आद्य (Adya)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 आद्य mfn.
   (-द्यः-द्या-द्यं)
	 1. First,  initial.
	 2. Edible,  what is to be or may
be eaten. 
	 n.
  (-द्यं)
	 1. Grain. 
	 2. Food.
	 f.
  (-द्या) A name of DURGA. E.
 
आदि and ण्यत् affix,  fem.  टाप्.

Capeller Eng

English

 1 आद्य a.
  eatable,  n.
  food. 

 2 आद्य a.
  first,  preceding,  primitive,  extraordinary, 
excellent
 n.
  beginning.  °— = आदि.

Yates

English

 आ-द्य (द्यः-द्या-द्यं)
a. First.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Wilson

English

 आद्य
mfn.
   (-द्यः-द्या-द्यं)
1 First,  initial.
2 Edible,  what is to be or may be eaten. 
n.
  (-द्यं)
1 Grain. 
2 Food.
f.
  (-द्या) A name of DURGĀ.
E.
  आदि and ण्यत् affix,  fem.  टाप्.

Apte

English

आद्य [ādya],  a.
  [आदौ भवः यत्]

First,  primitive,  being at the beginning.

Being at the head,  excellent,  unparalleled,  pre-eminent,  foremost
 योगी परं स्थानमुपैति चाद्यम् Bg.*
28
31
47
4. आसीन्महीक्षितामाद्यः प्रणवश्छन्दसामिव R.*
11.

(At the end of comp.
 ) Beginning with,  and so on
 see आदि.

Immediately preceding
 एकादशाद्यम् Śrut.27 immediately before the 11th,  i. e.  1th
 so संयुक्ताद्यम् 2.

Eatable (अद्ण्यत्)
 वयमाद्यस्य दातारः Praṣna Up.*
  2.11
 हितं च परिणामे यत्तदाद्यं भूतिमिच्छता Pt.*
  4.22. -द्याः m.
  (pl. ) A class of deities.

द्या An epithet of Durgā.

The first day (तिथि) of a month.

द्यम् The beginning.

Grain,  food.

A kind of funeral obsequial ceremony (पितृश्राद्धभेद). Comp.
   -कविः 'the first poet, ' an epithet of Brahmā or Vālmīki
 see आदिकवि. -कालिक a.
  Seeing only the present (वर्तमान- मात्रदर्शिन्)
 आद्यकालिकया बुद्ध्द्ध्या दूरे श्व इति निर्भयाः Mb.
 *  12. 321.14. -बीजम् the primary or material cause of the universe,  which,  according to the Sāṅkhyas,  is प्रधान or the inanimate principle. -माषकः a measure of five guñjas (about. 17 1/2 grains Troy).

आद्य [ādya],  see under आदि.

Apte 1890

English

 आद्य a. [आदौ भवः यत्] 1 First,  primitive,  being at the beginning. 
2 Being at the head,  excellent,  unparalleled,  pre-eminent,  foremost
 आसीन्महीक्षितामाद्यः प्रणवश्छंदसामिव R. 1. 11. 
3 (At the end of comp.) Beginning with,  and so on
 see आदि. 
4 Immediately preceding
 एकादशाद्यं Śrut. 27 immediately before the 11th,  i. e. 10th
 so संयुक्ताद्यं 2. 
5 Eatable (अद्-ण्यत्). 
द्याः (m. pl.) A class of deities. 
द्या 1 An epithet of Durgā. 
2 The first day (तिथि) of a month. 
द्यं 1 The beginning. 
2 Grain,  food. 
3 A kind of funeral obsequial ceremony ( पितृश्राद्धमेद). 
Comp. 
कविः ‘the first poet, ’ an epithet of Brahmā or Vālmīki
 see आदिकवि. 
बीजं the primary or material cause of the universe,  which,  according to the Sāṃkhyas,  is प्रधान or the inanimate principle. 
माषकः a measure of five gunjas (about 17.5 grains Troy). 

 आद्य see under आदि. 

Monier Williams Cologne

English

 1. आद्य॑ mf(आ)n.  [Pāṇ.  iv,  3,  54] being at the beginning,  first,  primitive,  KātyŚr.
  
 Hit.
 
 Śak.
  &c.

 ifc.  (=  °आदि,  q.v.),  Mn.
   i,  50,  63,  &c.
  

 immediately preceding (e.g. एकादशाद्य,  immediately before the eleventh i.e. the tenth),  earlier,  older

 being at the head,  unparalleled,  unprecedented,  excellent,  AV.
   xix,  22,  1
 MBh.
  

 आद्य॑ (आस्),  m.
  pl.
  a class of deities,  VP.
   iii,  1,  27
 Hariv.
 

 (for 2. आद्य᳡ see s.v.
 )

 2. आद्य᳡ mf(आ)n.  (√ अद्),  to be eaten,  edible,  AV.
   viii,  2,  19

 आद्य᳡ (अम्),  n.
  food

 grain,  L.
 

Monier Williams 1872

English

 1. आद्य,  अस्,  आ,  अम्,  being at the beginning,  first, 
primitive
 beginning with (used in this sense like
आदि
 e. g. इन्द्राद्याः सुराः,  the gods beginning
with Indra,  i. e. Indra &c.)
 immediately preceding
(e. g. एकादशाद्य,  immediately before the eleventh, 
i. e. the tenth
 संयुक्ताद्य,  immediately pre-
ceding a double consonant)
 being at the head,  un-
paralleled,  unprecedented,  excellent
 (अम्),  n. the
beginning
 आद्ये,  in the beginning
 (आस्),  m. pl., 
N. of a class of deities
 (आ),  f. an epithet of Durgā.
—आद्य-कवि,  इस्,  m. the first poet,  a N. of Vālmīki, 
the author of the Rāmāyaṇa.
—आद्य-माषक,  अस्, 
m. a māṣa,  a weight equal to five guñja or retti
seeds,  about 17(1/2) grains troy.
—आद्य-वीज,  अम्,  n.
a primary cause.

 आद्य 2. आद्य,  अस्,  आ,  अम् (fr. rt. अद्),  to be
eaten edible
 (अम्),  n. grain,  food. (For 1. आद्य see
s. v. आदि last page,  col. 2.)

Macdonell

English

 आद्य 1. ād-yâ,  fp. to be eaten,  eatable
 n.
  food.

 आद्य 2. ādya,  a.
  first: —°,  having as first = etc.

Benfey

English

 आद्य आद्य,  i. e. आत् + य for ईय (cf. 
तर्य = तुरीय,  वस्यंस् = वसियंस्, 
etc.),  adj.
 ,  f.
  या।
 1. First,  Man.  7,  92.
 2. Preeminent,  MBh. 1,  8130.
 -- Comp.
 
आद्य-आद्य,  each preceding,  Man.  1,  20.
Like आदि (q. cf. ),  other,  et-ceters,  e. g.
अन्न-,  adj.
  food,  etc.,  Pañc. i. d. 188.

Hindi

जल्द से जल्द

Apte Hindi

Hindi

आद्य
वि* - आदौ भवः-यत्
"प्रथम,  आदि कालीन"

आद्य
वि* - आदौ भवः-यत्
"मुखिया,  प्रमुख,  अगुआ"

आद्य
वि* - आदौ भवः-यत्
"आरम्भ करके,  बगैरा"

आद्यम्
नपुं*
   - आदौ भवः-यत्
आरम्भ

आद्यम्
नपुं*
   - आदौ भवः-यत्
"अनाज,  आहार"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

आद्य
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಧಾನ್ಯ
निष्पत्तिः - > अद (भक्षणे) - "ण्यत्" (३-१-१२४)
आद्य
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಮೊದಲನೆಯ
आद्य
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಮುಖ್ಯ /ಪ್ರಧಾನ
प्रयोगाः - > "आसीन्महीक्षितामाद्यः प्रणवच्छन्दसामिव"
उल्लेखाः - > रघु० १-११
आद्य
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಾಚೀನವಾದ
प्रयोगाः - > "आद्यकोललुलिताप्रकम्पनैः कम्पितां मुहुरनीदृगात्मनि"
उल्लेखाः - > माघ० १४-४३
आद्य
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ತಿನ್ನಲ್ಪಡುವ
आद्य
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ತಿನ್ನಲು ಯೋಗ್ಯವಾದ

L R Vaidya

English

 Adya {% (I) a. (f. द्या) %} 1. First in position,  pre-eminent,  आसीन्महीक्षितामाद्यः प्रणवश्चन्दसामिव R.i.11
 2. first in time. (आद्य is often used as the last member of compounds in the same sense as आदि).

 Adya {% (II) n. %} Grain,  food.

Bopp

Latin

 आद्य (ab आदि s. य) primus
 de ejus usu in fine comp. BAH.
v. gr. 666. N. 3. 5. 5. 39.

Lanman

English

 ādya,  a. first
 equiv. to ādi in use 2. [ādi, 
1211.]

Abhyankara Grammar

English

आद्य  (1) premier
 cf. इदमाद्यं पदस्थानं (व्याकरणनामकं ) सिद्धिसोपानपर्वणाम् Vāk. Pad. I.16
 (2) preceding as oppo- sed to succeeding (उत्तर)
 cf. सहाद्यै- र्व्यञ्जनैः V.Pr.I.100 (3) original
 cf. आद्यप्रकृतिः परमप्रकृतिः (original base) Bhāṣā Vṛtti. IV.1.93
 (4) first,  preceding,  आद्ये योगे न व्यवाये तिङः स्यु
 M.Bh. on III.1-91.

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  प्रथम,  आदि,  आद्य
adjective
 
गणनायाम् अन्यानां सर्वेषां प्राक् अथवा यस्मात् प्रभृति गणना प्रारभ्यते।
 "जवाहरलाल नेहरुमहोदयः स्वतन्त्रस्य भारतस्य प्रथमः प्रधानमन्त्री आसीत्।"

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
एकात्तानायनसर्गाग्राण्यैकाग्रं च तद्गतम् ।
अनन्यवृत्यैकायतनगतं चाथाद्यमादिमम् ॥ १४५८ ॥
पौरस्त्यं प्रथमं पूर्वमादिरग्रमथान्तिमम् ।
जघन्यमन्त्यं चरममन्तपाश्चात्त्यपश्चिमे ॥ १४५९ ॥
-wordlist-
 
एकतान (क्ली),  एकायन (क्ली),  एकसर्ग (क्ली),  एकाग्र (क्ली),  ऐकाग्र (क्ली),  तद्गत (क्ली),  अनन्यवृत्ति (स्त्री),  एकायनगत (क्ली),  आद्य (क्ली),  आदिम (क्ली),  पौरस्त्य (क्ली),  प्रथम (क्ली),  पूर्व (क्ली),  आदि (पुं),  अग्र (क्ली),  अन्तिम (क्ली),  जघन्य (क्ली),  अन्त्य (क्ली),  चरम (क्ली),  अन्त (क्ली),  पाश्चात्त्य (क्ली),  पश्चिम (क्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

आद्य
आद्य,  आदिम
आद्यमादिममन्त्यं स्यादन्तिमं चाग्र्यमग्रिमम् ।
verse 4.1.1.775
page 0089

नाममाला

Sanskrit

वर्षीयस्,  वृषभ,  ज्यायस्,  पुरु,  आद्य,  प्रजापति,  ऐक्ष्वाक,  काश्यप,  ब्रह्मन्,  गौतम,  नाज,  अग्रज
वर्षीयान् वृषभो ज्यायान् पुरुराद्यः प्रजापतिः ।
ऐक्ष्वाकुः(कः) काश्यपो ब्रह्मा गौतमो नाभिजोऽग्रजः ॥ ११४ ॥
verse 0.1.1.114
page 0058

Mahabharata

English

Ādya^1 = Śiva (1000 names^2).

Ādya^2 = Vishṇu: XII,  13290.

Ādya^3,  a tīrtha upon the Sarasvatī(?). § 615 (Baladevatīrthay.): IX,  35,  2062 (Āºṃ Svastyayanañ caiva).

अमरकोशः

Sanskrit

Word:  आद्यः
Root:  आद्य
Gender:  पुं
Number:  all
Meaning(s): 
⇒ Archean [Geol.]
Shloka(s): 
3|1|80|2 ► पुंस्यादिः पूर्वपौरस्त्यप्रथमाद्या अथास्त्रियाम्॥ (विशेष्यनिघ्नवर्गः)
3|3|200|2 ► शोणितेऽम्भसि कीलालं मूलमाद्ये शिफाभयोः॥ (नानार्थवर्गः)
Synonym(s): 
➠ 3|1|80|2 ⇢ आदिः (आदि) (पुं)
➠ 3|1|80|2 ⇢ पूर्वः (पूर्व) (पुं) ⇒ prior, early, lowest, initial, first age, aforesaid, customary, preceding, previous to, to the east of, mentioned before, being before or in front fore
➠ 3|1|80|2 ⇢  (पूर्व) (स्त्री) ⇒ prior, early, lowest, initial, first age, aforesaid, customary, preceding, previous to, to the east of, mentioned before, being before or in front fore
➠ 3|1|80|2 ⇢ पूर्वम् (पूर्व) (नपुं) ⇒ prior, early, lowest, initial, first age, aforesaid, customary, preceding, previous to, to the east of, mentioned before, being before or in front fore
➠ 3|1|80|2 ⇢ पौरस्त्यः (पौरस्त्य) (पुं) ⇒ eastern, foremost, oriental, situated in front, the people in the east
➠ 3|1|80|2 ⇢  (पौरस्त्य) (स्त्री) ⇒ eastern, foremost, oriental, situated in front, the people in the east
➠ 3|1|80|2 ⇢ पौरस्त्यम् (पौरस्त्य) (नपुं) ⇒ eastern, foremost, oriental, situated in front, the people in the east
➠ 3|1|80|2 ⇢ प्रथमः (प्रथम) (पुं) ⇒ just, chief, first, newly, prior, former, at once, initial, primary, formerly, at first, original, earliest, foremost, forthwith, the first, principal, preceding, number one, previously, first tone, most excellent, for the first time, surd unaspirate letter, first consonant of a varga, first person or its terminations, sum of the products divided by the difference between the squares of the cosine of the azimuth and the sine of the amplitude
➠ 3|1|80|2 ⇢  (प्रथम) (स्त्री) ⇒ just, chief, first, newly, prior, former, at once, initial, primary, formerly, at first, original, earliest, foremost, forthwith, the first, principal, preceding, number one, previously, first tone, most excellent, for the first time, surd unaspirate letter, first consonant of a varga, first person or its terminations, sum of the products divided by the difference between the squares of the cosine of the azimuth and the sine of the amplitude
➠ 3|1|80|2 ⇢ प्रथमम् (प्रथम) (नपुं) ⇒ just, chief, first, newly, prior, former, at once, initial, primary, formerly, at first, original, earliest, foremost, forthwith, the first, principal, preceding, number one, previously, first tone, most excellent, for the first time, surd unaspirate letter, first consonant of a varga, first person or its terminations, sum of the products divided by the difference between the squares of the cosine of the azimuth and the sine of the amplitude
➠ 3|1|80|2 ⇢ आद्यः (आद्य) (पुं)
➠ 3|1|80|2 ⇢  (आद्य) (स्त्री)
➠ 3|1|80|2 ⇢ आद्यम् (आद्य) (नपुं)
➠ 3|3|200|2 ⇢ मूलम् (मूल) (नपुं) ⇒ own, root, base, edge, basis, cause, prime, first, copse, origin, proper, source, capital, thicket, original, peculiar, beginning, foundation, square root, commencement, firmly fixed, original text, temporary owner, native inhabitant, immediate neighbourhood, chief or principal city, root directory [computer], old or hereditary servant, name of the 17th lunar mansion, king's original or proper territory, radish or the root of various other plants
Related word(s): 
जातिः ➡ परिमाणः
    

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 आद्यं,  क्ली,
   (अद्यते यत् अद् कर्म्मणि ण्यत् ।) धान्यं ।इति राजनिर्घण्टः ॥
 अदनीयद्रव्ये त्रि ॥
 (यथा --मनुः,  ५ । २४ ।“तत्पर्य्युषितमप्याद्यं हविः शेषञ्च यद्भवेत् ।चिरस्थितमपित्वाद्यं” -- इत्यादि ।)

 आद्यः,  त्रि,  (आदौ भवः दिगादिभ्यो यत् यद्वा अद्यतेयः अद् कर्म्मणि ण्यत् ।) प्रथमः । इत्यमरः ॥
(यथा महाभारते,  --“तोषितोऽहं नृपश्रेष्ठ त्वयेहाद्येन कर्म्मणा” ।रघुवंशे,  १ । ११ ।“आसीत् महीक्षितामाद्यः प्रणवश्छन्दसामिव” ।)भक्ष्यः । यथा मनुः ५ । २६ ।“पाठीनरोहितावाद्यौ नियुक्तौ हव्यकव्ययोः” ।

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 आद्य त्रि०
  आदौ भवः दिगा० यत् । १ आदिभवे । “एत-दन्ताश्च गतयो ब्रह्माद्याः समुदाहृताः” । “स्वायम्भुवाद्याः सप्तैते मनवो भूरितेजसः” मनुः । अशौचान्त द्विती-यदिनकर्त्तव्ये २ प्रेतश्राद्धभेदे न०
  “मृताहनि तु कर्त्तव्यंप्रतिमासन्तु वत्सरम् । प्रतिसंवत्सरं चैवमाद्यमेकादशे-ऽहनि” या० स्मृ० । तस्य षोडशश्राद्धानामादिभूतत्वात्आद्यत्वम् । “श्राद्ध्वमग्निमतः कुर्य्याद्दाहादेकादशेऽहनि ।ध्रुवाणि तु प्रकुर्व्वीत प्रमीतानां च सर्व्वदा । द्वादश प्रति-मास्यानि आद्यं षाण्माषिके तथा । सपिण्डीकरणञ्चैव इत्ये-तत् श्राद्धषोडश” छन्दो ग० प० । निरग्नेस्तु सरणावध्येव-एकादशाहे तत् कर्त्त व्यमिति भेदः । एकादशपदञ्च स्वजा-त्युक्ताशौचान्तद्वितीयदिनपरम् । ३ प्रधाने श्रेष्ठे त्रि०
 “आसीन्महीक्षितामाद्यः प्रणवश्छन्दसामिव” रघुःअद + कर्मणि ण्यत् । ४ अदनीयद्रव्यमात्रे त्रि०
  ५ धान्येन०  राजनि० तस्यादनीयत्वात् “अन्नमूलं हि जीवनम्”इत्युक्तेश्च जीवनसूलत्वेन प्रधानत्वद्वा आद्यत्वम् ।

Capeller

German

 आद्य der erste
 (—°) = आदि.

Burnouf

French

 आद्य आद्य a. (आदि) premier
 primitif,  primordial.
Qui est dans la fleur de l'âge. -- À la fin des composés,  ce mot
s'emploie comme आदि: महेन्द्राद्य précédé du grand Indra
स्रज उत्तमगन्धाद्यास् guirlandes ayant pour première vertu
un parfum délicieux. M§ 16,  6°. -- S. f.
  आद्या,  surnom de
दुर्गा।
आद्यकवि m.
  (कवि) surnom de Vālmīki.
आद्यमाषक m.
  un माष।
आद्यवीज n.
  la première semence,  la fécondation
primordiale.

Stchoupak

French

 १ आद्य-
 a. v. qui doit être mangé 
 nt. aliment.

 २ आद्य-
 a. premier,  en tête 
 prééminent 
 sans parallèle 
 ifc.
qui commence par,  etc.
°कालक- -इका- a. concernant aujourd'hui.
आद्याद्य- a. celui qui chaque fois précède.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.