, abiding, sitting, stopping, dwelling, encamping, sitting down, withers of an elephant, part where the driver sits, maintaining a post against an enemy, sitting in peculiar posture according to the custom of devotees
➠ 3|2|21|2 ⇢ आस्या (आस्या) (स्त्री)
➠ 3|2|21|2 ⇢ आसना (आसना) (स्त्री)
➠ 3|2|21|2 ⇢ स्थितिः (स्थिति) (स्त्री) ⇒ form, stay, rank, term, maxim, shape, earth, usage, limit, axiom, world, custom, decree, conduct, sojourn, inertia, staying, station, halting, stopping, standing, duration, position, rectitude, ordinance, procedure, fixedness, constancy, propriety, behaviour, residence, stability, remaining, situation, occurrence, permanence, conviction, immobility, depositing, steadiness, sustenance, institution, not falling, maintenance, laying down, perseverance, settled rule, constellation, intentness on, high position, halting-place, standing still, fixed decision, standing-place, permanent state, standing firmly, duration of life, manner of acting, standing upright, settled practice, virtuous conduct, state of abidance, continued existence, permanent condition, maintenance of life, resistance to motion, continuance in being, sojourn in or on or at, duration of an eclipse, devotion or addiction to, maintenance of discipline, settled boundary or bounds, standing upright or firmly, firm persuasion or opinion, establishment of good order, regard or consideration for, standing of a word by itself, stand or place or fixed abode, that which continually exists, continued existence in any place, staying in a particular condition, any situation or state or position or abode, continuance or steadfastness in the path of duty, staying or remaining or being in any state or condition
➠ 3|3|186|1 ⇢ औशीरम् (औशीर) (नपुं) ⇒ bed, seat, chair, stool, chowri, unguent made of uzIra
Related word(s):
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ गृहम्
परा_अपरासंबन्धः ➡ व्रतीनामासनम्
अन्यसंबन्धाः ➡ मनुष्यः
उपाधि ➡ गार्हिकोपकरणम्
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“अस गतिदीप्त्यादानेषु”@} 2 ‘असतेऽसति गत्यादौ, भुव्यस्ति, क्षेपणेऽस्यति।’ 3 इति देवः।
आसकः-सिका, आसकः-सिका, 4 असिसिषकः-षिका
असिता-त्री, आसयिता-त्री, असिसिषिता-त्री
असन्-न्ती, आसयन्-न्ती, असिसिषन्-न्ती
असिष्यन्-न्ती-ती, आसयिष्यन्-न्ती-ती, असिसिषिष्यन्-न्ती-ती
असमानः, आसयमानः, असिसिषमाणः
असिष्यमाणः, आसयिष्यमाणः, असिसिषिष्यमाणः
5 अः, असौ, असः
-- -- असितम्-तः, आसितम्-तः, असिसिषितः-तवान्
असः, आसः, असिसिषुः, आसिसयिषुः
असितव्यम्, आसयितव्यम्, असिसिषितव्यम्
असनीयम्, आसनीयम्, असिसिषणीयम्
आस्यम्, आस्यम्, असिसिष्यम्
ईषदसः, दुरसः, स्वसः, -- -- आसः, आसः, असिसिषः
असितुम्, आसयितुम्, असिसिषितुम्
अस्तिः, आसना, असिसिषा, आसिसयिषा
असनम्, आसनम्, असिसिषणम्
असित्वा, आसयित्वा, असिसिषित्वा
प्रास्य, समास्य, प्रासिसिष्य
आसम् २, असित्वा २, आसम् २, आसयित्वा २, असिसिषम् २
असिसिषित्वा २। 6
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (५१)
02
=>
 (१-भ्वादिः-८८६-सक-सेट्-उभयपदी)
03
=>
 (१८४ श्लोकः।)
04
=>
 [[१। ‘सन्यङोः’ (६-१-९) इति द्वित्वम्।]]
05
=>
 [[२। क्विपि, ‘ससजुषो रुः’ (८-२-६६) इति रुत्वम्। ‘खरवसानयोर्विसर्जनीयः’ (८-३-१५) इति विसर्गः।]]
06
=>
 [पृष्ठम्००५०+ ३७]
1 {@“आस उपवेशने”@} 2 आसकः-सिका, आसकः-सिका, आसिसिषकः-षिका, दुरासिका 3
आसिता-त्री, आसयिता-त्री, असिसिषिता-त्री
4 5 अध्यासयन्, 6 आसयन्-न्ती, आसयिष्यन्-न्ती-ती
7 आसीनः, 8 आसिसिषमाणः, आसिसिषिष्यमाणः
आः-आसौ-आसः
-- -- आसितम्-तः-तवान्, आसितः, आसिसिषितः-तवान्
आसः, आसः, आसिसिषुः, आसिसयिषुः
आसितव्यम्, असयितव्यम्, आसिसिषितव्यम्
आसनीयम्, आसनीयम्, आसिसिषणीयम्
आस्यम्, आस्यम्, आसिसिष्यम्
ईषदासः-दुरासः-स्वासः
-- 9 उपास्यमानः, आस्यमानः, आसिसिष्यमाणः
आसः, आसः, 10 कैलासः, आसिसिषः
आसितुम्, आसयितुम्, आसिसिषितुम्
11 आसना, 12 उपासना, 13 उपास्तिः 14, आस्या, 15 आसिसिषा
आसनम्, 16 आसनम्, आसिसिषणम्
17 आसित्वा, आसयित्वा, आसिसिषित्वा
उपास्य, समास्य, उपासिसिष्य
आसम् २, आसित्वा २, आसम् २, आसयित्वा २, आसिसिषम् २
आसिसिषित्वा
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (६१)
02
=>
 (२-अदादिः-१०२१-अक। से। आ।)
03
=>
 [[१। ‘संज्ञायाम्’ (३-३-१०९) इति ण्वुल्। ‘दुरीश्वरद्वारबहिर्वितर्दिकादुरासिकायै रचितोऽयमञ्जलिः।’ इति वैराग्यपञ्चके (३)।]]
04
=>
 [पृष्ठम्००६०+ ३०]
05
=>
 [[आ। ‘त्रिवर्गपारीणमसौ भवन्तम् अध्यासयन् आसनमेकमिन्द्रः। विवेकदृश्वत्वमगात् सुराणां तं मैथिलो वाक्यमिदं बभाषे।।’ भ। का। २-४६।]]
06
=>
 [[१। ‘अणावकर्मकात् चित्तवत्कर्तृकात्’ (१-३-८८) इति ण्यन्तात् शतैव।]]
07
=>
 [[२। ‘ईदासः’ (७-२-८३) इति आनस्यादेरीकारः।]]
08
=>
 [[B। ‘अध्यासिसिषमाणेऽथ वियन्मध्यं निशाकरे।’ भ। का। ८-३८।]]
09
=>
 [[C। ‘आकाशचारिवनिताभिरुपास्यमाना साऽऽह स्म तन्मनसिकृत्य महान्त- मर्थम्।।’ वा। वि। ३-५१।]]
10
=>
 [[३। “केलिः प्रयोजनमस्य = कैलः ‘चूडादिभ्य उपसंख्यानम्’ (वा। ५-१-११०) इत्यण्। आस्यतेऽस्मिन् इत्यासः। ‘हलश्च’ (३-३-१२१) इत्यधिकरणे घञ्। कैलश्चासावासश्चेति ‘विशेषणं विशेष्येण--’ (२-१-५७) इति संज्ञात्वात् लोहित- शाल्यादिवत् समासो नित्यम्।।” इति मा। धा। वृत्तिः।]]
11
=>
 [[४। ‘ण्यासश्रन्थो युच्’ (३-३-१०७) इति शुद्धादेव धातोः युच्।]]
12
=>
 [[ड्। ‘प्रायोपासनया शान्तिं मन्वानो वालिसम्भवः। युक्त्वा योगं स्थितः शैले विवृण्वंश्चित्तवेदनाम्।।’ भ। का। ७-७३।]]
13
=>
 [[५। बाहुलकात् क्तिन्--इति मा। धा। वृत्तिः।]]
14
=>
 [[E। “ईड्योऽयमीशः समुपास्तिशीलैराशासितः पीतपटीं वसानः। स्वीयैश्चकंसे कशनीयकासी रमोष्ठनिंसी नतचित्तनिञ्जी।।” धा। का। २-४५।]]
15
=>
 [[६। ‘वाऽसरूप--’ (३-१-९४) इति न्यायेन ण्यदपि भावे इति मा। धा। वृत्तिः।]]
16
=>
 [[आ। ‘त्रिवर्गपारीणमसौ भवन्तम् अध्यासयन् आसनमेकमिन्द्रः। विवेकदृश्वत्वमगात् सुराणां तं मैथिलो वाक्यमिदं बभाषे।।’ भ। का। २-४६।]]
17
=>
 [पृष्ठम्००६१+ २५]