अश्वतर (azvatara)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 अश्वतर mfn.
   (-रः-रा-रं) Swift,  speedy.
	 mf.  (-रः-री) A mule.
	 m.
  (-रः)
	 1. One
of the chiefs of the Nagas or serpent race,  inhabiting the regions
under the earth.
	 2. A Gandharba or celestial quirister.
	 3. A male
calf. 
 E.
  अश्व and तर from तॄ to pass,  to go,  affix अप्
 or ष्टरच् diminu-
tive aff.
  

Capeller Eng

English

 अश्वतर॑ m.
  ई॑ mule.

Yates

English

 अश्व-तर (रः) 1.
m.
  A chief of the
serpent race
 a mule.
a. Swift.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

 
   अश्वतर  azvatara  f.
   better mare  [ compared to another ]  
   अश्वतर  azvatara  f.
   she-mule   
   अश्वतर  azvatara  m.
   male calf  
   अश्वतर  azvatara  m.
   better horse  [ compared to another ]   
   अश्वतर  azvatara  m.
   mule     
            

Wilson

English

 अश्वतर
mfn.
   (-रः-रा-रं) Swift,  speedy.
mf.  (-रः-री) A mule.
m.
  (-रः)
1 One of the chiefs of the Nāgas or serpent race,  inhabiting the regions
under the earth.
2 A Gandharba or celestial quirister.
3 A male calf. 
E.
  अश्व and तर from तृ to pass,  to go,  affix अप्
 or ष्टरच्
diminutive aff.
  

Apte

English

अश्वतर [aśvatara],  a.
  Swift,  speedy. -रः [तनुः अश्वः,  अश्व तनुत्वे ष्टरच्,  P.
 V.*
  3.91]

A mule
 Av.*
  4.4.8.

One of the chiefs of the Nāgas or serpent-race inhabiting the lower regions.

A male calf. 

A class of Gandharvas. cf.
   अश्वतरः सुरवाजिनोः...। Nm.  -री A mule
 व्यजायन्त खरा गोषु करभा$श्वतरीषु च Mb.
 *  16.2.9
 उदरस्य समुत्थाने स्वगर्भो$श्वतरीभिव Rām. 
 Pt.*
  2.32
 Chāṇ. 19. [cf.   Pers. aster.]. Comp.
   -रथ A chariot drawn by a she-mule. Ait. Br.

Apte 1890

English

 अश्वतर a. Swift,  speedy. 
रः [तनुः अश्वः,  अश्व तनुत्वे ष्टरच्,  P. V. 3. 91] 1 A mule. 
2 One of the chiefs of the Nāgas or serpent-race inhabiting the lower regions. 
3 A male calf. 
4 A class of Gandharvas. 
री A mule
 उदरस्य समुत्थाने स्वगर्भोऽ श्वतरीमिव Rām.
 Pt. 2. 32
 Chāṇ. 19. [cf. Pers. aster]. 

Monier Williams Cologne

English

 अश्व—तर॑ a See below s.v.
 

 अश्वतर॑ b m.
  (Pāṇ.  v,  3,  91) a mule,  AV.
   iv,  4,  8
 ŚBr.
   &c.
  

 (compar.  of अश्व) a better horse,  Pat.
 

 a male calf,  L.
 

 one of the chiefs of the Nāgas,  MBh.
  
 Hariv.
  &c.
  

 N.
  of a Gandharva,  L.
 

Monier Williams 1872

English

 अश्वतर,  अस्,  आ,  अम्,  swift,  speedy
 (अस्,  ई),  m.
f. a mule
 (अस्),  m. a male calf
 N. of a Gandharva
one of the chiefs of the Nāgas or serpent-race,  inha-
biting the regions under the earth.

Benfey

English

 अश्वतर अश्व + तर।
 I. m.
 
 1. A
mule,  Rām.  2,  91,  53.
 2. One of the
chiefs of the Nāgas or serpent race, 
MBh. 1,  1555.
 II. f.
  तरी।
 1. A female
mule.
 2. Probably the name of a kind
of serpent,  which,  according to a
popular opinion,  used to die when preg-
nant with or bringing forth young, 
Rām.  3,  49,  49.

Apte Hindi

Hindi

अश्वतरः
पुं*
  - अश्व+ष्टरच्
खच्चर

Shabdartha Kaustubha

Kannada

अश्वतर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹೇಸರಗತ್ತೆ /ಕತ್ತೆ ಮತ್ತು ಕುದುರೆಗಳಿಂದ ಜನಿಸಿದ ಮಿಶ್ರಜಾತಿಯ ಪ್ರಾಣಿ
निष्पत्तिः - > तनुत्वे "ष्टरच्" (५-३-९१)
व्युत्पत्तिः - > तनुः न्यूनः अश्वः
अश्वतर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ಸರ್ಪ

L R Vaidya

English

 aSva-tara {% m. (fem. री) %} a mule.

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 अश्वतर m. ° = तरुणो ऽस्वः,  young horse,  Harṣac. 30,  4.

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
वेसरोऽश्वतरो वेगसरश्चाथ क्रमेलकः ।
कुलनाशः शिशुनामा शलो भोलिर्मरुप्रियः ॥ १२५३ ॥
मयो महाङ्गो वासन्तो द्विककुद्दुर्गलङ्घनः ।
भूतघ्न उष्ट्रो दाशेरो रवणः कण्टकासनः ॥ १२५४ ॥
दीर्घग्रीवः केलिकीर्णः करभस्तु त्रिहायणः ।
-wordlist-
 
वेसर (पुं),  अश्वतर (पुं),  वेगसर (पुं),  क्रमेलक (पुं),  कुलनाश (पुं),  शिशुनामन् (पुं),  शल (पुं),  भोलि (पुं),  मरुप्रिय (पुं),  मय (पुं),  महाङ्ग (पुं),  वासन्त (पुं),  द्विककुद् (पुं),  दुर्गलङ्घन (पुं),  भूतघ्न (पुं),  उष्ट्र (पुं),  दासेर (पुं),  रवण (पुं),  कण्टकाशन (पुं),  दीर्घग्रीव (पुं),  केलिकीर्ण (पुं),  करभ (पुं)

--source--
 
अथ कम्बलाश्वतरधृतराष्ट्रबलाहकाः ।
इत्यादयोऽपरे नागास्तत्तत्कुलसमुद्भवाः ॥ १३११ ॥
-wordlist-
 
कम्बल (पुं),  अश्वतर (पुं),  धृतराष्ट्र (पुं),  बलाहक (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

वेसर
वेसर,  अश्वतर
शिविका याप्ययानं स्याद्वेसरोऽश्वतरो मतः ।
verse 2.1.1.450
page 0052

Mahabharata

English

Aśvatara^1,  in the Mhbhr. only appearing in the compound Kambalāºau (the “Horsecloth” and the “Mule”): a pair of Serpents: I,  35,  1555 (Sarpanāmak.) (sons of Kadrū and Kaśyapa)
 II,  9,  361 (Varuṇa sabhā-v.) (dwelling in the palace of Varuṇa)
 V,  103,  3625 (Mātalīyop.) (dwelling in Bhogavatī).

Aśvatara^2,  a tīrtha: III,  85,  8219 (Prayāga) (the vedi of Prajāpati).

पुराणम्

English

अश्वतर / AŚVATARA. A serpent. A sacred pond built in prayāga also carries this name. (Śloka 76,  Chapter 55,  Vana Parva and Śloka 10,  Chapter 35,  Ādi Parva,  M.B.).

Vedic Reference

English

 Aśva-tara,  Aśva-tarī are respectively the masculine and
feminine name of ‘mule.’ These animals are mentioned
frequently from the Atharvaveda^1 onwards. They were known
not to be fruitful, ^2 and were probably considered inferior to
horses, ^3 but a mule-car was quite common.^4
1) iv. 4,  8
 viii. 8,  22
 Aitareya
Brāhmaṇa,  iii. 47
 iv. 9
 Śatapatha
Brāhmaṇa,  xii. 4,  1,  10,  etc.
 Jaiminīya
Upaniṣad Brāhmaṇa,  i. 4,  4.
2) Taittirīya Saṃhitā,  vii. 1,  1,  2. 3.
Cf. Adbhuta Brāhmaṇa in Indische
Studien,  1,  40.
3) As were asses,  Taittirīya Saṃhitā, 
v. 1,  2,  2
 Satapatha Brāhmaṇa,  vi. 4, 
4,  7.
4) Aitareya Brāhmaṇa,  iv. 9
 Chān-
dogya Upaniṣad,  iv. 2,  1 (in both pas-
sages aśvatarī-ratha). Cf. Oertel,  Trans-
actions of the Connecticut Academy of Arts
and Sciences,  15,  175.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 अश्वतरः,  पुं,
   स्त्री,
   (तनुरश्वः । वत्सोक्षाश्वर्षभेभ्यश्चतनुत्व इति ष्टरच् । अश्वेनाश्वायामुत्कन्नोऽश्वः ।अश्वत्वं च जातिः । तत्सहचरितस्योक्तधर्म्मस्यतनुत्वं अन्यपितृकत्वात् ।) अश्वायां गर्द्दभेनजातः पशुविशेषः । इति स्मृतिः । खचर इतिभाषा । ॥
(“हयानश्वतरानुष्ट्रांस्तथैव सुरभेः सुतान्” ।इति रामायणे ॥
“सकृद्दुष्टं हि यो मित्रं पुनः सन्धातुमिच्छति ।स मृत्युमुपगृह्णाति गर्भादश्वतरो यथा” ॥
इति पञ्चतन्त्रे ॥
)

 अश्वतरः,  पुं,
   वेगसरः । नागराजविशेषः । इतिमेदिनीं ॥
(“कम्बलाश्वतरौ चापि नागकालीयकस्तथा” ।“ऐरावतो महापद्मः कम्बलाश्वतरावुभौ” ॥
इति च महाभारते ॥
) गन्धर्व्वविशेषः । पुंवत्सः ।इति धरणिः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 अश्वतर पु०
  तनुरश्वः अश्व + तनुत्वे ष्टरच् । अश्वायामश्वेनोत्प-न्नत्वेऽश्वत्वं तस्य तनुत्वञ्चान्यपितृकत्वे । १ गर्द्दभेनाश्वायामुत्पन्ने १ खचरेऽश्वविशेषे” २ सर्पभेदे च । जातित्वेन स्त्रिया-मुभयत्र ङीप् । “जानश्रुतिः पौत्रायणः षट् शतानि गवांनिष्कमश्वतरीरथः” इति छा० उ० । दण्डेनोपपनतंशत्रुमनुगृह्णाति योनरः । स मृत्युमुपगृह्णीयाद्गर्भमश्वतरीयथा” मनुः । “बहुत्वान्नामधेयानि पन्नगानां तपोधन!न कीर्त्तयिष्ये सर्वेषां प्राधान्येन तु मे शृणु । शेषः प्रथमतो-जातो वासुकिस्तदनन्तरम्” इत्युपक्रम्य “कम्बलाश्वतरौ चापिनागःकालीयकस्तथा” भा० आ० प० । अयञ्च वरुणलोके-स्थितः” भा० स० प० वरुणसभावर्णने “कम्बलाश्वतरौनागौधृतराष्ट्रवलाहकौ” ३ गन्धर्वभेदे । “तद्यथैवादोधाव-यतोऽश्वो वा अश्वतरो वा गदायेत” शत० ब्रा० ।

Burnouf

French

 अश्वतर अश्वतर m.
  (तॄ) mulet. -- F. अश्वतरा
mule.

Stchoupak

French

 अश्वतर-
 m.
  mulet 
 n.
  d'un Nāga 
 d'un astre 
 -ई- f.
  mule.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.