| YouTube Channel

आयुध (Ayudha)

 
शब्दसागरः
English
आयुध
m.
 (-धः) A weapon in general.
E.
 आङ् before युध् to fight, क
aff.
Capeller Eng
English
आ॑युध
n.
 weapon, vessel
adj. —° armed with.
Yates
English
आ-युध (धः) 1.
m.
 Weapon in general.
Spoken Sanskrit
English
आयुध - Ayudha -
n.
 - arms
अरे! पादस्य / हस्तस्य किं अभवत्? - are!pAdasya/hastasyakiMabhavat? -
sent.
 - Oh!Whathappenedtoyourlegs/arms?
क्षिपति - kSipati - arms [ du. ]
मुखबाहूरुपज्ज - mukhabAhUrupajja -
adj.
 - arms
शक्वरी - zakvarI -
f.
 - arms
मुखबाहूरुपादतस् - mukhabAhUrupAdatas -
ind.
 - arms
अस्त्रशस्त्र - astrazastra -
m.
 - arms
च्यवान - cyavAna -
m.
 - arms [ du. ]
अभ्युपावहरति { अभ्युपावहृ } - abhyupAvaharati { abhyupAvahR } - verb - lower [ as one's arms ]
त्र्यरत्नि - tryaratni -
adj.
 - 3 arms long
दोष्मत् - doSmat -
adj.
 - having arms
शस्त्रग्राहक - zastragrAhaka -
adj.
 - taking arms
शस्त्रग्राहिन् - zastragrAhin -
adj.
 - taking arms
सशुत्र - sazutra -
adj.
 - having arms
बाहुता - bAhutA -
ind.
 - in the arms
शस्त्रग्रह - zastragraha -
m.
 - taking arms
अस्त्रधारिन् - astradhArin -
adj.
 - bearing arms
आयुधभृत् - AyudhabhRt -
adj.
 - bearing arms
शस्त्रधारिन् - zastradhArin -
adj.
 - bearing arms
शस्त्रिन् - zastrin -
adj.
 - bearing arms
आयुध - Ayudha -
n.
 - arms
आयुध - Ayudha -
n.
 - implement
आयुध - Ayudha -
n.
 - widget
आयुध - Ayudha -
n.
 - gold used for ornaments
आयुध - Ayudha -
n.
 - water
आयुध - Ayudha -
n.
 - weapon
जै आयुध - jai Ayudha -
adj.
 - having old age as his weapon
आयुध Ayudha
n.
 widget
उपकरण upakaraNa
n.
 widget
Wilson
English
आयुध
m.
 (-धः) A weapon in general.
E.
 आङ्, युध to fight, क
aff.
Apte
English
आयुधः [āyudhḥ] धम् [dham], धम् [आयुध्-घञर्थे क]
A weapon, shield
&c.
it is of 3 kinds (1) प्रहरण, e. g. a sword
(2) हस्तमुक्त, e. g. a disc
(3) यन्त्रमुक्त, e. g. an arrow
आयुधानामहं वज्रम्
Bg.*
 1.28. न मे त्वदन्येन विसोढमायुधम्
R.*
 3.63. An implement
वशाया यज्ञ आयुधम्
Av.*
 1.1.18.
A vessel (Ved. ).
धम् Gold used for ornaments.
(pl. ) Water (Ved. ).
Comp.
 (-अ) आगारम् an armoury, arsenal
अहमप्यायुधागारं प्रविश्यायुधसहायो भवामि
Ve.*
 1
Ms.*
 9.28. -आगारिकः Governor of an arsenal.-जीविन्
a.
 living by one's weapon. (m. ) a warrior, soldier. -धर्मिणी the tree called जयन्ती (रोगनाशने तस्या आयुधधर्मत्वात्). -पालः the governor of an arsenal
Hariv. -पिशाचिका 'devil of arms', devilish warlike spirit
Mv.*
 3
A.
R.*
 4
B.
R.*
 4. -शाला see आयुधागार.
Apte 1890
English
आयुधः,
धं [आयुध् घञर्थेक] 1 A weapon, shield &c.
it is of {3} kinds (1) प्रहरण, e. g. a sword
(2) हस्तमुक्त, e. g. a disc
(3) यंत्रमुक्त, e. g. an arrow
न मेत्वदन्येन विसोढनायुधं R. 3. 63.
2 A vessel (Ved.).
धं 1 Gold used for ornaments.
2 (pl.) Water (Ved.).
Comp. (
अ) आगारं an armoury, arsenal
अहमप्यायुधागारं प्रविश्यायुधसहायो भवामि Ve. 1
Ms. 9. 280
जीविन् a. living by one's weapon. (
m.) a warrior, soldier.
धर्मिणी the tree called जयंती (रोगनाशने तस्या आयुधधर्भत्वात्).
पिशाचिका ‘devil of arms, ’ devilish warlike spirit
Mv. 3
A. R. 4
B. R. 4.
Monier Williams Cologne
English
आ॑-युध
n.
 a weapon,
RV.
AV.
VS.
R.
Mn.
MBh.
Ragh.
&c.
implement,
AV.
 x, 10, 18
AitBr.
Kauś.
gold used for ornaments,
L.
आ॑-युध
n.
pl.
 water,
L.
Monier Williams 1872
English
आ-युध, अस्, अम्, m. n. a weapon
Ved. a vessel
(आनि), n. pl., Ved. water
(अम्), n. gold used for
ornaments.
—आयुध-जीविन्, ई, इनी, इ, living by one's
weapon
(ई), m. a warrior.
—आयुध-धर्मिणी, f.
the plant Sesbania Ægyptiaca, commonly called
Jayantī.
—आयुधागार (°ध-आग्°), अम्, n. an ar-
moury, arsenal.
Macdonell
English
आयुध ā́-yudha,
n.
 [fighting against], weapon, 🞄-bhṛt,
a.
 bearing arms
m.
 warrior
-śā, 🞄f. arsenal, armoury
-sahāya,
a.
 armed
🞄-agāra,
n.
 armoury.
Benfey
English
आयुध आ-युध् + अ,
n.
 , A weapon,
Man. 7, 93.
--
Comp.
 इन्द्र-
n.
 the rain-
bow, Man. 4, 59.
स-इन्द्र-,
adj.
 with
a rainbow.
उद्-,
adj.
 with raised
weapons, Chr. 4, 17.
कुसुम-,
m.
 the
god of love, Ṛt. 6, 33.
चक्र-,
m.
a name of Viṣṇu, Rām. 6, 102, 12.
त्रिदश-,
n.
 the rainbow, Ragh. 9, 54.
निस्-,
adj.
 ,
f.
 धा, disarmed, Man. 7, 92.
स-,
adj.
 armed, Pañc. 44, 23.
हल-,
m.
 Baladeva.
Apte Hindi
Hindi
आयुधः
पुं*
 - आ+युध्+घञ्
"हथियार, ढाल, शस्त्र"
आयुधम्
नपुं*
 - आ+युध्+घञ्
"हथियार, ढाल, शस्त्र"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
आयुध
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆಯುಧ /ಅಸ್ತ್ರ
निष्पत्तिः - > आ + युध (प्रहारे) - घञर्थे "कः" (वा० ३-३-५०)
व्युत्पत्तिः - > आयुध्यतेऽनेन
प्रयोगाः - > "धृतायुधो याअदहं तावदन्यैः किमायुधैः"
उल्लेखाः - > वेणी० ३-४६
L R Vaidya
English
AyuDa {% m.n. %} A weapon
(they are classed under three heads- (1) प्रहरण, e.g. a sword
(2) हस्तमुक्त, e.g. a disc
(3) यन्त्रमुक्त, e.g. an arrow), न मे त्वदन्येन विसोढमायुधम् R.iii.63.
Bopp
Latin
आयुध m. (r. युध् pugnare s. अ) telum, arma.
Anekartha-Dvani-Manjari
Sanskrit
सत्र
क्ली
सत्र, धन, गृह, दान, आयुध, सुचरित
सत्रं धनं गृहं सत्रं सत्रं दानं समीरितम् ।
सत्रं नामायुधं प्रोक्तं सत्रं सुचरितं स्मृतम् ॥ ७३ ॥
verse 1.1.1.73
page 0005
चक्र
क्ली
चक्र, रथाङ्ग, आयुध, राष्ट्र, सङ्घ, व्यावर्तक
चक्रः पक्षिविशेषश्च रथाङ्गं चक्रमायुधम् ।
चक्रं राष्ट्रं च सङ्घश्च चक्रं व्यावर्तकं मतम् ॥ ८४ ॥
verse 1.1.1.84
page 0006
Lanman
English
ā́yudha, n. weapon. [√yudh + ā.]
Sanskrit Tibetan
Tibetan
dgra sta
१) आयुध २) परशु
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
शीघ्रवेधी लघुहस्तोऽपराद्धेषुस्तु लक्ष्यतः ॥ ७७२ ॥
च्युतेषुर्दूरवेधी तु दुरापात्यायुधं पुनः ।
हेतिः प्रहरणं शस्त्रमस्त्रं तच्च चतुर्विधम् ॥ ७७३ ॥
-wordlist-
शीघ्रवेधिन् (पुं), लघुहस्त (पुं), अपराद्धेषु (पुं), दूरवेधिन् (पुं), दूरापातिन् (पुं), आयुध (पुंक्ली), हेति (स्त्री), प्रहरण (क्ली), शस्त्र (क्ली), अस्त्र (क्ली)
--source--
अलंकारसुवर्णं तु शृङ्गीकनकमायुधम् ॥ १०४६ ॥
-wordlist-
अलङ्कारसुवर्ण (क्ली), शृङ्गीकनक (क्ली), आयुध (क्ली)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
हेति
हेति, शस्त्र, प्रहरण, आयुध, अस्त्र
हेतिः शस्त्रं प्रहरणमायुधमस्त्रं चतुर्विधं तच्च ।
verse 2.1.1.462
page 0053
शल्य
शल्य, शलाका, आयुध
शलाकायुधयोः शल्यं बाधा दुःखनिषेधयोः ।
verse 5.1.1.834
page 0096
काण्ड
काण्ड, प्रस्ताव, संघात, कुत्सा, आयुध, जल
प्रस्तावे संघाते कुत्सायामायुधे जले काण्डम् ॥ ८६७ ॥
verse 5.1.1.867
page 0099
नाममाला
Sanskrit
हेति, अस्त्र, आयुध, शस्त्र
हेतिरस्त्राऽयुधं शस्त्रं पुष्पाद्यस्त्रः स्मरो मतः ॥ ८३ ॥
verse 0.1.1.83
page 0043
Vedic Reference
English
Ā-yudha, ‘weapon, ’ in its widest sense covers the whole
of a Kṣatriya's warlike equipment, which in the Aitareya
Brāhmaṇa^1 is summed up as horse-chariot (aśva-ratha), bow
and arrows (iṣu-dhanva), and corselet (kavaca). As the bow and
arrow (iṣu, dhanvan) were essential as the main weapons of
the Vedic fighter, they are probably meant when Āyudha is
used specifically of weapons, as often from the Rigveda^2
onwards. The battle hymn in the Rigveda^3 confirms this
view, as it presents to us the warrior armed with bow and
arrow on his chariot, and clad in armour (Varman), with a
guard (Hastaghna) on the left arm to avoid the friction of the
bow-string. The corselet was not a single solid piece of metal,
but consisted of many pieces fitted together (syūta)
^4 it may
have been made either of metal plates or, as is more likely, of
some stiff material plated with metal. In addition the warrior
wore a helmet (Śiprā). There is no trace of the use of a
shield, nor is there any clear record of the employment of
greaves or other guard for the feet.^5 Skill in the use of weapons
is referred to in the Rigveda.^6
It is doubtful whether sling stones (Adri, Aśani) were in
ordinary use. The hook (aṅkuśa)^7 also is merely a divine
weapon, and the axe (svadhiti, ^8 vāśī, paraśu) does not occur in
mortal combats. For the use of the spear see Ṛṣṭi, Rambhiṇī,
Śakti, Śaru
of the sword, Asi, Kṛti. Neither weapon can be
considered ordinary in warfare, nor was the club (Vajra) used.
For the modes of warfare see Saṃgrāma.
1) vii. 19, 2.
2) i. 39, 2
61. 13
92, 1
ii. 30, 9.
etc.
Av. vi. 133, 2, etc.
3) vi. 75.
4) Rv. i. 31, 15.
5) Grassmann saw greaves in vaṭūriṇā
padā in Rv. i. 133, 2, but this is most
improbable.
6) i. 92, 1. Cf. Geldner, Vedische
Studien, 3, 183
Hopkins, Journal of the
American Oriental Society, 13, 295.
7) Rv. viii. 17, 10
x. 44, 9
134, 6
Av. vi. 83, 3. Cf. Muir, Sanskrit Texts.
5, 87.
8) Rv. v. 32, 10
ix. 67, 30
x. 43, 9.
Cf. Zimmer, Altindisches Leben, 298-
301
Muir, Sanskrit Texts. 5, 469-472
Hopkins, Journal of the American Oriental
Society, 13, 281 et seq.
अमरकोशः
Sanskrit
Word: आयुधम्
Root: आयुध
Gender: नपुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ arms
⇒ water
⇒ weapon
⇒ widget
⇒ implement
⇒ gold used for ornaments
Shloka(s):
2|8|82|2 ► आयुधं तु प्रहरणं शस्त्रमस्त्रमथास्त्रियौ॥ (क्षत्रियवर्गः)
3|3|71|1 ► रवेरर्चिश्च शस्त्रं च वह्निज्वाला च हेतयः। (नानार्थवर्गः)
3|3|211|1 ► शूद्रायां विप्रतनये शस्त्रे पारशवो मतः। (नानार्थवर्गः)
3|3|219|4 ► आश्वाख्या शालिशीघ्रार्थे पाशो बन्धनशस्त्रयोः। (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|8|82|2 ⇢ आयुधम् (आयुध) (नपुं) ⇒ arms, water, weapon, widget, implement, gold used for ornaments
➠ 2|8|82|2 ⇢ प्रहरणम् (प्रहरण) (नपुं) ⇒ weapon, combat, attack, beating, missile, striking, removing, throwing, dispelling, carriage-box, pecking attack
➠ 3|3|71|1 ⇢ हेतिः (हेति) (स्त्री) ⇒ shot, flame, light, wound, stroke, impact, implement, instrument, any weapon, rapid motion, agni's weapon, missile weapon, ray of the sun, young shoot or sprout
➠ 3|3|211|1 ⇢ पारशवः (पारशव) (पुं) ⇒ bastard, made of iron, son by another's wife
➠ 3|3|219|4 ⇢ पाशः (पाश) (पुं) ⇒ tie, die, net, edge, cord, bond, dice, rope, trap, noose, snare, chain, fetter, border, nature, selvage, particular land-measure, particular constellation, noose as attribute of ziva or yama, anything that binds or fetters the soul i.e. the outer world
Related word(s):
उपाधि ➡ आयुधम्
परा_अपरासंबन्धः ➡ हलम्
उपजीव्य_उपजीवक_भावः ➡ आयुधजीविः
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ खड्गाद्यायुधमुष्टिः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
आयुधः,
पुं,
 (आयुध्यते अनेनेति । आङ् + युध् + क ।)अस्त्रं । इत्यमरः ॥
(आयुधानां त्रयो भेदाः । प्रहर-णानि, पाणिमुक्तानि, यन्त्रमुक्तानि चेति । तत्रप्रहरणानि खड्गादीनि, पाणिमुक्तानि चक्रादीनि, यन्त्रमुक्तानि शरादीनि । “धृतायुधो यावदहंतावदन्यैः किमायधैः” । “किं वक्ष्यत्ययमेवमद्यविमुखं मामुद्यतेऽप्यायुधे” । इति चौत्तरचरिते ।)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
आयुध
न०
 आयुध्यतेऽनेन आ + युध--करणे घञर्थे क ।शस्त्रमात्रे । तस्य भेदाः समासतस्त्रिधा प्रहरणहस्तमुक्तयन्त्रमुक्तभेदात् । तत्र हस्तस्थितैर्यैः प्रह्रियते तानि प्रह-रणानि यथा खड्गादीनि । हस्तमुक्तानि चक्रादीनि, यन्त्रमुक्तानि शरादीनि । तेषां सर्व्वेषां युद्धसाधनत्वादा-युधत्वम् । “न मे त्वदन्येन विसोढमायुधम्” रघुः ।“येऽपीन्द्रपाणितुलितायुधलूनपक्षाः” माघः । “न सुप्तं नविसन्नाहं न लग्नं न निरायुधम्” मनुः ।
Capeller
German
आ॑युध
n.
 Waffe.
Grassman
German
ā́yudha, n., Waffe [von yudh mit ā́], auch bildlich (z. B. {927, 2}) vom Opfergeräthe, vgl. an-āyudhá und die Adj. tigmá, citrá, sthirá, bhīmá, jāmí, pitriá.
-am {206, 4}
{278, 4}
{417, 4}
{516, 8}
{626, 3}
{649, 5}
{705, 9}.
-āni {61, 13}
{92, 1}
{312, 14}
{384, 9}
{485, 22}
{808, 12}. _{808, 19}
{834, 7}. _{834, 8}
{929, 10}
{949, 7}.
-ā {39, 2}
{207, 6}
{356, 3}
{411, 6}
{640, 12}
{747, 4}
{769, 2}
{773, 30}
{788, 2}
{802, 1}
{910, 1}
{927, 2}
{934, 5}
{939, 3}
{946, 5}.
-ebhis {537, 4}.
-ais {221, 9}
{572, 13}
{573, 3}.
Burnouf
French
आयुध आयुध
m.
 (युध्) arme en général.
आयुधधर्मिणि
f.
 (धर्म condition, vertu) æschynomene
sesban, bot.
आयुधिक a. homme armé, guerrier.
आयुधीय a. mms.
Stchoupak
French
आ-युध-
nt. arme.
°भृत्- °सहाय- a. armé.
आयुधागार- nt. arsenal.
आयुधी-कृत- a. v. changé en arme.