| YouTube Channel

असिः (asiH)

 
Apte
English
असिः [asiḥ], [अस्यते क्षिप्यते
अस्-इन्
Uṇ.*
 4.139]
A sword
A knife used for killing animals.
[अस्यति सेवनेन पापानि]
N.
 of a river to the south of Benares.
Breath (श्वास). -सि
ind.
 The 2nd
pers.
sing.
 of the present of अस् to be, used as an indeclinable in the sense of 'त्वम्' thou
as in कृतवानसि विप्रियं न मे
Ku.*
 4.7 (where however असि may be taken as a verb).
Comp.
 -असिind. sword against sword. -गण्डः a small pillow for the cheeks
(असिः क्षिप्तो गण्डो यत्र Tv.). -चार्य exercise or practice of arms
Mb.
 * 1. -जीविन्
a.
 one who earns his livelihood by means of swords, a soldier fighting for wages. -दंष्ट्रः, दंष्ट्रकः the marine monster makara or crocodile (painted on the banner of Kāmadeva).-दन्तः a crocodile. -धारा the edge of a sword
सुरगज इवं दन्तैर्भग्नदैत्यासिधारैः
R.*
 1.86, 41. -धाराव्रतम् [असिधारायां स्थितिरिव दुष्करं व्रतम्]
(according to some) the vow of standing on the edge of a sword
(according to others) the vow of keeping constant company with a young wife and yet steadily resisting the temptation of sexual intercourse with her
यत्रैकशयनस्थापि प्रमदा नोपभुज्यते । असिधाराव्रतं नाम वदन्ति मुनिपुंगवाः ॥ or शयने मध्ये खड्गं विधाय स्त्रीपुंसौ यत्र ब्रह्मचर्येण स्वपतस्तत्
or युवा युवत्या सार्धं यन्मुग्धभर्तृवदाचरेत् । अन्तर्निवृत्तसङ्गः स्यादसिधाराव्रतं हि तत् Yādava.
(hence
fig.
 ) any hopelssly difficult task
सतां केनोद्दिष्टं विषममसिधाराव्रतमिदम्
Bh.*
 2.28, 64
असिधारा- व्रतमिदं यदरिणा सह संवासः
Pt.*
 3. -धावः, -धावकः an armourer, furbisher. वाद्यविद्याविदग्धाश्च लुब्धकाश्चासिधावकाः । Śiva. B.31.21. -धेनुः, -धेनुका [असिर्धेनुरिव यस्याः वा कप् or असेर्धेनुका (धेनुशब्देन स्त्रीवाचकत्वं संदृश्यते)] a knife
Vikr.4.69
cf.
 स्याच्छस्त्री चासिपुत्री च च्छुरिका चासिधेनुका ।
Ak.*
 2.8.92. -पत्र
a.
 having sword-shaped leaves
जातं तमात्मन्यसिपत्रवृक्षम्
R.*
 14.48.
(त्रः) the sugar-cane.
a kind of tree which grows in the lower world. (Mar. त्रिधारी निवडुंग.)
a hell paved with swords.
(त्रम्) the blade of a sword.
a sheath, a scabbard. ˚वनम् a hell where the trees have leaves as sharp as swords. असिपत्रवनं चैव निशितं क्षुरसंवृतम् (ददर्श)
Mb.
 * 18.2. 23
असिपत्रवनं चैव लोहदारकमेव च ।
Ms.*
 4.9
पत्रकः a sugar-cane.
white दर्भ grass,
Bhāg.*
 5.26.7.-पथः, -थम् the course of the breath. -पुच्छः, -पुच्छकः the Gangetic porpoise
see शिशुमार. -पुत्रिका, -पुत्री a knife (असेः पुत्रीव). -मेदः [असिरिव तीक्ष्णो मेदो निर्यासो यस्य] the fetid Khadira. (विट्खदिर
Mar.
 शेण्याखैर). -लता the blade of a sword
ददृशुरुल्लसितासिलतासिताः
Śi.*
 6.51.-हत्य
a.
 to be killed with a sword. (-त्यम्) fighting with knives or swords. -हस्तः killing by right hand sword
(असिहस्तो दक्षिणबाहुविभ्रान्तच्छेदः । इति नीलकण़्ठटीका)
असिहस्तापहस्ताभ्यां तेषां गात्राण्यकृन्तत
Mb.
 * 6.9.45. -हेतिः [असिर्हेतिः साधनमस्य] a swordsman.
Apte 1890
English
असिः [अस्यते क्षिप्यते
अस्-इन् Uṇ. 4. 139] 1 A sword.
2 A knife used for killing animals.
3 [अस्यति सेवनेन पापानि] N. of a river to the south of Benares.
4 Breath (श्वास).
सि ind. The 2nd pers. sing. of the Present of अस् to be, used as an indeclinable in the sense of ‘त्वम्’ thou
as in कृतवानसि विप्रियं न मे Ku. 4. 7 (where however असि may be taken as a verb).
Comp.
असि ind. sword against sword.
गंडः a small pillow for the cheeks
(असिः क्षिप्तो गंडो यत्र Tv.).
जीविन् a. one who earns his livelihood by means of swords, a soldier fighting for wages.
दंष्ट्रः,
दंष्ट्रकः the marine monster makara or crocodile (painted on the banner of Kāmadeva).
दंतः a crocodile.
धारा the edge of a sword
सुरगज इव दंतैर्भग्नदैत्यासिधारैः R. 10. 86, 41.
धाराव्रतं [असिधारायां स्थितिरिव दुष्करं व्रतं] {1} (according to some) the vow of standing on the edge of a sword
(according to others) the vow of keeping constant company with a young wife and yet steadily resisting the temptation of sexual intercourse with her
यत्रैकशयनस्थापि प्रमदा नोपभुज्यते । असिधाराव्रतं नाम वदंति मुनिपुंगवाः ॥ or शयने मध्ये खड्गं विधाय स्त्रीपुंसौ यत्र ब्रह्मचर्येण स्वपतस्तत्
or युवा युवत्या सार्धं यन्मुग्धभर्तृवदाचरेत् । अंतर्निवृत्तसंगः स्यादसिधाराव्रतं हि तत् Yādava. {2} (hence fig.) any hopelessly difficult task
सतां केनोद्दिष्टं विषममसिधाराव्रतमिदं Bh. 2. 28, 64
असिधाराव्रतमिदं यदरिणासह संवासः Pt. 3.
धावः,
धावकः an armourer, furbisher.
धेनुः,
धेनुका [असिर्धेनुरिव यस्याः वा कप्] a knife
Vikr. 4. 69.
पत्र a. having sword-shaped leaves
जातं तमात्मन्यसिपत्रवृक्षं R. 14. 48. (
त्रः) {1} the sugar-cane. {2} a kind of tree which grows in the lower world. {3} a hell paved with swords. (
त्रं) {1} the blade of a sword. {2} a sheath, a scabbard. °वनं a hell where the trees have leaves as sharp as swords.
पत्रकः a sugar-cane.
पथः,
थं the course of the breath.
पुच्छः,
पुच्छकः the Gangetic porpoise.
पुत्रिका,
पुत्री a knife (असेः पुत्रीव).
मेदः [असिरिव तीक्ष्णो मेदो निर्यासो यस्य] the fetid Khadira (विट्खदिर).
हत्य a. to be killed with a sword. (
त्यं) fighting with knives or swords.
हेतिः [असिर्हेतिः साधनमस्य] a swordsman.
Apte Hindi
Hindi
असिः
पुं*
 - अस्+इन्
तलवार
असिः
पुं*
 - अस्+इन्
पशुओं की हत्या करने वाला चाकू
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 खड्गः, असिः, कृपाणः, चन्द्रहासः, कौक्षेयकः, मण्डलाग्रः, करबालः, करपालः, निस्त्रिंशः, शिरिः, विशसनः, तीक्ष्णधारः, दुरासदः, श्रीगर्भः, विजयः, धर्मपालः, कौक्षेयः, तरवारिः, तवराजः, शस्त्रः, रिष्टिः, ऋष्टिः, पारेरकः
noun
शस्त्रविशेषः।
"खड्गस्य युद्धे राज्ञी लक्ष्मी निपुणा आसीत्।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
असिः,
स्त्री,
 (अस्यते अवगाहनेन पापानि दूरी-करोति या । अस + इन् ।) नदीविशेषः । साच काशीदक्षिणदिक्स्थिता । यथा ।“तस्मात् विश्वेश्वराज्ञैव काशीवासेऽत्र कारणं ।असिश्च वरणा यत्र क्षेत्ररक्षाकृतौ कृते ॥
वाराणसीति विख्याता तदारभ्य महामुने ।असेश्च वरणायाश्च सङ्गमं प्राप्य काशिका ॥
वाराणसीह करुणामयदिव्यमूर्त्ते-रुत्सृ ज्य यत्र तु तनुं तनुभृत् सुखेन ।विश्वेशदृङ्महसि यत् सहसा प्रविश्यरूपेण तां वितनुता पदवीं दधाति ॥
जातो मृतो बहुषु तीर्थवरेषु ये त्वंजन्तोर्न जातु भवशान्तिरभून्निमज्य ।वाराणसीति गदतीह मृतोऽमृतत्वंप्राप्याधुना मम बलात् स्मरशासनः स्यात्” ॥
इति काशीखण्डे ३० अध्यायः ॥
असिः,
पुं,
 (असतीति । अस दीप्तौ इनि ।) अस्त्र-भेदः । खाँडा तरवाल इत्यादि भाषा । तत्प-र्य्यायः । खड्गः २ निस्त्रिंशः ३ चन्द्रहासः ४रिष्टिः ५ कौक्षेयकः ६ मण्डलाग्रः ७ करपालः८ कृपाणः ९ इत्यमरः ॥
प्रबालकः १० भद्रात्मजः११ रिष्टः १२ ऋष्टिः १३ धाराविषः १४ कौक्षेयः१५ तरवारिः १६ तरवाजः १७ कृपाणकः १८करवालः १९ कृपाणी २० शस्त्रः २१ । इतिशब्दरत्नावली ॥
विषसनः २२ । इति त्रिकांण्ड-शेषः ॥
(“पर्णशालामथ क्षिप्रं विकृष्टासिः प्रविश्य सः ।वैरूप्यपौनरुक्तेन भीषणां तामयोजयत्” ॥
इति रघवंशे १२ । ४० ॥
“स्यन्दनाश्वैः समे युध्येदनूपे नौद्विपैस्तथा ।वृक्षगुल्मावृते चापैरसिचर्म्मायुधैः स्थले ॥
”इति मनौ ७ । १९२ ॥
) तस्य स्तुतिर्यथा ।“असिर्व्विषसनः खड्गस्तीक्ष्णधारो दुरासदः ।श्रीगर्भो विजयश्चैव धर्म्मपालो नमोऽस्तु ते ॥
इत्यष्टौ तव नामानि स्वयमुक्तानि वेधसा ।नक्षत्रं कृत्तिका ते तु गुरुर्देवो महेश्वरः ॥
हिरण्यञ्च शरीरन्ते धाता देवो जनार्द्दनः ।पिता पितामहो देवस्त्वं मां पालय सर्व्वदा ॥
नीलजीमूतसङ्काशस्तीक्ष्णदंष्ट्रः कृशोदरः ।भावशुद्धोऽमर्षणश्च अतितेजास्तथैव च ॥
इयं येन धृता क्षौणी हतश्च महिषासुरः ।तीक्ष्णधाराय शुद्धाय तस्मै खड्गाय ते नमः” ॥
इति वृहन्नन्दिकेश्वरपुराणीयदुर्गोत्सवपद्धतिधृत-वाराहीतन्त्रं ॥