| YouTube Channel

अलसकः (alasakaH)

 
Apte Hindi
Hindi
अलसकः
पुं*
 - अलस + कन्
"अफारा, पेट का एक रोग । "
E Bharati Sampat
Sanskrit
(पुं) न लस्यति अनेन । लस(श्लेषणे))+वुन्(करणे) । १.उदररोगभेदः। ‘प्रयाति नोर्ध्वं नाधस्तात् आहारो न च पच्यते । आमाशयोऽलसीभूतस्तेन सोऽलसकः स्मृतः’ भावप्र०। (वि) न लसति व्याप्रियते । २. अलस+कन्(स्वार्थे) । अकर्मण्यः, क्रियाशून्यः।
(पुं) न लस्यति अनेन । लस(श्लेषणे))+वुन्(करणे) । १.उदररोगभेदः। ‘प्रयाति नोर्ध्वं नाधस्तात् आहारो न च पच्यते । आमाशयोऽलसीभूतस्तेन सोऽलसकः स्मृतः’ भावप्र०। (वि) न लसति व्याप्रियते । २. अलस+कन्(स्वार्थे) । अकर्मण्यः, क्रियाशून्यः।
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अलसकः,
पुं,
 (न लस्यति अनेन, लस + करणे वुन् ।)उदररोगविशेषः । इति माधवकरः ॥
तस्य रूपं“कुक्षिरानह्यतेऽत्यर्थं प्रताम्येत् परिकूजति ।निरुद्धो मारुतश्चैव कुक्षावुपरि धावति ॥
वातवर्च्चोनिरोधाश्च यस्यात्यर्थं भवेदपि ।तस्यालसकमाचष्टे तृष्णोद्गारौ तु यस्य च” ॥
तन्त्रान्तरे ।“प्रयाति नोर्द्ध्वं नाधस्तादाहारो न च पच्यते ।आमाशयेऽलसीभूतस्तेन सोऽलसकः स्मृतः” ॥
अस्य लक्षणं चिकित्सा च अजीर्णशब्दे द्रष्टव्या ॥
(अलसकमुपदेक्ष्यामः । दुर्ब्बलस्याल्पाग्नेर्बहुश्लेष्मणोवातमूत्रपुरीषवेगविधारिणः स्थिरगुरुबहुरूक्षशीतशुष्कान्नसेविनस्तदन्नपानमनिलप्रपीडितं श्ले-ष्मणा च विबद्धमार्गमतिमात्रप्रलीनमलसत्वान्नवहिर्मुखी भवति । ततश्छर्द्यतीसारवर्ज्यान्याम-प्रदोषलिङ्गान्यभिदर्शयति अतिमात्राणि । अति-मात्रप्रदुष्टाश्च दोषाः प्रदुष्टामबद्धमार्गास्तिर्य्यगा-गच्छन्तः कदाचित् केवलमेवास्य शरीरं दण्डवत्स्तम्भयन्ति । ततस्तमलसकमसाध्यं ब्रुवते ।विरुद्धाध्यशनाजीर्णाशनशीलिनः पुनरेव दोष-मामविषमित्याचक्षते भिषजो विषसदृशलिङ्ग-त्वात् । तत्परमसाध्यमाशुकारित्वात् विरुद्धोप-क्रमत्वाच्चेति । तत्र साध्यमामं प्रदुष्टमलसीभूत-मुल्लेखयेत् । पाययित्वा सलवणमुष्णवारि । ततःस्वेदनवर्त्तिप्रणिधानाभ्यामुपाचरेदुपवासयेच्चैनम् ।इति चरकः ॥
)