अवयव (avayava)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
English अवयव avayava component [ computer ]
घटक ghaTaka component [ computer ]
{ कुत् } { kut } verb spread [ manifests only as a component ]
धातु dhAtu component
एकान्त ekAnta component
अङ्ग aGga component
धातु dhAtu component part
अङ्ग aGga component part
सेनाङ्ग senAGga component part of an army
सकल sakala possessing all its component parts
अवयवार्थ avayavArtha meaning of the component parts of a word
दुराग्रह durAgraha separation of the component parts of a compound
अवग्रह avagraha separation of the component parts of a compound
अयुग्धातु ayugdhAtu having an odd number of elements or component parts
सावग्रह sAvagraha being separated into its component parts or analyzed
पादवृत्त pAdavRtta component elements of a verse i.e. the long and short syllable
अवयव avayava component [ computer ]
अवयव avayava part
अवयव avayava subdivision
अवयव avayava member
अवयव avayava limb
अवयव avayava portion
Wilson
EnglishApte
Englishअवयवः [avayavḥ], [अवयूयते कार्यद्रव्येण संबध्यते, अव-यु-कर्मणि-अप्]
limb (of the body)
मुखावयवलूनां ताम् 12.43, 45, 51
a member (in general)
कस्मिंश्चिदपि जीवति नन्दान्व- यावयेव 1.
A part, portion (as of a whole)
पदे न वर्णा विद्यन्ते वर्णेष्ववयवा न च Bhartṛi
द्रव्याणां केनचिदवयवेन 61
क्तेनाहोरात्रावयवाः II.1.45
II.1.46.
A member or a component part of a logical argument or syllogism, (these are five: प्रतिज्ञा, हेतु, उदाहरण, उपनय and निगमन).
The body.
A component, constituent, ingredient (in general), as of a compound
A means (साधन, उपकरण). -अर्थः The meaning of the component parts of a word. -प्रसिद्धिः Denotation of the parts, etymological signification, न चावयवप्रसिद्धया समुदायप्रसिद्धिर्बाध्यते इत्युक्तम् । ŚB. of MS.* 6.8.41.
Apte 1890
Englishअवयवः [अवयूयते कार्यद्रव्येण संबध्यते, अव-यु-कर्मणि-अप्] 1 A limb (of the body)
मुखावयवलूनां तां R. 12. 43, Amaru. 40, 46
a member (in general)
कस्मिंश्चिदपि जीवति नंदान्वयावयवे Mu. 1.
2 A part, portion (as of a whole)
पदे न वर्णा विद्यंते वर्णेष्ववयवा न च Bhartṛ.
द्रव्याणां केनचिदवयवेन Dk. 61
क्तेनाहोरात्रावयवाः P. II. 1. 45
I. 1. 46.
3 A member or a component part of a logical argument or syllogism. (These are five:
प्रतिज्ञा, हेतु, उदाहरण, उपनय and निगमन).
4 The body.
5 A component, constituent, ingredient (in general), as of a compound &c.
6 A means (साधन, उपकरण).
Comp.
अर्थः the meaning of the component parts of a word.
Monier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
EnglishMacdonell
EnglishHindi
Hindiभाग
Apte Hindi
Hindiअवयवः
- अव+यु+अच्
"अंग, सदस्य"
अवयवः
- अव+यु+अच्
"भाग, अंश"
अवयवः
- अव+यु+अच्
तर्कसंगत युक्ति या अनुमान का घटक या अंग
अवयवः
- अव+यु+अच्
शरीर
अवयवः
- अव+यु+अच्
"घटक, संविधायी, उपादान"
Shabdartha Kaustubha
Kannadaअवयव
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶರೀರದ ಒಂದುಅಂಗ /ಕೈ ಕಾಲು ಮುಂತಾದುದು
निष्पत्तिः - > अव + यु (मिश्रणेऽमिश्रणे) - "अच्" (३-१-१३४) । "अप्" (३-३-५७) वा ।
व्युत्पत्तिः - > अव यौति
प्रयोगाः - > "मुखावयवलूनां तां नैरृता यत्पुरो दधुः"
उल्लेखाः - > रघु० १२-४३
अवयव
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ಭಾಗ /ವಸ್ತುವಿನ ಒಂದು ಭಾಗ
अवयव
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತಾರ್ಕಿಕರ ನ್ಯಾಯಾಂಗ
अवयव
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಉಪಾಯ /ಸಾಧನ /ಉಪಕರಣ
अवयव
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರತಿಜ್ಞಾದಿ ೫ ಅವಯವಗಳ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ಒಂದು ಗ್ರಂಥ
L R Vaidya
EnglishAnekartha-Dvani-Manjari
Sanskritकला
स्त्री
कला, सौध, अवयव, विज्ञान, गमन
सौधावयवविज्ञानगमनेषु कला मता ।
verse 2.1.1.45
page 0010
Aufrecht Catalogus Catalogorum
Englishअवयव ny. Hz. 1351.
--Avayavaṭippanī on Gaṅgeśa's chapter Avayava (Bibl.
Ind. p. 686) by Kaṇāda Tarkavāgīśabhaṭṭācārya. CS 3,
335 (inc.). 582. Hpr. 1, 14.
--C. by Gadādhara. CS 3, 243 (inc.). 246 (inc.). 260.
286 (inc.). 305 (fr.). 322 (inc.). 519 (inc.). Hz. 826.
928. 1248. 1372. IO. No. 1894.
CC. by Kṛṣṇambhaṭṭa. Hz. 996. 1238.
--C. by Jagadīśa. CS 3, 253. 259 (inc.). 323.
Abhyankara Grammar
Englishअवयव member or portion, as oppo- sed to the total or collection (समुदाय) which is called अवयविन्
cf. अवयवप्रसिद्धेः समुदायप्रसिद्धिर्बलीयसी Par.Śek. Pari. 98. The conventional sense is more powerful than the deriva- tive sense.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
GermanSanskrit Tibetan
Tibetangrub pa'i mtha'
१) अवयव २) सिद्धान्त
cha tsam
१) अंशáवयव २) अवयव ३) लेश
cha shas
१) अंश २) अवयव ३) कला ४) कोटि ५) भाग ६) सिद्धान्त
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritएकदेशे प्रतीकाङ्गावयवापघना अपि ।
प्रतीक (पुं), अङ्ग (क्ली), अवयव (पुं), अपघन (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskritप्रतीक
प्रतीक, अवयव, अपघन, अङ्ग, एकदेश
आहुः प्रतीकमवयवमपघनमङ्गं तथैकदेशं च ।
verse 4.1.1.744
page 0085
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritअवयवः, (अवयौति इति यु मिश्रणे + पचाद्यच् ।)अङ्गं । इत्यमरः ॥
(“स्वैरेवावयवैः प्रियस्य विशतस्तन्व्या कृतं मङ्गलं” ।इति अमरुशतके । उपकरणं । अंशः । एकदेशः ।“तेषामवयवान् सूक्ष्मान् षण्णामप्यमितौजसां” ।इति मनुसंहितायां । न्यायमते आरम्भकद्रव्यञ्च, तत् उपादानकारणतया च व्यवह्रियते यदुक्तं, --“अनित्या तु तदन्या स्यात् सैवावयवयोगिनी” ।इति भाषापरिच्छेदे । प्रतिज्ञाहेतूदाहरणोप-नयनिगमान्यनुमानावयवाश्च ।)
वाचस्पत्यम्
Sanskritअवयव अवयूयते कार्य्यद्रव्येण संबध्यते अव + यु--कर्मणिअप । १ द्रव्यारम्भकेद्रव्ये “यथा परमाणुः द्व्यणुकं द्व्यणु-कस्त्रसरेणुमारभते इत्यादिक्रमेण अन्त्यावयविपर्य्यन्तानि स-र्व्वाणि द्रव्याष्णि स्वाश्रिततया अवयविद्रव्यान्तरमारभन्ते“द्रव्याणि द्रव्यान्तरमारभन्ते गुणाश्च गुणान्तरम्” वै० सू०उक्तेः । अन्त्यावयविविभुद्रव्याणि विहाय द्रव्याणां सजाती-यद्रव्यान्तरारम्भकत्वं तदर्थः अन्त्यावयवी नित्यद्रव्य च नकस्यचिदारम्भकम् । आरम्भकद्रव्ये च द्रव्यान्तरस्य समवाये-नाऽवस्थित्याऽवयरत्वम् । आरम्भकद्रव्यञ्च उपादा-नकारणतया समवायिकारणतया च व्यवह्रियतेअधिकमवयविशब्दे बक्ष्यते “अनित्या च तदन्या स्यात्सैवावयवयोगिनी” भाषा० । अवच्छिन्नपरिमाणवत्त्वम् अव-यवत्वमिति केचित् प्रतिपेदिरे तन्न सम्यक, घटादौ अवच्छिन्नपरिमाणवत्त्वेन तत्रातिव्याप्तेः किन्तु द्रव्यारम्भकद्रव्यत्व-मेवावयवत्वम् । यु अमिश्रणे अप् । २ देहे तस्यान्त्यावयवि-तया द्रव्यान्तरानारम्भकत्वेन इतरद्रव्यसमवायशून्यत्वात्तथात्वम् ३ हस्तादिषु देहावयवत्वात्तेषान्तथात्वम् । ते चप्राधान्येन पञ्च सुश्रुते दर्शिताः ७२ पृष्ठे अङ्गशब्देउक्ताः । अङ्गप्रत्यङ्गानि च सूक्ष्मरूपेण गर्भे एव उत्पद्यन्तेक्रमशो विवर्द्धमानानि दृश्यन्ते यथोक्तं सुश्रुते “सर्व्वाङ्गप्रत्य-ङ्गानि युगवत् सम्भवन्तीत्याह धन्वन्तरिः गर्भस्य सूक्ष्म-त्वान्नोपलभ्यन्ते वशाङ्कुरवच्चूतफलवच्च तद्यथा चूतफलेपरिपक्वे केशरमासांस्थिमज्जानः प्रत्यक् दृश्यन्ते कालप्रक-र्षात्, तान्येव तरुणे नोपलभ्यन्ते सूक्ष्मत्वात् । तेषांसूक्ष्माणां केशरादीनां कालः प्रव्यक्ततां करोति एतेनैववंशाङ्कुरोऽपि व्याख्यातः एवं गर्भस्य तारुण्ये सर्व्वेष्व-ङ्गेषु सत्स्वपि सौक्ष्म्यात्तदनुपलब्धिः । तान्येव कालप्रकर्षात् प्रव्यक्तानि भवन्ति” । अधिकं गर्भशब्दे वक्ष्यते ।“तृतीये तु मास्यङ्गैरिन्द्रियैश्च संयुक्तो भवतीत्याद्दुक्तिस्तुव्यक्ताङ्गतापरा । ४ समुदायस्य एकदेशे “पदे न वर्ण्णाविद्यन्तेवर्ण्णेष्ववयवा न च” भर्त्तृहरिः “क्तेनाहोरात्रावयवाः” पा० ।“क्रियाहि नामेयमत्यन्तापरिदृष्टा पूर्व्वापरीभूतावयवा नशक्यते पिण्डीभूता निदर्शयितुम्” फ० भा० “गुणभूतैरव-यवैः समूहः क्रमजन्मनाम् । बुद्ध्या प्रकल्पिताभेदः क्रियेतिव्यवदिश्यते” वाक्यप० । एकदेशाभिप्रायेणैव नास्तिका-दीनां मते परमाण्वादौ अवयवव्यवहारः तैः परमाणुपुञ्जस्यैव घटादिरूपतास्वीकारात् । न्यायादिमतसिद्धपरार्थानुमानसाधनेषु ५ वाक्येषु च । ते चायववाः पञ्चइति बहवः त्रय इत्यन्ये । यथा प्रतिज्ञाहेतूदाहरणोप-नयनिगमरूपाः पञ्च, प्रतिज्ञाहेतूदाहरणरूपाः हेतूदाहरणोपनयरूपा वा मतभेदेन त्रयः । यथा पर्व्वतो वह्निमात्, धूमात्, योयोधूमवान् स वह्निमान् यथा महानसम्, वह्निव्याप्योधूमोधूमवांश्चायम् तस्माद्वह्निमान् । प्रतिज्ञादीनां लक्षणानि चतत्तच्छब्देवक्ष्यन्ते उपचारात् तत्प्रतिप्रतिपादके चिन्तामणि-कृते अनुमानखण्डान्तर्गते ६ ग्रग्थे । ७ उपकरणमात्रे च ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.