| YouTube Channel

आतपत्रम् (Atapatram)

 
Apte Hindi
Hindi
आतपत्रम्
नपुं*
 आतपः-त्रम् -
छाता
E Bharati Sampat
Sanskrit
(न) आतपात् त्रायते इति आतपत्रम् । त्रैङ्(पालने)+कः। ‘सुपिस्थः’ ३.१.४। छत्रम्, आतपवारणम् । ‘छत्रत्वातपत्रम्’ अमरः। ‘राज्यं स्वहस्त घृत दण्डमिपातपत्रम्’ शाकुं०५.६।
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 छत्रम्, आतपत्रम्, उत्कूटः, कावारी, खर्परः, खर्परिका, जलत्रा, वर्षत्रम्
noun
वर्षायाः तथा च आतपात् त्राणार्थं वस्त्रादिभिः आच्छादितं सदण्डं वर्तुलाकारं साधनम्।
"वर्षायाः स्वरक्षणार्थं जनैः छत्राणि उपयुज्यन्ते।"
Synonyms:
 आतपत्रम्, खर्परिका
noun
लघुछत्रम्।
"वर्षाकाले आतपे च नगरेषु स्त्रियः आतपत्रम् युज्यते।"
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“त्रैङ् पालने”@} 2 3 त्रायकः-यिका, 4 त्रापकः-पिका, तित्रासकः-सिका, तात्रायकः-यिका
त्राता-त्रात्री, त्रापयिता-त्री, तित्रासिता-त्री, तात्रायिता-त्री
-- त्रापयन्-न्ती, त्रापयिष्यन्-न्ती-ती
-- -- 5 त्रायमाणः, 6 चोरात्] त्रायमाणः, त्रापयमाणः, तित्रासमानः, तात्राय्यमाणः
त्रास्यमानः, त्रापयिष्यमाणः, तित्रासिष्यमाणः, तात्रायिष्यमाणः
सुत्राः-सुत्रौ-सुत्राः
-- -- -- 7 त्रातम्-त्राणम्-त्रातः-त्राणः-त्रातवान्-त्राणवान्, 8 देवत्रातः-भवत्रातः, त्रापितः, तित्रासितः, तात्रायितः-तवान्
9 गोत्रः, 10 सुत्रः, आतपत्रम्, अङ्गुलित्रम्, 11 12 सुत्रायी, 13 त्रायः, 14 15 पार्ष्णिसंत्रायः, 16 सुत्रामा, 17 त्रापः, तित्रासुः, तात्रः
त्रातव्यम्, त्रापयितव्यम्, तित्रासितव्यम्, तात्रायितव्यम्
त्राणीयम्, त्रापणीयम्, तित्रासनीयम्, तात्रायणीयम्
18 त्रेयम्, त्राप्यम्, तित्रास्यम्, तात्राय्यम्
19 ईषत्त्राणः-दुस्त्राणः-सुत्राणः
-- -- त्रायमाणः, त्राप्यमाणः, तित्रास्यमानः, तात्रायमाणः
त्रायः, त्रापः, तित्रासः, तात्रायः
त्रातुम्, त्रापयितुम्, तित्रासितुम्, तात्रायितुम्
त्रातिः, 20 सुत्रा, त्रापणा, तित्रासा, तात्राया
त्राणम्, त्रापणम्, तित्रासनम्, तात्रायणम्
त्रात्वा, त्रापयित्वा, तित्रासित्वा, तात्रायित्वा
प्रत्राय, प्रत्राप्य, प्रतित्रास्य, प्रतात्राय्य
त्रायम् २, त्रात्वा २, त्रापम् २, त्रापयित्वा २, तित्रासम् २, तित्रासित्वा २, तात्रायम् २
तात्रायित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (७९९)
02
=>
 (१-भ्वादिः-९६५। सक। अनि। आत्म।)
03
=>
 [[१। ‘आदेच उपदेशेऽशिति’ (६-१-४५) इत्यात्वे, ‘आतो युक् चिण्कृतोः’ (७-३-३३) इति युगागमः। एवमात्वं सर्वत्र, युगागमस्तु घञादिषु च इति ज्ञेयम्।]]
04
=>
 [[२। आदन्तलक्षणः पुगागमो ण्यन्ते सर्वत्र ज्ञेयः।]]
05
=>
 [[३। शानचि, आत्वाभावे, आयादेशे च रूपम्।]]
06
=>
 [[[४। ‘भीत्रार्थानां भयहेतुः’ (१-४-२५) इति अपादानसंज्ञा चोरस्य।]]
07
=>
 [[५। ‘नुदविदोन्दत्राघ्राह्रीभ्योऽन्यतरस्याम्’ (८-२-५६) इति निष्ठानत्वविकल्पः।]]
08
=>
 [[६। ‘क्तिच्क्तौ च संज्ञायाम्’ (३-३-१७४) इति संज्ञायां क्तप्रत्ययः। ‘देवत्रातो गलो ग्राह इतियोगे च सद्विधिः। मिथस्ते न विभाष्यन्ते गवाक्षः संशितव्रतः।।’ (भाष्यम्--७-४-४१) इति व्यवस्थितविभाषाश्रयणाद् अत्र निष्ठानत्वं न। देवत्रात इत्युपलक्षणम्, संज्ञायामन्योपपदेऽपि भवतीति ज्ञापनाय भवत्रात इत्यप्युक्तम्।]]
09
=>
 [[७। ‘आतोऽनुपसर्गे कः’ (३-२-३) इति कर्मण्युपपदेऽणपवादः कप्रत्ययः। ‘आतो लोप इटि च’ (६-४-६४) इत्याकारलोपः। एवम्, पार्ष्णित्रम्, तनुत्रम्, आतपत्रम् इत्यादिकमपि बोध्यम्।]]
10
=>
 [[८। ‘आतश्चोपसर्गे’ (३-१-१३६) इति कर्तरि कप्रत्ययः।]]
11
=>
 [[आ। ‘व्रजति पुरतरुण्यो बद्धचित्राङ्गुलित्रे कथमपि गुरुशोकान्मा रुदन् माङ्गलिक्यः।।’ भ। का। १। २६।]]
12
=>
 [[९। ताच्छील्ये णिनिप्रत्ययः। युगागमः।]]
13
=>
 [[१०। ‘श्याऽऽद्व्यथ--’ (३-१-१४१) इति कर्तरि णप्रत्यये रूपमेवम्।]]
14
=>
 [पृष्ठम्०७०८+ २६]
15
=>
 [[१। सोपसर्गे कर्मण्युपपदे तु कप्रत्ययं बाधित्वा औत्सर्गिकः ‘कर्मण्यण्’ (३-२-१) इत्यणेव भवति।]]
16
=>
 [[२। ‘आतो मनिन्--’ (३-२-७४) इति मनिन्प्रत्ययः। सुत्रामा = इन्द्रः।]]
17
=>
 [[आ। ‘सुत्रामपुत्रारिशिलीमुखानां स्मृत्वा गणस्तत्र वलीमुखानाम्।’ च। रा। ४। ४४।]]
18
=>
 [[३। ‘अचो यत्’ (३-१-९७) इति यत्। ‘ईद् यति’ (६-४-६५) इति ईत्वे गुणे च रूपम्।]]
19
=>
 [[४। ईषदाद्युपपदेषु खलपवादः ‘आतो युच्’ (३-३-१२८) इति युच्।]]
20
=>
 [[५। ‘आतश्चोपसर्गे’ (३-३-१०६) इति स्त्रियां भावादावङ्।]]