| YouTube Channel

आखुः (AkhuH)

 
Apte
English
आखुः [ākhuḥ], [आखनतीत्याखुः, आखन् - कुः डिच्च
Uṇ.*
 1.33]
A mouse, rat, mole
आखुं चिदेव देव सोम
Rv.*
 9.67.3. अत्तुं वाञ्छति शाम्भवो गणपतेराखुं क्षुधार्तः फणी
Pt.*
 1.159.
A thief.
A hog.
cf.
 पोत्रिमूषिखयोराखुः Nm.
A spade.
A miser.
विभवे सति नैवात्ति न ददाति जुहोति न । तमाहुराखुम्.
The grass Lipeocercis Serrata (देवताड).
Comp.
 -उत्करः a mole-hill. -उत्थ
a.
 produced from a mouse. (-त्थः) [आखूनामुत्थानम्
P.
 III.2.4 Vārt.] the rising or appearance of rats, a swarm of rats. -करीषम् a mole-hill. -कर्णपर्णिका, -पर्णिका, -कर्णी, -पर्णी the plant Salvinia Cucullata Roxb (Mar. उंदीरकानी). -गः, -पत्रः, -रथः, -वाहनः epithets of Gaṇesa (whose vehicle is rat)
तमाखुपत्रं राजेन्द्र भज मा ज्ञानदायकम् Subhāṣ.-घातः a Śūdra or a man of low caste and profession
(lit. ) rat-catcher or killer.
पाषाणः a kind of mineral.
a loadstone. -फला The plant लघुदन्ती.-भुज्, -भुजः a cat. -विषहा a kind of grass (देवताडवृक्ष, देवतालीलता) considered as a remedy for a rat's bite.
Apte 1890
English
आखुः [आखनतीत्याखुः, आखण्-डु Uṇ. 1. 33] 1 A mouse, rat, mole
अत्तुं वांछति शांभवो गणपतेराखुं क्षुधार्तः फणी Pt. 1. 159.
2 A thief.
3 A hog.
4 A spade.
5 A miser
विभवे सति नैवात्ति न ददाति जुहोति न तमाहुराखुं.
6 The grass Lipeocercis Serrata (देवताड).
Comp.
उत्करः a mole-hill.
उत्थ a. produced from a mouse. (
त्थः) [आखूनामुत्थानं P. III. 2. 4 Vārt.] the rising or appearance of rats, a swarm of rats.
करीषं a mole-hill.
कर्णपर्णिका,
पर्णिका,
कर्णी,
पर्णी the plant Salvinia Cucullata Roxb.
गः,
पत्रः,
रथः,
वाहनः epithets of Gaṇeśa (whose vehicle is a rat)
तमाखुपत्रं राजेंद्र भज माज्ञानदायकं Subhāṣ.
घातः a Śūdra or a man of low caste and profession
(lit.) rat-catcher or killer.
पाषाणः {1} a kind of mineral. {2} a loadstone.
भुज्,
भुजः a cat.
विषहा a kind of grass ( देवताडवृक्ष, देवतालीलता) considered as a remedy for a rat's bite.
Apte Hindi
Hindi
आखुः
पुं*
 - आ-खन्- कु- डिच्च
"मूषिक, चूहा, छछुंदर"
आखुः
पुं*
 - आ-खन्- कु- डिच्च
चोर
आखुः
पुं*
 - आ-खन्- कु- डिच्च
सूअर
आखुः
पुं*
 - आ-खन्- कु- डिच्च
फावड़ा
आखुः
पुं*
 - आ-खन्- कु- डिच्च
कंजूस
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 देवताडः, वेणी, खरा, गरी, जीमूतः, अगरी, खरागरी, गरागरी, देवताडी, आखुविषहा, आखुः, विषजिह्वः, महाच्छदः, कदम्बः, खुज्जाकः, देवताडकः
noun
शाखोपशाखाविहीनः पत्रयुक्तः ओषधिविशेषः।
"देवताडस्य पत्राणि उपयुज्य बृहतीं रज्जूं निर्माति।"
Synonyms:
 अधःचरः, अपहारकः, अपहारिका, अपहारकम्, अवहारः, अवावन्, अवावरी, आखनिकः, आखुः, आमोषी, आमोषि, कपाटघ्नः, कपाटघ्ना, कपाटघ्नम्, कम्बू, कलमः, कवाटघ्नः, कुम्भीरकः, कुसुमालः, खर्परः, चोरः, चौरः, चोरी, चोरकः, चौरी, चौरिका, तः, तक्वान्, तस्करः, तायु, तृपुः, दस्मः, दस्मा, दस्रः, द्रावकः, धनहरः, धनहृत्, धनहृद्, नक्तचारिः, नक्तचारी, नागरकः, परास्कन्दी, परास्कन्दि, परिमोषी, परिमोषिः, पटच्चरः, पाट्टचरः, पुरंदरः, प्रचुरः., प्रचुरपुरुषः, प्रतिरोधकः, प्रतिरोधी, बन्दीकारः, मलिम्लुः, मलिम्लुच्, मल्लीकर, माचलः, मीढुष्तमः, मुमुषिषुः, मुष्कः, मूषकः, मोषः, मोषकः, मोष्टा, रजनीचरः, रात्रिचरः, रात्र्याटः, रिक्वान्, रितक्वान्, रिभ्वान्, रिहायः, रेरिहाणः, लटः, लुण्टाकः, वटरः, वनर्गुः, विलोडकः, विलोप्ता, स्तेनः, स्तैन्यः, स्तायुः, स्तेयकृत्, स्तेयकृद्, स्तेयी, स्तौनः, स्त्येनः, स्त्यैनः, स्रोतस्यः, हरिकः, हर्ता, हारकः, हारीतः
noun
अदत्स्य परधनस्य अपहारकः।
"रक्षकः चोरान् दण्डयति।"
Synonyms:
 मूषकः, मूषिकः, मूषः, आखुः, इन्दुरः, इन्दुरुः, उन्दुरः, उन्दुरु, गिरिः, गिरिका, दीना, विलेशयः, वज्रदन्तः, धान्यारिः, चिक्का, कुन्दुः, कुहनः, कर्वः, काचिघ, तुटुम, दहरः, वृषः, शङ्कुमुखः, सुषिरः, स्तेयी, मुष्मः
noun
जन्तुविशेषः-यः गृहे कृषीक्षेत्रे वा बिले वसति तथा च यः गजाननस्य वाहनम्।
"तेन मूषकाणां हननार्थम् औषधं क्रीतम्।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
आखुः,
पुं,
 (आङ् + खन + कुः ।) मूषिकः । इत्यमरः ॥
(यथा नीतिशतके । “कृत्वाखुविर्वरं स्वयं निप-तितो नक्तं मुखे भोगिनः” ।) शूकरः । चौरः ।इति हेमचन्द्रः ॥
देवताडवृक्षः । इति रत्नमाला ॥
(आखुमांसगुणा यथा, --(“आखोर्मांसं सपदि बहुधा खण्डखण्डीकृतं यत्तैलेपाच्यं द्रवति निरतं यावदेतन्न सम्यक् ।तत्तैलाक्तं वसनमनिशं योनिभागे दधाना, हन्ति ब्रीडाकरभगफलं नात्र सन्देहबुद्धिः” ॥
इति वैद्यकचक्रपाणिसंग्रहः ॥
)