आज्ञा (AjJA)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 आज्ञा f.
  (-ज्ञा) An order,  a command.
 E.
  आङ् before ज्ञा to know,  and
अङ् aff.
  

Capeller Eng

English

 आज्ञा f.
  the same.

Yates

English

 आ-ज्ञा (ज्ञा) 1.
f.
  An order,  a com-
mand,  direction. 

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

आज्ञा 	-	 AjJA 	-	 f.
  	-	 order
नियुक्ति 	-	 niyukti 	-	 f.
  	-	 order
रचना 	-	 racanA 	-	 f.
  	-	 order
निदेश 	-	 nideza 	-	 m.
  	-	 order
निर्देश 	-	 nirdeza 	-	 m.
  	-	 order
आदेश 	-	 Adeza 	-	 m.
  	-	 order
शासन 	-	 zAsana 	-	 n.
  	-	 order
आदिशति  { आ- दिश् } 	-	 Adizati{A-diz} 	-	 verb 6 	-	 order
अनुन्यासक्रम 	-	 anunyAsakrama 	-	 m.
  	-	 sortorder  [ computer ]
विन्यासक्रम 	-	 vinyAsakrama 	-	 m.
  	-	 sortorder  [ computer ]
धनादेश 	-	 dhanAdeza 	-	 m.
  	-	 moneyorder
धनप्रेष 	-	 dhanapreSa 	-	 m.
  	-	 moneyorder
विकर्ष 	-	 vikarSa 	-	 m.
  	-	 paymentorder
आरोहणक्रम 	-	 ArohaNakrama 	-	 m.
  	-	 ascendingorder  [ computer ]
अवरोहणक्रम  	-	 avarohaNakrama 	-	 m.
  	-	 descendingorder  [ computer ]
आज्ञापालनं करोति  { कृ } 	-	 AjJApAlanaMkaroti{kR} 	-	 verb 	-	 carryoutanorder
प्राचार्यस्य आदेशं दृष्टवान् वा? 	-	 prAcAryasyaAdezaMdRSTavAnvA? 	-	 sent.
  	-	 Haveyouseentheprincipal'smemo(orders)?
अहं सर्वं व्यवस्थितं स्थापयितुं,  सः व्यस्तं कर्तुम् 	-	 ahaMsarvaMvyavasthitaMsthApayituM, saHvyastaMkartum 	-	 sent.
  	-	 Ikeepthingsinorderandhethrowseverythingaway.
वि 	-	  vi 	-	 adverb 	-	 order
पारम्परी 	-	  pAramparI 	-	 f.
  	-	 order

आज्ञा 	-	 AjJA 	-	 f.
  	-	 order
आज्ञा 	-	 AjJA 	-	 f.
  	-	  permission
आज्ञा 	-	 AjJA 	-	 f.
  	-	  authority
आज्ञा 	-	 AjJA 	-	 f.
  	-	  command
आज्ञा 	-	 AjJA 	-	 f.
  	-	  unlimited power
आजानाति  { आज्ञा } 	-	  AjAnAti  { AjJA } 	-	 verb 	-	  mind
आजानाति  { आज्ञा } 	-	  AjAnAti  { AjJA } 	-	 verb 	-	  perceive
आजानाति  { आज्ञा } 	-	  AjAnAti  { AjJA } 	-	 verb 	-	  notice
आजानाति  { आज्ञा } 	-	  AjAnAti  { AjJA } 	-	 verb 	-	  understand  
आज्ञापयते  { आज्ञा } 	-	 AjJApayate  { AjJA } 	-	 verb caus. 	-	  direct
आज्ञापयते  { आज्ञा } 	-	 AjJApayate  { AjJA } 	-	 verb caus. 	-	  assure
आज्ञापयते  { आज्ञा } 	-	 AjJApayate  { AjJA } 	-	 verb caus. 	-	  order
आज्ञापयते  { आज्ञा } 	-	 AjJApayate  { AjJA } 	-	 verb caus. 	-	  command
आज्ञापयति  { आज्ञा } 	-	 AjJApayati  { AjJA } 	-	 verb caus. 	-	  direct
आज्ञापयति  { आज्ञा } 	-	 AjJApayati  { AjJA } 	-	 verb caus. 	-	  assure

 
   आज्ञा  AjJA  f.
    order    
   नियुक्ति  niyukti  f.
    order     
   रचना  racanA  f.
    order    
   निदेश  nideza  m.
    order     
   निर्देश  nirdeza  m.
    order    
   आदेश  Adeza  m.
    order     
   शासन  zAsana  n.
    order    
   आदिशति  { आ- दिश् }  Adizati   { A- diz }  verb 6   order     
   अनुन्यासक्रम  anunyAsakrama  m.
   sort  order   [ computer ]  
   विन्यासक्रम  vinyAsakrama  m.
   sort  order   [ computer ]   
   धनादेश  dhanAdeza  m.
   money  order    
   धनप्रेष  dhanapreSa  m.
   money  order     
   विकर्ष  vikarSa  m.
   payment  order    
   आरोहणक्रम  ArohaNakrama  m.
   ascending  order   [ computer ]   
   अवरोहणक्रम   avarohaNakrama    m.
   descending  order   [ computer ]  
   आज्ञापालनं करोति  { कृ }  AjJApAlanaM karoti   { kR }  verb  carry out an  order     
   प्राचार्यस्य आदेशं दृष्टवान् वा?  prAcAryasya AdezaM dRSTavAn vA?  sent.
   Have you seen the principal's memo (orders)?   
   अहं सर्वं व्यवस्थितं स्थापयितुं,  सः व्यस्तं कर्तुम्  ahaM sarvaM vyavasthitaM sthApayituM,  saH vyastaM kartum  sent.
   I keep things in  order  and he throws everything away.    
   वि  vi adverb  order   
   पारम्परी  pAramparI f.
   order        

Wilson

English

 आज्ञा
f.
  (-ज्ञा) An order,  a command.
E.
  आङ्,  ज्ञा to know,  and अङ् aff.
  

Apte

English

आज्ञा [ājñā],  9 P.
  To know,  understand,  learn,  obtain information,  ascertain,  notice,  perceive. Caus.
   (ज्ञापयति)

To order,  command,  direct.

To assure.

आज्ञा [ājñā],  [आ-ज्ञा-अङ्] P.
  आतश्चोपसर्गे P.
 III.3.16.

An order,  command
 तथेति शेषामिव भर्तुराज्ञाम् Ku.*
  3.22.

Permission,  allowance.

Power of arrangement
 नैवार्थेन च कामेन विक्रमेण न चाज्ञया । शक्या दैवगतिर्लोके निवर्तयितुमुद्यता ॥ Rām.*
  6.11.25. Comp.
   -अनुग,  -अनुगामिन्,  -अनुयायिन्,  -अनुवर्तिन्,  -अनुसारिन्,  -संपादक,  -वह a.
  obedient,  submissive. -कर,  -कारिन् a.
  obeying or executing orders,  obedient. (-रः) a servant
 ˚करत्वमधिगम्य V.*
  3.19 being the obedient servant
 कार्याणां गतयो विधेरपि नयन्त्याज्ञाकरत्वं चिरात् Mu.*
  7.16 subjection.  -करणम्,  -पालनम् obedience,  execution of commands. -चक्रम् a mystical circle or diagram
 one of the six described in Tantras. -पत्रम् an edict,  written order.

प्रतिघातः,  भङ्गः disobedience,  insubordination
 नाज्ञाभङ्गं सहन्ते नृवर नृपतयस्त्वादृशाः सार्व- भौमाः Mu.*
  3.22.

rebellion,  disloyalty. -विधेय a.
  obedient to commands. -शतं प्रापयिता An officer charged with carrying the king's orders into effect. EI.XII. p.65
 XIX. p.118 f.
 

Apte 1890

English

 आज्ञा {c9c} P. To know,  under stand,  learn,  obtain information,  ascertain,  notice,  perceive. 
Caus. (ज्ञापयति) 1 To order,  command,  direct. 
2 To assure. 

 आज्ञा [आ-ज्ञा-अङ्] 1 An order,  command
 तथेति शेषामिव भर्तुराज्ञां Ku. 3. 22. 
2 Permission,  allowance. 
Comp. 
अनुग,  
अनुगामिन्,  
अनुयायिन्,  
अनुवर्तिन्,  
अनुसारिन्,  
संपादक,  
वह a. obedient,  submissive. 
कर,  
कारिन् a. obeying or executing orders,  obedient. (
रः) a servent
 °करत्वमधिगम्य V. 3. 19 being the obedient servant
 कार्याणां गतयो विधेरपि नयंत्याज्ञाकरत्वं चिरात् Mu. 7. 16 subjection. 
करणं,  
पालनं obedience,  execution of commands. 
चक्रं a mystical circle or diagram
 one of the six described in Tantras. 
पत्रं an edict,  written order. 
प्रतिघातः,  
भंगः {1} disobedience,  insubordination,  नाज्ञाभंगं सहंते नृवर नृपतयस्त्वादृशाः सार्वभौमाः Mu. 3. 22. {2} rebellion,  disloyalty. 
विधेय a. obedient to commands. 

Monier Williams Cologne

English

 1. आ-√ ज्ञा -जानाति (Impv.  2. pl.
  -जानीत
 perf.  -जज्ञौ
 p.
  जान॑त्)
to mind,  perceive,  notice,  understand,  RV.
   i,  94,  8
 156,  3
 ŚBr.
  
 TāṇḍyaBr.
  
 (cf.   अ॑न्-आजानत्) :
Caus.
  -ज्ञापयति,  °ते (Inf.   -ज्ञप्तुम्,  R.
  iv,  40,  8) to order,  command,  direct,  MBh.
   &c.
  
to assure,  R.
  vi,  103,  10.

 2. आ-ज्ञा f.
  order,  command,  Mn.
   x,  56
 MBh.
   &c.
  

 authority,  unlimited power,  Bālar.
 

 N.
  of the tenth lunar mansion,  VarBṛ.
 

 permission (neg.  अनाज्ञया instr. ind.
  without permission of (gen.  ),  Mn.
   ix,  199)

Monier Williams 1872

English

 आज्ञा 1. आ-ज्ञा,  cl. 9. P. -जानाति,  -ज्ञातुम्, 
to know,  understand,  learn,  obtain information,  ascer-
tain,  notice,  perceive: Caus. -ज्ञापयति,  -यितुम्,  to
publish,  order,  command,  direct
 to assure.

 2. आ-ज्ञा,  f. an order,  a command
 allowance,  per-
mission
 [cf. Hib. agna,  ‘wisdom.’]
—आज्ञा-कर, 
अस्,  ई,  अम्,  executing an order,  obeying,  obedient
(अस्),  m. a servant.
—आज्ञा-करण,  अम्,  n. execu-
tion of orders,  obedience.
—आज्ञाकर-त्व,  अम्, 
n. the office of a servant.
—आज्ञा-कारिन्,  ई,  इणी,  इ, 
one who obeys or executes orders,  obedient,  minis-
trant.
—आज्ञा-चक्र,  अम्,  n. a mystical circle or dia-
gram,  one of six described by the Tantras.
—आज्ञा-
नुयायिन् or आज्ञानुवर्तिन् (°ज्ञा-अन्°),  ई,  इनी,  इ, 
obeying or executing orders,  obedient.
—आज्ञानु-
सारिन् (°ज्ञा-अन्°),  ई,  इणी,  इ,  executing orders,  obe-
dient.
—आज्ञा-पत्त्र,  अम्,  n. an edict,  written
order.
—आज्ञा-प्रतिघात अस्,  m. disobedience,  re-
bellion.
—आज्ञा-भङ्ग,  अस्,  m. disobedience,  insub-
ordination,  disloyalty.
—आज्ञा-वह,  अस्,  आ,  अम्,  obe-
dient,  subject,  ministrant.
—आज्ञा-सम्पादिन्,  ई,  इनी, 
इ,  executing an order,  obedient,  submissive.

Macdonell

English

 आज्ञा ā-jñā,  f.
  id.: -kara,  m.
  (ī) servant: 🞄-tva,  n.
  office of a servant
 -dāna,  n.
  giving 🞄an order
 -na,  n.
  apprehending,  understanding
 🞄-parigraha,  m.
  reception of an order.

Benfey

English

 आज्ञा आ-ज्ञा,  f.
 
 1. An order,  Rājat.
5,  3.
 2. Authority,  Bhartṛ. 2,  40.
 --
 Comp.
 
अन्-,  f.
  want of assent,  Man.  9,  199.

Hindi

आदेश

Apte Hindi

Hindi

आज्ञा
स्त्री*
  - आ+ज्ञा+अङ्+टाप्
"आदेश,  हुक्म"

आज्ञा
स्त्री*
  - आ+ज्ञा+अङ्+टाप्
"अनुज्ञा,  अनुमति"

आज्ञा
क्र्या*उभ* आ-ज्ञा -
"जानना,  समझना,  खोजना,  निश्चय करना,  "

आज्ञा
क्र्या*उभ* आ-ज्ञा -
"आज्ञा देना,  आदेश देना,  निदेश देना"

आज्ञा
क्र्या*उभ* आ-ज्ञा -
विश्वास दिलाना

आज्ञा
क्र्या*उभ* आ-ज्ञा -
"विसर्जित करना,  जाने के लिए छुट्टी देना"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

आज्ञा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಪ್ಪಣೆ
निष्पत्तिः - > आ + ज्ञा (नियोगे) - "अङ्" (३-३-१०६)
प्रयोगाः - > "आज्ञामवाप्य महतीं द्विषतां निपातान्निर्वर्त्य तां सपदि लब्धसुखप्रसादः"
उल्लेखाः - > प्रबोध० २-२४
आज्ञा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜನ್ಮಲಗ್ನದಿಂದ ಹತ್ತನೆಯ ಸ್ಥಾನ

आ + ज्ञा = आज्ञापयति ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಆಜ್ಞೆ ಮಾಡು /ಅಪ್ಪಣೆ ಮಾಡು
प्रयोगाः - > "आज्ञापय ज्ञातिविशेष पुंसां लोकेषु यत्ते करणीयमस्ति"
उल्लेखाः - > कुमा० ३-३

L R Vaidya

English

 AjYA {% f. %} Order,  command,  अनतिक्रमणीया दिवस्पतेराज्ञा Sak.vi.,  पश्चाद्वनाय गच्छेति तदाज्ञां मुदितोग्रहीत् R.xii.7,  K.S.iii.22,  R.xvii.79.

E Bharati Sampat

Sanskrit

(स्त्री) आ+ज्ञा(नियोगे)+कः/अङ् । ‘आतश्चोपसर्गे कः’ ३.३.१०६। १.आदेशः। ‘तयेति शेमिव भर्तु राज्ञाम्’ कुमार०३.२२। ‘पश्र्चात् वनाय गच्छेति तदाज्ञांभुदितोऽग्रक्षि’ रघुः१२.७। २.निदेशः निर्देशः शासनम् अववादस्तु निर्देशः निदेशः शासनं च सः। शिटिश्चाज्ञा च’ अमरः। ३.जन्मलग्नात् दशमस्थानम् । शब्दार्थकौस्तुभः।

Bopp

Latin

 आज्ञा f. (r. ज्ञा scire praef. आ) jussus,  praeceptum. IN. 2.
12. N. 19. 11. (hibern. agna sapientia,  prudentia. Pikt.
p. 87.).

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 ājñā (= Pali aññā
 in Skt. only command,  which in Pali is always āṇā),  perfect,  esoteric knowledge,  identified with arhatship: as object of ārādhayati,  gets perfect knowledge,  LV 〔238.22〕,  or of ārāgayati,  id.,  Mvy 〔7602〕
 ārāgaye,  aor.,  Mv 〔iii.53.9〕
 ārāgayiṣyasi Divy 〔302.20〕
 ājñā-citta (in Pali nt. subst.,  a mind disposed to perfect knowledge),  in Bbh 〔105.7〕 ājñācitta ekāgracittaḥ,  Bhvr.,  having (such) a mind
 in Mvy 〔7259〕 °cittena,  not clear whether Bhvr. or Karmadh.
 samyag-ājñā-vimukta (= Pali sammad-aññā-vimutta),  freed thru perfect knowledge,  Mv 〔i.59.7,  9,  12〕 (arhantānāṃ) … °muktānāṃ
 Ud 〔vi.19〕
 〔xx.17,  20〕
 °suvimukta-cittaiḥ Sukh 〔1.14〕. See also ājñendriya.

Indian Epigraphical Glossary

English

 Ājñā (IE 8-3
 EI 27
 BL
 CII 3),  an order or command
same as ājñapti or ājñāpti supposed to be connected
with giving the order for the drawing up of a charter
 person
receiving a king's order regarding the preparation of a charter
usually translated as ‘executor of a grant’
 standing alone, 
the word is supposed to indicate the office of the Dūtaka, 
though the latter seems to have been additionally responsible
for giving the donee the possession of the gift land. Cf. Ep. Ind., 
Vol. XIV,  p. 362 (of the Gaṅga year 149) where the words are
ājñā mahāmahattara-Śivarmā
 also svayam = ājñā (CII,  Vol.
III,  p. 115
 Ep. Ind.,  Vol. XVI,  p. 19) taken to mean that
the king employed no Dūtaka to convey the details of his grant
to the local officers,  but that he gave the details in person.
The expression sva-mukh-ājñā (literally,  the oral order of the
king) is also explained in the same way. The suggestion that
Ājñādāpaka sometimes occurs as a synonym of Dūtaka is wrong.
See Ājñapti,  Ājñā-sañcārin,  etc. Cf. Ind. Ep.,  pp. 143-44.
Cf. Tamil āṇai (EI 23),  sign
 the insignia.

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  आज्ञा,  आदेशः,  निर्देशः,  निदेशः,  शासनम्,  शिष्टिः,  अववादः
noun
 
तथा करोतु तथा मा करोतु इति अधिकारपूर्वकं कथनम्।
 "आज्ञां प्राप्य सः कार्यम् अकरोत्।"

Synonyms:
  आज्ञा,  आदेशः,  निदेशः,  निर्देशः,  शासनम्,  शिष्टिः,  शास्तिः,  नियोगः,  प्रेरणा,  अववादः,  प्रयुक्तिः
noun
 
सा क्रिया येन वृद्धाः बालान् किमपि कर्म कर्तुम् आदिशन्ति।
 "ज्येष्ठानां आज्ञायाः पालनं कर्तव्यम्। / पितुः आज्ञया रामः वनवासे गच्छति स्म।"

Synonyms:
  आज्ञा
noun
 
यवनधर्मानुसारेण सः आदेशः यः धर्मस्य आधारेण योग्यायोग्यतायाः सम्बन्धेन दत्तः।
 "सटैनिक वर्सेस नामकं ग्रन्थसम्बन्धेन रश्दीसलमानं मृत्युदण्डस्य आज्ञा प्रसृता।"

Synonyms:
  यशः,  कीर्तिः,  ख्यातिः,  प्रतिष्ठा,  मर्यादा,  सुकीर्तिः,  सत्कीर्तिः,  सुख्यातिः,  परिख्यातिः,  विश्रुतिः,  प्रतिष्ठा,  विश्रावः,  प्रसिद्धिः,  प्रकीर्तिः,  कीर्तनम्,  प्रथा,  प्रथितिः,  सम्प्रथी,  समज्ञा,  समाज्ञा,  प्रतिपत्तिः,  विख्यातिः,  प्रविख्यातिः,  प्रतिख्यातिः,  समाख्या,  जनश्रुतिः,  जनप्रवादः,  जनोदाहरणम्,  कीर्तना,  अभिख्यानम्,  समज्या,  आज्ञा
noun
 
दानादि-सद्गुण-प्रभवाद् विद्या-कलादिषु प्रावीण्याद् वा आदरस्य भावनया सहिता जनेषु श्रुतिः।
 "सचिन तेण्डुलकर महोदयेन क्रिकेट क्रीडायां यशः धनं च अर्जितम्।/ मन्दः कविः यशःप्रार्थी गमिष्यामि उपहास्यताम्। प्रांशुलभ्ये फले लोभाद् उद्बाहुर् इव वामनः॥"

Synonyms:
  सन्देशः,  सन्दिष्टः,  वार्ता,  दूत्यम्,  दौत्यम्,  वृतान्तः,  वाचिकम्,  निर्देशः,  निर्दिष्टम्,  आदेशः,  समाचारः,  आज्ञा,  शासनम्,  शास्तिः,  वक्तव्यम्,  वचनम्,  प्रेषः
noun
 
सोद्देश्यं लिखितः उक्तः वा वचनोपन्यासः।
 "यदा भ्रातुः विवाहस्य सन्देशः प्राप्तः तदा सः मुदितः।"

Synonyms:
  अनुज्ञा,  अनुज्ञानम्,  समुज्ञानम्,  अभ्यनुज्ञा,  अभ्यनुज्ञानम्,  अनुमतिः,  अनुमतम्,  अनुमोदनम्,  आज्ञा,  क्षमता,  शक्तिः,  सामर्थ्यम्
noun
 
यत् चिकीर्षितं तत् कर्तुं वृद्धानाम् अनुमोदनम् स्वीकृतिः वा यद्  बहुधा आज्ञारूपेण वर्तते।
 "वृद्धानाम् अनुज्ञां विना किमपि कार्यं न कुर्यात्। / पितुः अनुज्ञया एव कृष्णा हिमालयपर्वतस्य अत्युच्चतमं शिखरम् आरोहितुं प्रारभत।"

Sanskrit Tibetan

Tibetan

bka'
१) आज्ञा २) आज्ञायिन् ३) वचन ४) वचस् ५) वाक्य ६) वाच् ७) शासन

bka' lun
आज्ञा

rjes su bstan pa
१) अनुशासन २) अनुशासना ३) अनुश्ष्सनी ४) अनुशासिन् ५) आज्ञा

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
आज्ञा शिष्टिर्निराङ्निभ्यो देशो नियोगशासने ।
अववादोऽप्यथाहूय प्रेषणं प्रतिशासनम् ॥ २७७ ॥
-wordlist-
 
आज्ञा (स्त्री),  शिष्टि (स्त्री),  निर्देश (पुं),  आदेश (पुं),  निदेश (पुं),  नियोग (पुं),  शासन (क्ली),  अववाद (पुं),  प्रतिशासन (क्ली)

नाममाला

Sanskrit

प्रेष्य,  आदेश,  निदेश,  आज्ञा,  नियोग,  शासन
प्रेष्यादेशनिदेशाज्ञानियोगाः शासनं तथा ।
verse 0.1.1.154
page 0074

अमरकोशः

Sanskrit

Word:  आज्ञा
Root:  आज्ञा
Gender:  स्त्री
Number:  all
Meaning(s): 
⇒ order
⇒ command
⇒ authority
⇒ permission
⇒ unlimited power
Shloka(s): 
2|8|25|2 ► अववादस्तु निर्देशो निदेशः शासनं च सः॥ (क्षत्रियवर्गः)
2|8|26|1 ► शिष्टिश्चाज्ञा च संस्था तु मर्यादा धारणा स्थितिः। (क्षत्रियवर्गः)
3|3|180|1 ► निदेशग्रन्थयोः शास्त्रं शस्त्रमायुधलोहयोः। (नानार्थवर्गः)
3|3|207|2 ► अवयः शैलमेषार्का आज्ञाह्वानाध्वरा हवाः॥ (नानार्थवर्गः)
Synonym(s): 
➠ 2|8|25|2 ⇢ अववादः (अववाद) (पुं) ⇒ order, trust, command, teaching, confidence, instruction, evil report, speaking ill of
➠ 2|8|25|2 ⇢ निर्देशः (निर्देश) (पुं) ⇒ order, advice, command, details, vicinity, directing, reference, proximity, direction, certainty, indicating, description, instruction, prescription, pointing out, ascertainment, specification, specifications, special mention, particular number, address [computer], statement [computer], details or particulars
➠ 2|8|25|2 ⇢ निदेशः (निदेश) (पुं) ⇒ talk, order, command, guidance, vicinity, direction, instruction, conversation, neighbourhood
➠ 2|8|25|2 ⇢ शासनम् (शासन) (नपुं) ⇒ deed, rule, grant, order, edict, decree, message, command, charter, writing, dominion, teaching, doctrine, punisher, scripture, direction, rule over, enactment, punishing, chastiser, government, discipline, punishment, correction, royal edict, instruction, instructing, chastisement, self-control, an instructor, written contract or agreement, any written book or work of authority
➠ 2|8|26|1 ⇢ शिष्टिः (शिष्टि) (स्त्री) ⇒ aid, help, order, command, direction, punishment, correction, instruction
➠ 2|8|26|1 ⇢ आज्ञा (आज्ञा) (स्त्री) ⇒ order, command, authority, permission, unlimited power
➠ 3|3|180|1 ⇢ शास्त्रम् (शास्त्र) (नपुं) ⇒ art, book, rule, order, theory, manual, advice, science, command, precept, treatise, teaching, scripture, direction, discipline, sacred book, instruction, good counsel, indoctrination, bock or treatise, body of teaching, religious treatise, compendium of rules, scientific treatise, any bock or treatise, manual of instruction, any instrument of teaching, any manual or compendium of rules, any religious or scientific treatise, any sacred book or composition of divine authority, any instrument of teaching ,  any compendium of rules
➠ 3|3|207|2 ⇢ हवः (हव) (पुं) ⇒ call, order, command, calling, sacrifice, direction, invocation, burnt offering, fire or the god of fire
Related word(s): 
जातिः ➡ शब्दः
    

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 आज्ञा,  स्त्री,
   (आङ् + ज्ञा + अङ् + टाप् ।) आ-देशः । तत्पर्य्यायः । अववादः २ निर्देशः ३ नि-देशः ४ शासनं ५ शिष्टिः ६ । इत्यमरः ॥
(“तथेति शेषामिव भर्तराज्ञां” । इति कुमारे ।३ । २२ ।“पश्चात् वनाय गच्छेति तदाज्ञां मुदितोऽग्रहोत्”इति रघौ । १२ । ७ ।)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 आज्ञा स्त्री आ + ज्ञा--अङ् । १ आदेशे आदेशश्च निकृष्टस्यभृत्यादेः कृत्यादौ प्रवृत्त्यर्थव्यापारभेदः । “आज्ञयानरपतेर्द्विजन्मनां दारकर्ममृतसूतके तथा । बन्धमोक्षमख-दीक्षणेष्वपि क्षौरमिष्टमखिलेषु चोडुषु” ज्योति० ।“तथेति शेषामिव भर्त्तुराज्ञाम्” कुमा० । “पश्चात् वनायतच्छेति तदाज्ञां मुदितोऽग्रहीत्” रघुः । “अनतिक्रमणीयादिवस्पतेराज्ञा” शकु० । “दूरापावर्ज्जितच्छत्रैस्तस्याज्ञांशासनार्पिताम्” रघुः “शिरोभिराज्ञामपरे महीभुजः” ।माघः । २ ज्योतिषोक्तें लग्नावधिदशमभावे तन्त्रीक्तेभ्रूमध्यस्थे सुषुम्णानाड्यन्तर्गते ४ आज्ञाचक्रे च विवरणमा-ज्ञाचक्रशब्दे । “आज्ञासंक्रमणं तत्र गुरोराज्ञेति कीर्त्ति-तेति” तन्त्रम् ।

कृदन्तरूपमाला

Sanskrit

1 {@“ज्ञा अवबोधने”@} 2 प्वादिः। 
 ‘जानातीति श्नि सिद्ध्येत्,  ज्ञपयति तु पुनर्मारणादौ घटादेः णौ3मित्त्वेऽपीदमेव ज्ञपनमिति 4 पदं ज्ञापने मारणादौ। 
 तेनार्थाज्ञापनेऽर्थे ज्ञपयतिपदवज् ज्ञापयेदित्यपि स्यात्
   उक्तस्योक्तिः,  ‘णिचश्चे’ 5 त्युदितविहतये
   ज्ञापयेत्-- ‘ज्ञा नियोगे’।। 
 6 इति देवः। 
 7 ज्ञायकः-यिका,  8 ज्ञापकः- 9 ज्ञपकः-पिका,  10 जिज्ञपयिषकः-षिका,  ज्ञीप्सकः- प्सिका,  11 जिज्ञासकः-सिका,  12 जाज्ञायकः-यिका
   ज्ञाता-त्री,  ज्ञापयिता-ज्ञपयिता-त्री,  जिज्ञपयिषिता-ज्ञीप्सिता-त्री,  जिज्ञासिता-त्री,  जाज्ञायिता-त्री
   13 14 जानन् 15 -ती,  16 17 सञ्जानन्,  18 प्रतिजानन्,  19 20 जानन्,  ज्ञापयन्-ज्ञपयन्-न्ती,  जिज्ञपयिषन्-ज्ञीप्सन्-न्ती,  21 22 अनुजिज्ञासन् 23 -न्ती
   ज्ञास्यन्-न्ती-ती,  ज्ञापयिष्यन्-न्ती-ती,  जिज्ञपयिषिष्यन्-न्ती-ती,  ज्ञीप्सिष्यन्-न्ती-ती,  24 अनुजिज्ञासिष्यन्-न्ती-ती
   -- 25 26 अपजानानः,  27 28 29 जानानः,  30 31 सञ्जानानः,  32 प्रतिजानानः,  33 34 जानानः,  35 36 जानानः,  ज्ञापयमानः-ज्ञपय- मानः,  जिज्ञपयिषमाणः-ज्ञीप्समानः,  37 38 जिज्ञासमानः,  39 40 41 42 अपजिज्ञासमानः,  43 जिज्ञासमानः,  44 सञ्जिज्ञासमानः,  45 प्रतिजिज्ञासमानः,  46 47 अनुजिज्ञासमानः,  जाजायमानः
   48 49 अपज्ञास्यमानः,  ज्ञापयिष्यमाणः-ज्ञपयिष्यमाणः,  जिज्ञपयिषिष्यमाणः- ज्ञीप्सिष्यमाणः,  50 अपजिज्ञासिष्यमाणः,  जाज्ञायिष्यमाणः
   51 सुज्ञाः-सुज्ञौ-सुज्ञः
   -- -- -- 52 ज्ञातम्-ज्ञातः-ज्ञातवान्,  ज्ञापितः-ज्ञपितः- 53 ज्ञप्तः,  जिज्ञपयिषितः- ज्ञीप्सितः,  जिज्ञासितः,  जाज्ञायितः-तवान्
   54 ज्ञः,  55 अज्ञः,  56 पथिप्रज्ञः,  57 58 प्राज्ञः,  59 अभिज्ञः,  60 नयज्ञः,  61 62 63 मनसाऽऽज्ञायी,  64 नीतिज्ञः,  ज्ञापः-ज्ञपः,  जिज्ञपयिषुः-ज्ञीप्सुः,  जिज्ञासुः,  65 जिज्ञापयिषुः,  66 जाज्ञः
   ज्ञातव्यम्,  ज्ञापयितव्यम्-ज्ञपयितव्यम्,  जिज्ञपयिषितव्यम्-ज्ञीप्सितव्यम्,  जिज्ञासितव्यम्,  जाज्ञायितव्यम्
   ज्ञानीयम्,  ज्ञापनीयम्-ज्ञपनीयम्,  जिज्ञपयिषणीयम्-ज्ञीप्सनीयम्,  जिज्ञासनीयम्,  जाज्ञानीयम्
   ज्ञेयम्,  ज्ञाप्यम्-ज्ञप्यम्,  जिज्ञपयिष्यम्-जीप्स्यम्,  जिज्ञास्यम्,  जाज्ञाय्यम्
   67 ईषज्ञानः-दुर्ज्ञानः-सुज्ञानः
   -- -- -- ज्ञायमानः,  ज्ञाप्यमानः-ज्ञप्यमानः,  जिज्ञपयिष्यमाणः-ज्ञीप्स्यमानः,  जिज्ञास्यमानः,  जाज्ञाय्यमानः
   ज्ञायः,  ज्ञापः-ज्ञपः,  जिज्ञपयिषः-ज्ञीप्सः,  जिज्ञासः,  जाज्ञायः
   ज्ञातुम्,  ज्ञापयितुम्-ज्ञपयितुम्,  जिज्ञपयिषितुम्-ज्ञीप्सितुम्,  जिज्ञासितुम्,  जाज्ञायितुम्
   68 ज्ञातिः,  69 आज्ञा,  70 अनुज्ञा,  71 उपज्ञा,  72 उपज्ञम्,  संज्ञा,  प्रज्ञा,  73 74 आज्ञापना-ज्ञपना,  जिज्ञपयिषा-ज्ञीप्सा,  जिज्ञासा,  जाज्ञा
   ज्ञानम्,  ज्ञापनम्-ज्ञपनम्,  जिज्ञपयिषणम्-ज्ञीप्सनम्,  जिज्ञासनम्,  जाज्ञायनम्
   ज्ञात्वा,  ज्ञापयित्वा-ज्ञपयित्वा,  जिज्ञपयिषित्वा-ज्ञीप्सित्वा,  जिज्ञासित्वा,  जाज्ञायित्वा
   विज्ञाय,  अनुज्ञाप्य- 75 अनुज्ञपय्य,  प्रजिज्ञपयिष्य-प्रज्ञीप्स्य,  प्रजिज्ञास्य,  प्रजाज्ञाय्य
   ज्ञायम् २,  ज्ञात्वा २,  ज्ञापम् २- 76 ज्ञपम् २- ज्ञापम् २,  ज्ञापयित्वा २- ज्ञपयित्वा २,  जिज्ञपयिषम् २,  जिज्ञपयिषित्वा २,  ज्ञीप्सम् २,  ज्ञीप्सित्वा २,  जिज्ञासम् २,  जिज्ञासित्वा २,  जाज्ञायम् २
   जाज्ञायित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (६२५)
 02 =>
  (९-क्र्यादिः-१५०७। सक। अनि। पर। मित्।)
 03 =>
  [चौ]
 04 =>
  [ज्ञप मिद् इति]
 05 =>
  (१-३-७४)
 06 =>
  (श्लो। ८)
 07 =>
  [[१। ‘आतो युक् चिण्कृतोः’ (७-३-३३) इति ण्वुलि परतो युगागमः। एवं घञि णमुल्यपि ज्ञेयम्।]]
 08 =>
  [[२। मारणाद्यर्थस्याप्रतीत्या,  अत्र मित्त्वं न
\n\n  अतः,  उपधाह्रस्वो न। एवं सर्वत्र ण्यन्ते मारणाद्यर्थाप्रतीतौ ज्ञेयम्।]]
 09 =>
  [[३। घटादौ ‘मारणतोषणनिशामनेषु ज्ञा’ (ग। सू। भ्वादौ) इति जानातेः मित्संज्ञायाम्,  आदन्तलक्षणे पुगागमे उपधाह्रस्वे रूपमेवम्। एवं ण्यन्ते ह्रस्वघटितरूपस्योपपत्तिः सर्वत्र ज्ञेया।]]
 10 =>
  [[४। अस्य धातोर्ण्यन्तात् सनि रूपाणि प्रदर्शितानि। तत्र हेतुस्तु--‘सनीवन्तर्धभ्रस्ज- दम्भुश्रिस्वृयूर्णुभरज्ञपिसनाम्’ (७-२-४९) इति सूत्रेण ण्यन्तात् परस्य सन इड्- विकल्प एव। इट्पक्षे जिज्ञपयिषकः इति रूपम्। एवं इट्पक्षे सर्वत्र ण्यन्तात् सनि रूपं ज्ञेयम्। इडभावपक्षे,  ‘आप्ज्ञपृधामीत्’ (७-४-५५) इतीत्त्वे,  ‘अत्र लोपोऽभ्यासस्य’ (७-४-५८) इत्यभ्यासलोपे च रूपम्--ज्ञीप्सकः इत्यादि। एवं ण्यन्तात् सनि इडभावपक्षे रूपं ज्ञेयम्।]]
 11 =>
  [[५। द्वित्वे,  अभ्यासस्य,  ‘सन्यतः’ (७-४-७९) इतीत्वे रूपम्। एवं सन्नन्ते सर्वत्र रूपं ज्ञेयम्।]]
 12 =>
  [[६। द्वित्वे,  अभ्यासस्य,  ‘दीर्घोऽकितः’ (७-४-८३) इति दीर्घः। एवं यङन्ते सर्वत्र ज्ञेयम्।]]
 13 =>
  [पृष्ठम्०५९२+ ३१]
 14 =>
  [[१। ‘क्र्यादिभ्यः--’ (३-१-८१) इति श्ना विकरणप्रत्ययः। “ज्ञाजनोर्जा (७-३-७९) इति जादेशे,  ‘श्नाऽभ्यस्तयोः--’ (६-४-११२) इत्याकारलोपे नुमि च रूपम्। अस्य प्वादित्वेऽपि ‘प्वादीनां ह्रस्वः’ (७-३-८०) इति ह्रस्वो न,  ‘जा’ इति दीर्घादेशविधानसामर्थ्यात्। एवं जानानः इत्यत्रापि प्रक्रिया ज्ञेया।]]
 15 =>
  [[आ। ‘जानन् अनादिविहितानपराधवर्गान् स्वामिन् भयात् किमपि वक्तुमहं न शक्तः।’ वग्दराजपञ्चाशति ३।]]
 16 =>
  [मातुः]
 17 =>
  [[२। ‘संप्रतिभ्यामनाध्याने’ (१-३-४६) इत्यत्र ‘अनाध्याने’ इत्युक्तत्वात्,  प्रकृते शानज् न। आध्यानम् = उत्कण्ठापूर्वकं स्मरणम्।]]
 18 =>
  [पितुः]
 19 =>
  [स्वां गां]
 20 =>
  [[३। ‘विभाषोपपदेन प्रतीयमाने’ (१-३-७७) इत्यत्र शानचो विकल्पितत्वात्,  पक्षे शता भवति।]]
 21 =>
  [पुत्रं]
 22 =>
  [[४। ‘ज्ञाश्रुस्मृदृशां सनः’ (१-३-५७) इति विहितस्य शानचोऽनुपूर्वके सन्नन्ते ‘नानोर्ज्ञः’ (१-३-५८) इति निषेधात् शता भवति।]]
 23 =>
  [[B। ‘अनुजिज्ञासतेवाथ लङ्कादर्शनमिन्दुना।’ भ। का। ८। ३५।]]
 24 =>
  [पुत्रं]
 25 =>
  [शतं]
 26 =>
  [[५। ‘अपह्नवे ज्ञः’ (१-३-४४) इति जानातेः शानच्। शतं अपलपत इत्यर्थः।]]
 27 =>
  [[C। ‘आत्मानमपजानानः शशमात्रोऽनयद् दिनम्। ज्ञास्ये रात्राविति प्राज्ञः प्रत्यज्ञास्त क्रियापटुः।।’ भ। का। ८। २६।]]
 28 =>
  [सर्पिषो]
 29 =>
  [[६। ‘अकर्मकाच्च’ (१-३-४५) इत्यात्मनेपदं शानच्। सर्पिषोपायेन प्रवर्तत इत्यर्थः। ‘ज्ञोऽविदर्थस्य करणे’ (२-३-५१) इति सूत्रेण,  करणस्य शेषत्वेन विवक्षितत्वे षष्ठी।]]
 30 =>
  [शतं]
 31 =>
  [[७। ‘संप्रतिभ्यामनाध्याने’ (१-३-४६) इति शानच्। शतम् अपेक्षमाणः,  सहस्रम् अङ्गीकुर्वाणः इति क्रमेणार्थः।]]
 32 =>
  [सहस्रं]
 33 =>
  [गां]
 34 =>
  [[८। ‘अनुपसर्गाज्ज्ञः’ (१-३-७६) इति कर्त्रभिप्राये शानच्। उपसर्गसमभिव्याहारे तु प्रतिजानन् इत्येव भवति।]]
 35 =>
  [स्वां गां]
 36 =>
  [[९। ‘विभाषोपपदेन प्रतीयमाने’ (१-३-७७) इति शानज्विकल्पः।]]
 37 =>
  [धर्मं]
 38 =>
  [[१०। ‘ज्ञाश्रुस्मृदृशां सनः’ (१-३-५७) इति सन्नन्तात् शानच्।]]
 39 =>
  [[ड्। ‘प्रेम जिज्ञासमानाभ्यः ताभ्योऽशप्सत कामिनः।।’ भ। का। ८। ३३।]]
 40 =>
  [शतं]
 41 =>
  [पृष्ठम्०५९३+ २६]
 42 =>
  [[१। अत्र सर्वत्र ‘पूर्ववत् सनः’ (१-३-६२) इत्यात्मनेपदं,  शानच्।]]
 43 =>
  [सर्पिषो]
 44 =>
  [शतं]
 45 =>
  [सहस्रं]
 46 =>
  [औषधस्य]
 47 =>
  [[२। ‘मध्येऽपवादाः पूर्वान् विधीन् बाधन्ते,  नोत्तरान्’ (परिभाषा ६२) इति न्यायेन ‘नानोर्ज्ञः’ (१-३-५८) इति निषेधः,  ‘ज्ञाश्रुस्मृदृशां सनः’ (१-३-५७) इत्यस्यैव बाधकः,  न तु ‘पूर्ववत् सनः’ (१-३-६२) इत्यस्य
\n\n  तेन ‘पूर्ववत्--’ (१-३-६२) इति शानच् भवति।]]
 48 =>
  [[३। ‘अपह्नवे ज्ञः’ (१-३-४४) इति शानच्। एवं पूर्वोक्तेषु सर्वेष्वप्युदाहरणेषु स्यप्रत्यये शानजन्तानि रूपाणि स्वयमूह्यानि।]]
 49 =>
  [शतं]
 50 =>
  [शतं]
 51 =>
  [[४। क्विपि,  रुत्वविसर्गौ भवतः। आकारान्तोऽयं शब्दः।]]
 52 =>
  [[आ। ‘न ज्ञातं तात यत्नस्य पौर्वापर्यममुष्य ते।’ किरातार्जुनीये ११। ४२।]]
 53 =>
  [[५। ‘वा दान्तशान्तपूर्णदस्तस्पष्टच्छन्नज्ञप्ताः’ (७-२-२७) इति ण्यन्तात् निष्ठायां मित्त्वपक्षे इडभावो विकल्पेन निपातितः। तेन रूपद्वयं बोध्यम्।]]
 54 =>
  [[६। ‘इगुपधज्ञाप्रीकिरः कः’ (३-१-१३५) इति कर्तरि कप्रत्ययः। आदन्तलक्षणण- प्रत्ययस्यापवादः।]]
 55 =>
  [[B। ‘व्रीताशबृंहितजुषाभ्रिणता गजेन प्रक्षेतुमज्ञमनसा समनुद्रुतेन।’ धा। का। ३। ९।]]
 56 =>
  [[७। प्रकर्षेण पन्थानं जानातीति पथिप्रज्ञः। ‘प्रे दाज्ञः’ (३-२-६) इति कप्रत्ययः। ‘आतो लोप इटि च’ (६-४-६४) इति आकारलोपः।]]
 57 =>
  [[C। ‘विश्वासप्रदवेषोऽसौ पथिप्रज्ञः समाहितः।’ भ। का। ६। ९०।]]
 58 =>
  [[८। ‘आतश्चोपसर्गे’ (३-१-१३६) इति कप्रत्ययः। आकारलोपः। प्रकर्षेण आ = समन्तात् जानातीति प्राज्ञः = पण्डितः।]]
 59 =>
  [[ड्। ‘इन्द्रजिद्विक्रमाभिज्ञो मन्वानो वानरं जितम्।।’ भ। का। ९। ५२।]]
 60 =>
  [[९। ‘आतोऽनुपसर्गे कः’ (३-२-३) इति कर्मोपपदे कर्तरि कप्रत्ययः। आकारलोपः।]]
 61 =>
  [[E। ‘इति विविधमुदासे सव्यसाची यदस्त्रं बहुसमरनयज्ञः सादयिष्यन्नरातिम्।’ किरातार्जुनीये १६। ६३।]]
 62 =>
  [पृष्ठम्०५९४+ २१]
 63 =>
  [[१। ‘सुप्यजातौ णिनिस्ताच्छील्ये’ (३-२-७८) इति ताच्छील्ये णिनिः। ‘मनसः संज्ञा- याम्’ (६-३-४) इति स्थिते,  ‘आज्ञायिनि च’ (६-३-५) इति तृतीयाया अलुक्।]]
 64 =>
  [[आ। ‘नीतिज्ञा नियतिज्ञा वेदज्ञा अपि भवन्ति शास्त्रज्ञाः। ब्रह्मज्ञा अपि सुलभाः स्वाज्ञानज्ञानिनो विरलाः।।’ नी। दीक्षितस्य वैरारयशतके २७।]]
 65 =>
  [[B। ‘स्वां जिज्ञापयिषू शक्तिं बुभूर्षू नु जगन्ति किम्।’ भ। का। ९। ३७।]]
 66 =>
  [[२। यङन्तात् पचाद्यचि यङवयवस्याकारस्यातो लोपे,  यङोऽवशिष्टस्य लुकि,  अल्लोपस्य स्थानिवद्भावादाकारलोपे च रूपम्।]]
 67 =>
  [[३। ‘आतो युच्’ (३-३-१२८) इति ईषदाद्युपपदेषु खलपवादो युच्।]]
 68 =>
  [[४। ‘क्तिच्क्तौ च संज्ञायाम्’ (३-३-१७४) इति क्तिच्।]]
 69 =>
  [[५। ‘आतश्चोपसर्गे’ (३-३-१०६) इत्यङ्।]]
 70 =>
  [[C। ‘तस्य निर्वर्त्य कर्तव्यं सुग्रीवो राघवाज्ञया।’ भ। का। ६। १४५।]]
 71 =>
  [[६। उपज्ञायते इत्युपज्ञा। कर्मण्यङ्। ‘पाणिन्युपज्ञं व्याकरणम्’ इत्यत्र पाणिनिकर्तृकप्राथमिकज्ञानविषयो व्याकरणमित्यर्थः। ‘उपज्ञोपक्रमं तदाद्या- चिख्यासायाम्’ (२-४-२१) इति नपुंसकत्वम्।]]
 72 =>
  [[ड्। ‘अथ प्राचेतसोपज्ञं रामायणमितस्ततः।’ रघुवंशे १५। ६३।]]
 73 =>
  [पृष्ठम्०५९५+ २३]
 74 =>
  [[आ। ‘आज्ञापनामिह विभाज्य नृपेण दृष्टौ तौ शर्धनाय समयातयतां नियुद्धम्।।’ धा। का। ३। ४०।]]
 75 =>
  [[१। ‘ल्यपि लघुपूर्वात्’ (६-४-५६) इति मित्पक्षे ण्यन्ताल्ल्यपि णेरयादेशः।]]
 76 =>
  [[२। मित्त्वपक्षे ण्यन्ताण्णमुलि ‘चिण्णमुलोर्दीर्घोऽन्यतरस्याम्’ (६-४-९३) इति दीर्घ- विकल्पः।]]

Capeller

German

 आज्ञा f.
  dass
°कर f.
  ई Diener,  Dienerin. 
°करत्व n.
  Dienst.

Burnouf

French

 आज्ञा आज्ञा f.
  (ज्ञा) ordre,  commandement
permission
 précepte.
आज्ञाकर a. (कृ) obéissant
 soumis. -- S. m.
 
esclave,  domestique.
आज्ञाकरत्व n.
  obéissance
		 servitude,  domesticité.
आज्ञापयामि c. faire savoir
 ordonner.

Stchoupak

French

 १ आ-ज्ञा-
 remarquer,  entendre dire 
 caus. ordonner 
 dire (le sujet
étant un personnage d'un plus haut rang) 
 assurer qq'un d'une chose 
 pass.
être tenu pour 
 °ज्ञप्त- °ज्ञापित- ordonné.

 २ आ-ज्ञा-
 f.
  ordre,  commandement 
 autorité.
°कर- m.
  serviteur 
 -ई- f.
  
 -त्व- nt. office de serviteur.
°भङ्ग- m.
  fait de ne pas exécuter ou d'enfreindre un ordre 
°भङ्ग-कर- et °कारिन्- a. qui n'exécute pas un ordre.
°विधायिन्- a. qui exécute les ordres.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.