आचार्य (AcArya)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 आचार्य्य m.
  (-र्य्यः)
	 1. A spiritual guide or teacher
 he who invests the
student with the sacrificial thread,  and instructs him in the Vedas, 
the law of sacrifice,  and religious mysteries.
	 2. A name of DRONA, 
the teacher of the Pandus.
	 f.
  (-र्य्या) A spiritual preceptress.
	 f.
 
(-र्य्याणी) The wife of an Ācharya or holy teacher.
 E.
  आङ् before चर्
to go,  ण्यत् affix,  in the fem.  टाप् or ङीप् with आनुक् inserted.

Capeller Eng

English

 आचार्य॑ m.
  teacher,  spiritual guide (poss.  °वन्त्
 abstr.
  
°ता† f.
 ,  °त्व† n.
 )
 a cert.
   caste.

Yates

English

 आ-चार्य्य (र्य्यः) 1.
m.
  A spiritual
guide or teacher. (र्य्या) 1.
f.
  Pre-
ceptress. (र्य्यानी) Wife of a
teacher or spiritual guide.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

 
   आचार्य   AcArya   m.
  {f. }  sir or madam   
   आचार्य  AcArya  m.
   son of an outcast vaizya and a vaizyA who was before a Brahman's wife   
   आचार्य  AcArya  m.
   teacher  
   आचार्य  AcArya  m.
   preceptor   
   आचार्य  AcArya  m.
   name of droNa  
   आचार्य  AcArya  m.
   knowing or teaching the AcAra or rules   
   आचार्य  AcArya  m.
   spiritual guide or teacher  
   आचार्य  AcArya  m.
   religious teacher     
            

 
   आचार्य  AcArya  m.
  {f. }  sir or  madam   
   उपाधि  upAdhi  m.
   honorable title (such as sir,   madam)    
   दलामल  dalAmala m.
   madana  
   स्थूलवृक्षफल  sthUlavRkSaphala m.
   variety of madana   
   स्निग्धपिण्डीतक  snigdhapiNDItaka m.
   kind of madana tree  
   कल्याणराजचरित्र  kalyANarAjacaritra n.
   life of king kalyANa by madana   
   दलामल  dalAmala m.
   plants damana,  maruvaka and madana  
   फेनिल  phenila n.
   fruit of soapnut  or of jujube or of madana  [ Sapindus Detergens or of Zizyphus Jujuba - Bot. ]   
   सन्दान  sandAna n.
   that part of an elephant's temples whence the fluid called mada issues  
   विवक्षसे  vivakSase    occurring only as refrain and without connection with other words in the hymns of vimada      
            

Wilson

English

 आचार्य्य
m.
  (-र्य्यः)
1 A spiritual guide or teacher
 he who invests the student with the
sacrificial thread,  and instructs him in the Vedas,  the law of sacrifice, 
and religious mysteries.
2 A name of DROṆA,  the teacher of the Pāṇḍus.
f.
  (-र्य्या) A
spiritual
 preceptress.
f.
  (-र्य्यानी) The wife of an Ācārya
or holy teacher.
E.
  आङ्,  चर to go,  ण्यत् affix,  in the fem.  टाप् or ङीप् with
आनुक inserted.

Apte

English

आचार्यः [ācāryḥ],  [आ-चर्-ण्यत् P.
 III.1.1 Vār. Kāś.]

A teacher or preceptor (in general).

A spiritual guide or preceptor,  holy teacher (one who invests a boy with the sacred thread,  instructs him in the Vedas &c.
 )
 उपनीय तु यः शिष्यम् वेदमध्यापयेद् द्विजः । सकल्पं सरहस्यं च तमाचार्यं प्रचक्षते Ms.*
  2.14
 cf.
   also आचिनोति च शास्त्रार्थं आचारे स्थापयत्यपि । स्वयमाचरते यस्तु स आचार्य इति स्मृतः ॥ read also वेदाध्यापनेन च आचार्यो भवति Ms.*
  6.1.35
 see अध्यापक also.

One who propounds a particular doctrine.

(When affixed to proper names) Learned,  venerable (somewhat like the English Dr.).

An adviser or preceptor at a sacrifice &c.
 

An epithet of Droṇa
 आचार्यमुपसंगम्य राजा वचनमब्रवीत् Bg.*
  1.2.

A degree or title of proficiency. -र्या A female preceptor,  a spiritual preceptress. Comp.
   -उपासनम् waiting upon or serving the spiritual preceptor
 आचार्योपासनं शौचम् Bg.*
  13.7. -करणम् acting as a teacher
 P.
 I.3.36.-देवः one whose preceptor is his god. -देशीय a.
  Somewhat inferior to Āchārya (a title applied by commentators to scholars or disputants whose statements contain only a part of the truth. The term is opposed to 'Āchārya' and 'Siddhāntin' Kaiyata and Nāgojibhatta on Pat.) -भोगीन a.
  [आचार्यभोगाय हितम् ख] to be enjoyed by,  fit for the use of,  a preceptor
 delighting the preceptor. -मिश्र a.
  venerable,  honourable. -सवः N.
  of an Ekāha sacrifice.

Apte 1890

English

 आचार्यः [आ-चर्-ण्यत् P. VI. 2. 36] 1 A teacher or preceptor (in general). 
2 A spiritual guide or preceptor,  holy teacher (one who invests a boy with the sacred thread,  instructs him in the Vedas &c.)
 उपनीय तु यः शिष्यं वेदमध्यापयेत् द्विजः । सकल्पं सरहस्यं च तमाचार्यं प्रचक्षते Ms. 2. 140,  see अध्यापक also. 
3 One who propounds a particular doctrine. 
4 (When affixed to proper names) Learned,  venerable (somewhat like the English Dr.). 
5 An adviser or preceptor at a sacrifice &c. 
6 An epithet of Droṇa. 
र्या A female preceptor,  a spiritual preceptress. 
Comp. 
उपासनं waiting upon or serving the spiritual preceptor. 
करणं acting as a teacher
 P. I. 3. 36. 
देवः one whose preceptor is his god. 
भोगीन a. [आचार्यभोगाय हितं ख] to be enjoyed by,  fit for the use of,  a preceptor
 delighting the preceptor. 
मिश्र a. venerable,  honourable. 

Monier Williams Cologne

English

 आचार्य᳡ a m.
  ‘knowing or teaching the आचार or rules’,  a spiritual guide or teacher (especially one who invests the student with the sacrificial thread,  and instructs him in the Vedas,  in the law of sacrifice and religious mysteries [Mn.   ii,  140
 171]),  AV.
  
 ŚBr.
   &c.
  

 a N.
  of Droṇa (the teacher of the Pāṇḍavas),  Bhag.
  i,  2

 (also) the son of an outcast Vaiśya and a Vaiśyā who was before a Brāhman's wife,  Mn.
   x,  23 (accord.  to some,  read चार्य)

 आचार्य᳡ b,  आचार्यक,  &c.
   See ib.

Monier Williams 1872

English

 आ-चार्य,  अस्,  m. lit. ‘one to whom one must have
recourse’ or ‘one who is to be attended to or waited
on’ or ‘one whose precepts are to be followed’ or
‘one who knows the आचार or rules
’ a spiritual guide
or teacher,  especially one who invests the student
with the sacrificial thread,  and instructs him in the
Vedas,  in the law of sacrifice and religious mysteries
(Manu 2. 140,  171)
 an epithet of Droṇa the teacher
of the Pāṇḍus
 (आ),  f. a spiritual preceptress. The
title आचार्य affixed to names of learned men is
rather like our Dr.
 e. g. राघवाचार्य,  &c.
—आचार्य-करण,  अम्,  n. acting as teacher.
—आ-
चार्य-ता,  f. or आचार्य-त्व,  अम्,  n. the office or pro-
ficiency of a holy teacher.
—आचार्य-देव,  अस्,  m.
one whose preceptor is his god.
—आचार्य-भो-
गीन,  अस्,  आ,  अम्,  delighting the holy teacher.
—आचार्य-मिश्र,  अस्,  आ,  अम्,  venerable,  honourable.
—आचार्य-वत्,  आन्,  अती,  अत्,  one who has a teacher.
—आचार्योपासन (°य-उप्°),  अम्,  n. waiting upon
or serving the spiritual preceptor.

Macdonell

English

 आचार्य ā-cāryâ [fp. to be gone to],  m.
  🞄teacher,  esp. a Brāhman
 N. of Droṇa,  🞄(teacher of the Pāṇḍavas)
 son of an outcast 🞄Vaiśya
 -ka,  n.
  teachership
 -tā,  f.
 ,  -tva,  🞄n.  calling of a teacher
 -vat,  a.
  having a 🞄teacher
 ā-ṇī,  f.
  wife of a teacher
 -adhina,  a.
  dependent one oneʼs teacher: -tva,  n.
  🞄abst. ɴ..

Benfey

English

 आचार्य आचार्य,  i. e. आचार + य, 
m.
  A spiritual guide or teacher
 he
who invests the student with the sacri-
ficial thread and instructs him in the
Vedas,  etc.,  Man.  2,  40.
 -- Comp.
 
कुल-, 
m.
  a family priest,  Bhāg. P. 9,  1,  9.
नाट्य-,  m.
  a dancing master,  Mṛcch.
49,  2.

Hindi

एक धार्मिक शिक्षक

Apte Hindi

Hindi

आचार्यः
पुं*
  - आ+चर्+ण्यत्
 सामान्यतः अध्यापक या गुरु

आचार्यः
पुं*
  - आ+चर्+ण्यत्
आध्यात्मिक गुरु

आचार्यः
पुं*
  - आ+चर्+ण्यत्
विशिष्ट सिद्धान्त का प्रस्तोता

आचार्यः
पुं*
  - आ+चर्+ण्यत्
"विद्वान्,  पंडित"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

आचार्य
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಉಪಾಧ್ಯಾಯ
निष्पत्तिः - > आ + चर (गतौ) - "ण्यत्" (३-१-१२४)
आचार्य
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಉಪನಯನ ಮಾಡಿ ಸಾಂಗವೇದಾಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿಸುವ ಗುರು /ಮಂತ್ರೋಪದೆಶ ಮಾಡುವ ಗುರು
प्रयोगाः - > "अन्वेष्यन् दित्सितदक्षिणोऽहमाचार्यसान्दीपिनिसूनुवृत्तम्"
उल्लेखाः - > याद० १८-१०९
विस्तारः - > "उपनीय तु यः शिष्यं वेदमध्यापयेत् द्विजः । साङ्गं च सारहस्यं च तमाचार्यं प्रचक्षते ॥"
आचार्य
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿ ತಾನೂ ಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಜನರಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯಾಗಿರುವ ಮತಪ್ರವರ್ತಕ
विस्तारः - > "आचिनोति हि शास्त्रार्थं आचारे स्थापयत्यपि । स्वयमाचरते यस्मात् तस्मादाचार्य उच्यते ॥"
आचार्य
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಕರ್ಮೋಪದೇಶ ಮಾಡುವವನು
आचार्य
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಪೂಜ್ಯ

L R Vaidya

English

 AcArya {% m. %} 1. A preceptor,  a teacher
 2. a spiritual preceptor
 (he is thus defined- उपनीय तु यः शिष्यः वेदमध्यापयोद्विजः । सकल्पं सरहस्यं च तमाचार्यं प्रचक्षते M.ii.140) See under आध्यापक
 3. one who propounds any religious doctrine,  (e.g. Śankara,  Mādhava,  Rāmānuja.)

Bopp

Latin

 आचार्य m. (r. चर् s. य) magister,  praeceptor. BH. 1. 2. 34.

Indian Epigraphical Glossary

English

 Ācārya (EI 33
 BL),  title of a religious teacher
 used
commonly by the Buddhists and Jains (LL
 SII 1).
(CII 3
 EI 32
 ML),  a spiritual guide or teacher
 a
preceptor.

Lanman

English

 ācāryà,  m. teacher,  esp. of the Veda.
[perhaps,  ‘the man of observances, ’ fr.
ācāra,  1212d 4.]

Abhyankara Grammar

English

आचार्य  preceptor,  teacher
 a designa- tion usually given to Pāṇini by Patañjali in the Mahābhāṣya
 cf. the usual expression तज्ज्ञापयति आचार्यः as also अाचार्यप्रवृत्तिर्ज्ञापयति
 also cf. नेदानीमाचार्याः सूत्राणि कृत्वा निवर्तयन्ति
 cf. also the popular definition of अाचार्य given as 'निशम्य यद्गिरं प्राज्ञा अविचार्यैव तत्क्षणम् । संभावयन्ति शिरसा तमाचार्यं प्रचक्षते ।"

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 आचार्य 1. c) der Sohn eines ausgestoßenen Vaiśya,  M. 10,  23 (nach Govindarāja und Nārāyaṇa) und Devala (nach Govind.). Nach Bühler.

Sanskrit Tibetan

Tibetan

a tsa ra
आचार्य

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
अनुयोगकृदाचार्य उपाध्यायस्तु पाठकः ।
-wordlist-
 
अनुयोगकृत् (पुं),  आचार्य (पुं),  उपाध्याय (पुं),  पाठक (पुं)

नाममाला

Sanskrit

प्राज्ञ,  मेधाविन्,  विद्वस्,  अभिरूप,  विचक्षण,  पण्डित,  सूरि,  आचार्य,  वाग्मिन्,  नैयायिक
प्राज्ञमेधाविनौ विद्वानभिरूपो विचक्षणः ।
पण्डितः सूरिराचार्यो वाग्मी नैयायिकः स्मृतः ॥ १११ ॥
verse 0.1.1.111
page 0056

वैजयन्तीकोषः

Sanskrit

Word: आचार्यः
Root: आचार्य
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ 
Meaning(s):
⇒ Son of a Vaiśya-Vrātya and a Vaśyā
 who was formerly the wife of a Brahman
 also called Sudhanvan
Shloka(s):
3|5|56|2 ► वैश्या व्रात्यात् सुधन्वानमाचार्यं विप्रपूर्विका॥ (भूमिकाण्डः/मनुष्याध्यायः)
3|5|57|1 ► सुधन्वाचार्य एको वा मैत्रं सा वैश्यपूर्विका। (भूमिकाण्डः/मनुष्याध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|5|56|2 ⇢ आचार्यः (आचार्य) (पुं) ⇒ Son of a Vaiśya-Vrātya and a Vaśyā
 who was formerly the wife of a Brahman
 also called Sudhanvan ⇒ 
➠ 3|5|57|1 ⇢ सुधन्वाचार्यः (सुधन्वाचार्य) (पुं) ⇒ Son of Vaiśya and a Vaiśyā who was previously the wife of a Brāhman
 also called Acārya ⇒ 
Related word(s):
    

Mahabharata

English

Ācārya^1 (“the Teacher”) = Droṇa: I,  199,  529,  5331,  5413. --III,  1111,  1923.--IV,  913,  986,  1491,  1493,  1496,  1588,  1598,  1628,  1744,  1837 (ºśishyau,  i.e. Droṇa and Arjuna),  2117 (ºŚāradvatayoḥ),  2234.--V,  2089,  4236,  4898--9,  5784,  5873,  7562.--VI,  831--2,  1578--9,  1591,  1601,  1992,  2092,  2500,  3073,  3411,  3927,  4113,  4128,  4193,  4644.--VII,  154,  257,  288,  438,  448,  472--3,  716,  858,  878,  1494,  1541,  1661,  1911,  1916,  2566,  2636,  2672,  3223,  3231,  3435,  3482,  3618,  3656,  4262,  4273,  4732,  5022,  5085,  5186--7,  5335,  5860,  5877,  6505,  6583,  6588,  6641,  7128,  7340,  7581,  7621,  8309,  8616,  8618,  8762,  8799,  8836,  8838,  8861,  8869,  8874,  8935,  8958,  8966,  8978,  8991,  9038,  9065,  9071,  9124,  9199,  9224,  9320.--VIII,  1044?,  3693.--IX,  3419.-X,  522,  610,  612.--XII,  812.

Ācārya^2 = Kṛpa: VII,  6320.--IX,  571 (Gautama),  3664.

Ācārya^3 = Paraśurāma: XI,  613.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 आचार्य्यः,  पुं,
   (आङ् + चर् + ण्यत् ।) वेदाध्या-पकः । वैदिकमन्त्रव्याख्याकर्त्ता । तत्पर्य्यायः ।मन्त्रव्याख्याकृत् २ । इत्यमरः ॥
 द्रोणाचार्य्यः ।इति त्रिकाण्डशेषः ॥
 तल्लक्षणं यथा,  --“उपनीय तु यः शिष्यं वेदमध्यापयेत् द्विजः ।सकल्पं सरहस्यञ्च तमाचार्य्यं प्रचक्षते” ॥
इति मानवे २ । २४० ॥
(ततोऽनन्तरमाचार्य्यं परीक्षेत । तद्यथा,  --“पर्य्यवदातश्रुतं परिदृष्टकर्म्भाणं दक्षं दक्षिणं शुचिंजितहस्तमुपकरणवन्तं सर्व्वेन्द्रियोपपन्नं प्रकृतिज्ञंप्रतिपत्तिज्ञमनुपस्कृतविद्यमनसूयकमकोपनं क्ले-शक्षमं शिष्यवत्सलमध्यापकं ज्ञानदानसमर्थमि-त्येवंगुणो ह्याचार्य्यः सुक्षेत्रमार्त्तवो मेघ इवशस्यगुणैः सुशिष्यमाशु वैद्यगुणैः सम्पादयति ।तमुपसृत्यारिराधयिषुरुपचरेदग्निवच्च देववच्चराजवच्च पितृवच्च भर्त्तृवच्चाप्रमत्तस्ततस्तत्प्रसादात्कृत्स्नं शास्त्रमधिगम्य शास्त्रस्य दृढतायामभि-धानसौष्ठवस्यार्थस्य विज्ञाने वचनशक्तौ च भूयःपयतेत सम्यक्” । इति चरकः ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 आचार्य्य पु०
  आ + चर--ण्यत् । “उपनीय तु यः शिष्यंवेदमध्यापरेत् द्विजः । सकल्पं सरहस्यं च तमाचार्य्यंप्रचक्षते” इति मनक्तलक्षणे १ वेदाध्यापयितरि, “आम्नायतत्त्वविज्ञानाच्चराचरसमानतः । यमादियो-गसिद्धत्वादाचार्य्य इति कथ्यते” इत्युक्तलक्षणे २ मतप्र-स्थापके शङ्कराचार्य्यादौ च । स्त्रियां टाप् आचार्य्या ।आचार्य्यपत्न्यान्तु ङीष् आनुक् च आचार्य्यानी नणत्वम् । “अग्निहोत्री तपस्वी च वेदमध्यापायेच्चयः । सकल्पं सरहस्यं च तमाचार्य्यं प्रचक्षते” दक्षः“कस्मादाचार्य्य आचारं ग्राहयत्याचिनोत्यर्थान् आचिनोतिबुद्धिमिति वा” निरु० “आचार्य्यस्तु ते गतिं वक्तेति” छा०उप० “आचार्य्यात् पादमादत्ते पादं शिष्यः स्वमेधया ।कालेन पादमादत्ते पादं सब्रह्मचारिभिः” नीलकण्ठधृतास्मृतिः । क्रमेणाचार्य्यसच्छिष्यधर्म्मभ्रात्रे कतीर्थिनः”याज्ञ० । यज्ञादौ कर्मोपदेशके ३ गुरौ “आचार्य्यस्तुयथा स्वर्गे शक्रादीनां वृहस्पतिः तथा त्वं मम यज्ञेस्मिन्नाचार्य्यो भव सुव्रत! यथा शक्रस्य वागीश आचार्य्यःसर्व्वकर्म्म सु । तथा मया त्वमाचार्य्यः वृतोऽस्मिन् यज्ञक-र्म्मणि” इति विधानपारि० पुरा० । ४ पूज्यमात्रे त्रि०
 सुराचार्य्यः दैत्याचार्य्यः ५ शिक्षकमात्रे च “लङ्कास्त्रीणांपुनश्चक्रे विलापाचार्य्यकं शरैः” रघुः ।

Capeller

German

 आचार्य᳡ m.
  Lehrer,  bes. Brahmane.

 आचार्य auch Erzieher.

Stchoupak

French

 आ-चार्य-
 m.
  maître 
 not. précepteur spirituel 
 Droṇa 
 -आणी-
f.
  
 -ता- f.
  fonction de maître 
 -वन्त्- a. qui a un maître.
°देव- a. qui adore son maître.
°पाद- m.
  pl.
  = आचार्य- (désignation respectueuse).
°पुत्र- m.
  Aśvatthāman. 

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.