| YouTube Channel

आक्षेपः (AkSepaH)

 
Apte
English
आक्षेपः [ākṣēpḥ], 1 Throwing off, tossing, pulling off, snatching away
अंशुकाक्षेपविलज्जितानाम्
Ku.*
 1.14
withdrawing
वदनमपहरन्तीं तत्कृताक्षेपमीशः
Ku.*
 7.95
movement, shaking
K.*
 13.
Reviling, censure, blame, abuse, reproach, defiant censure
इति ब्रह्मोदिताक्षेपैः स्थानादिन्द्रः प्रचालितः
Bhāg.*
 12.6.22. ˚प्रचण्डतया
U.*
 5.28
विरुद्धमाक्षेपवचस्तितिक्षितम्
Ki.*
 14.25
Bh.*
 2.69.
Drawing together, attraction, diverting
कथारसस्याक्षेपसामर्थ्यम्
K.*
 346, 348 power to interest
Distraction, allurement
विषयाक्षेपपर्यस्तबुद्धेः
Bh.*
 3.47, 23.
Throwing away, giving up.
Applying, laying on, putting in or into (as a colour)
गोरोचनाक्षेपनितान्तगौरैः
Ku.*
 7.17.
Hinting at, reference to, taking to oneself or assuming as the meaning of another word
स्वसिद्धये पराक्षेपः K.
P.*
 2.
An inference.
A deposit.
An objection or doubt.
Convulsion, palpitation.
Sustaining, as a sound.
(In
Rhet.
 ) A figure of speech (cf. Greek paralipsis) in which something really intended to be said is apparently suppressed or denied to convey a particular meaning
आक्षेपः स्वयमुक्तस्य प्रतिषेधो विचारणात् । चन्द्रसंदर्शयात्मानमथवास्ति प्रियामुखम् ॥ Kuval. For fuller definitions and explanations see K.
P.*
 1, S. D.* 714 and Akṣepaprakaraṇa in R. G.
Reach (of an arrow)
सो$यं प्राप्तस्तवाक्षेपम्
Mb.
 * 7.12.6.
Comp.
 -रूपकम् A simile in which the object compared is only hinted at
Kāv.
Apte 1890
English
आक्षेपः 1 Throwing off, tossing, pulling off, snatching away
अशुकाक्षेपविलज्जितानां Ku. 1. 14
withdrawing
Ku. 7. 95
movement, shaking
K. 13.
2 Reviling, censure, blame, abuse, reproach, defiant censure
°प्रचंडत्तया U. 5. 29
विरुद्धमाक्षेपवचरिततिक्षितं Ki. 14. 25
Bh. 2. 69.
3 Drawing together, attraction, diverting
कथारसस्याक्षेपसामंर्थ्यं K. 346, 348 power to interest.
4 Distraction, allurement
विषयाक्षेपपर्यस्तबुद्धेः Bh. 3. 47, 23.
5 Throwing away, giving up.
6 Applying, laying on, putting in or into (as a colour)
गोरोचनाक्षेपनितांतगौरैः Ku. 7. 17.
7 Hinting at, reference to, taking to oneself or assuming (as the meaning of another word)
स्वसिद्धये पराक्षेपः K. P. 2.
8 An inference.
9 A deposit.
10 An objection or doubt.
11 Convulsion, palpitation.
12 Sustaining, as a sound.
13 (In Rhet.) A figure of speech (cf. Greek paralipsis) in which something really intended to be said is apparently suppressed or denied to convey a particular meaning
आक्षेपः स्वयमुक्तस्य प्रतिषेधो विचारणात् । चंद्र संदर्शयात्मानमथवास्ति प्रियामुखम् ॥ Kuval. For fuller definitions and explanations see K. P. 10, S. D. 714 and Ākṣepaprakaraṇa in R. G.
Hindi
Hindi
(मीटर) आक्षेप्त के विरोध,
Apte Hindi
Hindi
आक्षेपः
पुं*
 - आ-क्षिप्-घञ्
"दूर फेंकना, उछालना, खींचकर दूर करना, छीन लेना"
आक्षेपः
पुं*
 - आ-क्षिप्-घञ्
"भर्त्सना, झिड़कना, कलंक लगाना, अपशब्द कहना, अवज्ञापूर्ण निन्दा"
आक्षेपः
पुं*
 - आ-क्षिप्-घञ्
"मन की उचाट, मन का खींचाव"
आक्षेपः
पुं*
 - आ-क्षिप्-घञ्
"प्रयुक्त करना, लगाना, भरना"
आक्षेपः
पुं*
 - आ-क्षिप्-घञ्
"संकेत करना, मान लेना, समझ लेना"
आक्षेपः
पुं*
 - आ-क्षिप्-घञ्
अनुमान
आक्षेपः
पुं*
 - आ-क्षिप्-घञ्
धरोहर
आक्षेपः
पुं*
 - आ-क्षिप्-घञ्
आपत्ति या संदेह
आक्षेपः
पुं*
 - आ-क्षिप्-घञ्
(सा*शा* में) एक अलंकार जिसमें विवक्षित वस्तु को एक विशेष अर्थ जतलाने के लिए प्रकटतः दबा दिया जाय या निषिद्ध कर दिया जाय
आक्षेपः
पुं*
 - आ+ क्षिप्+ घञ्
"परास, पहुँच"
E Bharati Sampat
Sanskrit
(पुं) आ+क्षिप्(प्रेरणे)+घञ् । ‘भावे’ ३.३.१८। १.भर्त्सनम् । २.क्षेपणम् । ३.आकृष्टिः, आकर्षणम् । ‘वदनमपहरन्तीं तत्कृताक्षेपमीशः’ कुमा०७.२५। ४.तिरस्कारः। ‘विरुद्धमाक्षेप वचस्तितिक्षितम्’ किरा०५४.२५। ५.अपवादः। ६.निक्षेपः, निधिः। ७.स्थापनम्, अङ्कनम्, निवेशनम् । ‘गोरोचनाक्षेपनितान्तगौरे’ कुमा०७.१७। ८.अनुमानम् । ‘गोमानय’ इत्यत्र गोत्वकर्मकानयनम् । ९.अर्थापत्तिप्रमाणेन कल्पनम् । १०.अर्थालङ्कारभेदः। ‘आक्षेपस्स्वयमुक्तस्य प्रतिषेधो विचारणात्’ चन्द्रा०।
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 आक्षेपणम्, आक्षेपः, अपक्षेपणम्, विक्षेपणम्, प्रक्षेपणम्, क्षेपणम्, विसर्जनम्, संक्षेपणम्, क्षिप्तिः, मुक्तिः, संक्षिप्तिः, प्रक्षेपः, आवापः, विसर्गः, संरोधः, संक्षेपः, विनिक्षेपः, विक्षेपः, प्रासः, समीरणम्, प्रथनम्, प्रपातनम्, प्रहरणम्, अस्र, किरत्, क्षिप, निवापिन्, तस्, कीर्णिः, क्षिपा, टेपनम्, आवपनम्, आक्षेपणम्, असनम्, उदीरणम्, प्रासनम्, डङ्गरः, क्षेपः
noun
केषाञ्चन वस्तूनां क्षेपणक्रिया।
"अमीषां वस्तूनाम् आक्षेपणम् आवश्यकम्।"
Synonyms:
 निन्दा, निन्दावाक्यम्, आक्षेपः, अधिक्षेपः, निर्भर्त्सना, दुरुक्तिः, अपवादः, परिवादः, गर्हा, दुष्कृतिः, निन्दनम्, अवर्णः, निर्व्वादः, परीवादः, उपक्रोशः, जुगुभा, कुत्सा, गर्हणम्, जुगुभनम्, कुत्सनम्, अपक्रोशः, भर्त्सनम्, अववादः, धिक्क्रिया, गर्हणा
noun
कस्यापि वास्तविकं कल्पितं वा दोषकथनम्।
"अस्माभिः कस्यापि निन्दा न कर्तव्या।"
Synonyms:
 आक्षेपः, अपवादः, परिवादः, अभिशंसनम्, अभिशापः, पिशुनवाक्यम्, कलङ्कः, अकीर्तिकरणम्, अयशस्करणम्, अकीर्तिः
noun
दोषारोपणम्।
"अविचार्य कस्यापि शीलस्य आक्षेपः अयोग्यः।/ विरुद्धमाक्षेपवचस्तितिक्षितम्।"
Tamil
Tamil
ஆக்ஷேப: : எறிதல், வசீகரித்தல், ஆக்ஷேபித்தல், தூஷித்தல், நிந்தித்தல், சந்தேஹம், சங்கேதம், யூகம், அனுமானம், மறுப்பு, எதிர்ப்பு.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
आक्षेपः,
पुं,
 (आङ् + क्षिप् + घञ् ।) अपवादः ।इत्यमरः ॥
भर्त्सनं । (यथा -- नीतिशतके । ४२ ॥
‘क्षान्त्येवाक्षेपरुक्षाक्षरमुखरमुखान्दुर्मुखान्दूषयन्तःसन्तः साश्चर्य्यचर्य्याजगति बहुमता कस्यनाभ्यर्थनीयाः’आकर्षणं ।(“नवपरिणयलज्जाभूषणां तत्र गौरीं ।वदनमपहरन्तीं तत्कृताक्षेपमीशः” ॥
इति कुमारे । ७ । ९५ । विन्यासः । स्थापनं ।“कर्णार्पितो लोध्रकषायरूक्षेगोरोचनाक्षेपनितान्तगौरे ।तस्याः कपोले परभागलाभात्” ।इति कुमारे । ७ । १७ अपहरणं । यथा, --“यत्रांशुकाक्षेपविलज्जितानां” । १ । १४ कुमारे ।उपस्थितिः । यथा साहित्यदर्पणम् ।“मुख्यार्थस्येतराक्षेपो वाक्यार्थेऽन्वयसिद्धये” ।इति ।) काव्यालङ्कारः । इति मेदिनी ॥
(अल-ङ्कारप्रकरणे विशेषो द्रष्टव्यः ।)