आलस्य (Alasya)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
English आलस्य Alasya idleness
अलसता alasatA idleness
अनायास anAyAsa idleness
कार्यप्रद्वेष kAryapradveSa idleness
स्त्यान styAna idleness
अलसत्व alasatva idleness
सीद्य sIdya idleness
आलस्य Alasya idle
आलस्य Alasya idleness
आलस्य Alasya slothful
आलस्य Alasya want of energy
आलस्य Alasya drowsiness
आलस्य Alasya sloth
आलस्य Alasya laziness
Wilson
EnglishApte
Englishआलस्य [ālasya], Idle, slothful, apathetic. -स्यम् [अलसस्य भावः, ष्यञ्]
Idleness, sloth, want of energy
प्रमादालस्य- निद्राभिः 14.8. शक्तस्य चाप्यनुत्साहः कर्मस्वालस्यमुच्यते Suśr.
आलस्यं हि मनुष्याणां शरीरस्थो महारिपुः 2.86. आलस्य 'want of energy' is regarded as one of the 33 subordinate feelings (व्यभिचारि भाव
for example: न तथा भूषयत्यङ्गं न तथा भाषते सखीम् । जृम्भते मुहुरासीना बाला गर्भभरालसा S. D.* 183.
Apte 1890
Englishआलस्य a. Idle, slothful, apathetic.
स्यं [अलसस्य भावः, ष्यञ्] Idleness, sloth, want of energy
शक्तस्य चाप्यनुत्साहः कर्मस्वालस्यमुच्यते Suśr.
आलस्य ‘want of energy’ is regarded as one of the 33 subordinate feelings (व्यभिचारिभाव)
for example:
न तथा भूषयत्यंगं न तथा भाषते सखीं । जृंभते मुहुरासीना बाला गर्भभरालसा S. D. 183.
Monier Williams 1872
EnglishMacdonell
EnglishHindi
Hindiआलस्य
Apte Hindi
Hindiआलस्य
वि* - अलसस्य भावः-ष्यञ्
"सुस्त, ढीला-ढाला, काहिल"
आलस्य
वि* - अलसस्य भावः-ष्यञ्
"सुस्ती, शिथिलता, स्फूर्ति का अभाव
आलस्य"
Shabdartha Kaustubha
Kannadaआलस्य
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸೋಮಾರಿತನ
निष्पत्तिः - > "ष्यञ्" (५-१-१२४)
व्युत्पत्तिः - > अलसस्य भावः
प्रयोगाः - > "शक्तस्य चाप्यनुत्साहः कर्मस्वालस्यमुच्यते"
उल्लेखाः - > सुश्रुत०
आलस्य
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಸೋಮಾರಿ
निष्पत्तिः - > अलस - स्वार्थे "ष्यञ्"
L R Vaidya
EnglishWordnet
Sanskrit निरुद्योगिन्, निरुद्योग, अनुद्योग, अलस, आलस्य, आलस्यशील, मन्द, मन्थर, मन्दर, अनुद्योगशील, उद्योगद्वेषिन्, उद्योगविमुख, मनाक्कर, कुण्ठ, जड, शीत, तन्द्रालु, मन्दगति
यः कर्मशीलः नास्ति।
"निरुद्योगिनः व्यक्तेः जीवनं काठिन्येन परिपूर्णम्।"
Sanskrit Tibetan
Tibetansgyid lug pa
१) अवसाद २) आलस्य ३) उपादत्त
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritआलस्यं तन्द्रा कौसीद्यं हर्षश्चित्तप्रसन्नता ॥ ३१५ ॥
ह्लादः प्रमोदः प्रमदो मुत्प्रीत्यामोदसंमदाः ।
आनन्दानन्दथू गर्वस्त्वहंकारोऽवलिप्तता ॥ ३१६ ॥
दर्पोऽभिमानो ममता मानश्चित्तोन्नतिः स्मयः ।
आलस्य (क्ली), तन्द्रा (स्त्री), कौसीद्य (क्ली), हर्ष (पुं), चित्तप्रसन्नता (स्त्री), ह्लाद (पुं), प्रमोद (पुं), प्रमद (पुं), मुद् (स्त्री), प्रीति (स्त्री), आमोद (पुं), सम्मद (पुं), आनन्द (पुं), आनन्दथु (पुं), गर्व (पुं), अहङ्कार (पुं), अवलिप्तता (स्त्री), दर्प (पुं), अभिमान (पुं), ममता (स्त्री), मान (पुंक्ली), चित्तोन्नति (स्त्री), स्मय (पुं)
यद्भविष्यो दैवपरोऽथालस्यः शीतकोऽलसः ॥ ३८३ ॥
मन्दस्तुन्दपरिमृजोऽनुष्णो दक्षस्तु पेशलः ।
पटूष्णोष्णकसूत्थानचतुराश्चाथ तत्परः ॥ ३८४ ॥
आसक्तः प्रवणः प्रह्वः प्रसितश्च परायणः ।
यद्भविष्य (पुं), दैवपर (पुं), आलस्य (पुं), शीतक (पुं), अलस (पुं), मन्द (पुं), तुन्दपरिमृज (पुं), अनुष्ण (पुं), दक्ष (पुं), पटु (पुं), उष्ण (पुं), उष्णक (पुं), सूत्थान (पुं), चतुर (पुं), तत्पर (पुं), आसक्त (पुं), प्रवण (पुं), प्रह्व (पुं), प्रसित (पुं), परायण (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskritकौसीद्य
कौसीद्य, आलस्य
स्मृतं कौसीद्यमालस्यमुपधा तु परीक्षणम् ॥ ७५७ ॥
verse 4.1.1.757
page 0087
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritआलस्यं, (अलस + ष्यञ् ।) अलसस्य भावः ।अलसता । तत्पर्य्यायः । तन्द्रा २ कौसीद्यं ३ । इतिहेमचन्द्रः ॥
मन्दता ४ मान्द्यं ५ कार्य्यप्रद्वेषः ६ ।इति राजनिर्घण्टः ॥
(यदुक्तं । “आलस्यं श्रमग-र्भाद्यैर्जाड्यं जृम्भासितादिकृत्” इत्युक्तलक्षणोव्यभिचारिभावभेदः । सुश्रुते ।“सुखस्पर्शप्रसङ्गित्वं दुःखद्वेषणलोलता ।शक्तस्य चाप्यनुत्साहः कर्म्मण्यालस्यमुच्यते” ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskritआलस्य अलसस्य भावः ष्यञ् । विहितक्रियाकरणायानुत्साहेआलस्यञ्च “किमालस्यं च कः शोकऽ” इति यक्षप्रश्ने “धर्म्म-निषिक्रयतालस्यं शोकस्त्वज्ञानमुच्यते” भा० व० ३१२ अ०युधिष्ठिरेण लक्षितम् । “शक्तस्य चाप्यनुत्साहः कर्म्मस्वालस्य-मुच्यते” सुश्रुतेन लक्षितञ्च बोध्यम्” सा० द० उक्ते व्यभि-चारिभावभेदे च “आलस्यं श्रमगर्भाद्यैर्जाड्यं जृम्भासिता-दिकृत्” यथा “न तथा भूषयत्यङ्गं न तथा भाषते सखीम् ।जृम्भते मुहुरासीना बाला गर्भभरालसा” सा० द०“आलस्यादन्नदोषाच्च मृत्युर्विप्रान् जिघांसति” मनुः ।भारतोक्तधर्मक्रियाशून्यत्वरूपम् अत्रालस्यम् ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.